{"schema_version":1,"catalogue_url":"https://kopken.org/bronnen/","editorial_version":"2026.09.23.1","base_generated_at":"2026-10-04 09:32:25","selection":"all","count":210,"categories":[{"id":"leren","label_en":"Learning & education","label_nl":"Leren & onderwijs","sort_order":1},{"id":"ai","label_en":"AI & independent judgement","label_nl":"AI & zelfstandig oordelen","sort_order":2},{"id":"kennis","label_en":"Knowledge & science","label_nl":"Kennis & wetenschap","sort_order":3},{"id":"bewustzijn","label_en":"Identity & consciousness","label_nl":"Identiteit & bewustzijn","sort_order":4},{"id":"kans","label_en":"Probability, evidence & biases","label_nl":"Kans, bewijs & denkfouten","sort_order":5},{"id":"samenleven","label_en":"Cooperation & society","label_nl":"Samenwerken & samenleving","sort_order":6},{"id":"meten","label_en":"Measurement, incentives & consequences","label_nl":"Meten, prikkels & gevolgen","sort_order":7},{"id":"ethiek","label_en":"Ethics, power & human judgement","label_nl":"Ethiek, macht & menselijke maat","sort_order":8},{"id":"argumenten","label_en":"Arguments, language & truth","label_nl":"Argumenten, taal & waarheid","sort_order":9}],"reading_routes":{"bewering":{"title":"Hoe beoordeel ik een bewering?","intro":"Je leest iets overtuigends. Onderzoek de redenering, zoek de oorspronkelijke bron en kijk welke context ontbreekt.","start_nl":"Neem één uitspraak uit een bericht of gesprek. Schrijf op wat er precies wordt beweerd.","next_nl":"Welke informatie zou jouw oordeel veranderen? Zoek één bron die de bewering ondersteunt en één die haar begrenst.","ids":["KP-R-D7938D0306FA","KP-R-F782A88F5100","KP-R-307AF49F3901"],"steps":["Onderzoek de redenering","Controleer het brongebruik","Bekijk een factcheckpraktijk"]},"leren-met-ai":{"title":"Wanneer helpt AI mij leren?","intro":"Een goed antwoord met hulp en later zelfstandig iets kunnen zijn twee vragen. Deze route helpt je beide te onderzoeken.","start_nl":"Kies een kleine leertaak. Benoem wat je straks zelf wilt kunnen uitleggen of uitvoeren.","next_nl":"Probeer later een vergelijkbare taak zonder hulp. Wat kun je uitleggen, wat lukt nog niet en welke begeleiding hielp? Eén oefening is een startpunt voor gesprek.","ids":["KP-R-E90C665B1234","KP-R-ECD5C00B1267","KP-OWN-EXPERIMENTEN-0-1"],"steps":["Onderscheid leren van presteren","Vergelijk vormen van AI-begeleiding","Probeer samen een kleine stap"]},"ervaring-doorgeven":{"title":"Hoe geef ik ervaring door?","intro":"Een ervaren collega merkt vaak iets op dat niet in de handleiding staat. Hoe maak je die kennis zichtbaar en bruikbaar voor een ander?","start_nl":"Vraag iemand met ervaring naar een moment waarop de gewone aanpak niet volstond. Op welk signaal lette die persoon?","next_nl":"Laat de ander de denkstap navertellen en toepassen op een nieuw voorbeeld. Bespreek samen waar de uitleg nog tekortschiet.","ids":["KP-R-159A6572D202","KP-R-02CF4BB6EAC1","KP-OWN-MANIFEST-1-3"],"steps":["Bekijk wat mensen moeten blijven kunnen","Onderzoek hoe collega’s van elkaar leren","Verbind het met KopKens uitgangspunten"]}},"translation_policy":"Keep stable source IDs and source-language metadata. Publish reviewed translations only; never label a Dutch fallback as another language.","resources":[{"id":"KP-R-00E6E647CE96","title":"Forensisch bewijs evalueren","slug":"kp-00e6e647ce96","url":"https://enfsi.eu/wp-content/uploads/2016/09/m1_guideline.pdf","doi":null,"authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"enfsi.eu","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"guidance","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Forensisch bewijs beoordelen","summary":"Richtlijnen van ENFSI voor het beoordelen van forensische bevindingen en het uitleggen daarvan in een rapport.","why_selected":"Helpt om zorgvuldig te spreken over wat forensisch bewijs wel en niet aantoont.","limitations":"De kans op een bevinding onder verschillende verklaringen mag je niet verwarren met de kans dat iemand schuldig is."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-00E6E647CE96#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-014BD5F21827","title":"Beyond data governance: Epistemic dependency risk and the emerging mandate for information professionals in the age of AI-mediated knowledge","slug":"kp-014bd5f21827","url":"https://doi.org/10.1177/02663821261475976","doi":"10.1177/02663821261475976","authors":"Adebowale Jeremy Adetayo","collections":["opinie"],"publisher":"SAGE Publications","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ai"],"texts":{"nl":{"display_title":"Afhankelijk worden van AI voor kennis","summary":"Deze analyse bespreekt de risico’s wanneer informatieprofessionals voor hun kennis steeds meer op AI vertrouwen.","why_selected":"Geeft achtergrond bij de vraag hoeveel van ons oordeel we aan AI overlaten.","limitations":"De auteur werkt een gedachtegang uit. Het artikel meet niet hoeveel kennis mensen door AI-gebruik verliezen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-014BD5F21827#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-02CF4BB6EAC1","title":"The Power of Proximity to Coworkers","slug":"kp-02cf4bb6eac1","url":"https://www.rfberlin.com/network-paper/the-power-of-proximity-to-coworkers/","doi":null,"authors":"Natalia Emanuel; Emma Harrington; Amanda Pallais","collections":["opinie"],"publisher":"www.rfberlin.com","publication_year":2025,"source_language":"en","source_type":"research_report","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["leren"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wat nabijheid tussen collega’s kan betekenen","summary":"Onderzoek naar de samenhang tussen dicht bij collega’s werken, feedback krijgen en leren op het werk.","why_selected":"Helpt om de rol van persoonlijk contact bij kennisoverdracht te bespreken.","limitations":"Het onderzoek gaat over één bedrijfscontext. De bevindingen zijn dus geen algemeen argument tegen thuiswerk."}},"version_note":"Working-papervermelding van 25 december 2025. Een tijdschriftversie verscheen in 2026: DOI 10.1093/qje/qjag027. De bronkaart verwijst naar de hier beschreven working-paperpagina.","related_url":"https://doi.org/10.1093/qje/qjag027","access":{"label_nl":"Vrije samenvatting","note_nl":"RFBerlin toont de samenvatting en een verwijzing naar de paper. De onderzochte situatie betreft software-engineers bij één bedrijf.","checked_on":"2026-09-23"},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-02CF4BB6EAC1#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-03065EBE73AB","title":"Complacency and Bias in Human Use of Automation: An Attentional Integration","slug":"kp-03065ebe73ab","url":"https://doi.org/10.1177/0018720810376055","doi":"10.1177/0018720810376055","authors":"Raja Parasuraman; Dietrich H. Manzey","collections":["verdieping"],"publisher":"SAGE Publications","publication_year":2010,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ai"],"texts":{"nl":{"display_title":"Te veel vertrouwen op automatisering","summary":"Dit overzicht brengt verklaringen samen voor verminderde waakzaamheid en denkfouten bij het gebruik van geautomatiseerde systemen.","why_selected":"Verdiept de vraag wanneer een hulpmiddel ons oordeel gaat overheersen.","limitations":"Fouten kunnen verschillende oorzaken hebben. Overmatig vertrouwen in automatisering is daar één van."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-03065EBE73AB#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-04132A25E7D0","title":"Self-locating belief and the Sleeping Beauty problem","slug":"kp-04132a25e7d0","url":"https://doi.org/10.1111/1467-8284.00215","doi":"10.1111/1467-8284.00215","authors":"A. Elga","collections":["paradoxen"],"publisher":"Oxford University Press (OUP)","publication_year":2000,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Sleeping Beauty: welke kans ken je toe?","summary":"Elga onderzoekt hoe je kansen inschat wanneer je niet weet in welke situatie je je bevindt.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij het kansprobleem van Sleeping Beauty.","limitations":"Filosofen verschillen hierover van mening. Lees ook het antwoord van Lewis."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-04132A25E7D0#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-04B1BBD06002","title":"Interaction-induced knowledge narrowing risk in LLM systems","slug":"kp-04b1bbd06002","url":"https://doi.org/10.1007/s44163-026-02101-6","doi":"10.1007/s44163-026-02101-6","authors":"Dale Rutherford; Ningning Wu","collections":["verdieping"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Kan AI onze blik vernauwen?","summary":"Deze analyse onderzoekt of herhaalde gesprekken met taalmodellen de perspectieven beperken die we te zien krijgen.","why_selected":"Nodigt uit om te vragen welke ideeën buiten beeld blijven in een AI-gesprek.","limitations":"Hoe groot dat risico is, moet voor verschillende manieren van AI-gebruik nog worden onderzocht."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-04B1BBD06002#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-060279CB6AB6","title":"Governing AI as infrastructure","slug":"kp-060279cb6ab6","url":"https://doi.org/10.1007/s43681-026-01260-7","doi":"10.1007/s43681-026-01260-7","authors":"M. Z. Naser","collections":["opinie"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ai"],"texts":{"nl":{"display_title":"AI als vaste voorziening","summary":"Naser bespreekt wat er verandert wanneer organisaties en samenlevingen blijvend op AI gaan steunen.","why_selected":"Helpt om verder te kijken dan het gebruik van één afzonderlijk AI-hulpmiddel.","limitations":"De analyse gaat over bestuur en beleid. Hoe afhankelijk mensen worden, verschilt per toepassing."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-060279CB6AB6#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-074B550482CC","title":"The Inverted Spectrum","slug":"kp-074b550482cc","url":"https://doi.org/10.2307/2026213","doi":"10.2307/2026213","authors":"Sydney Shoemaker","collections":["paradoxen"],"publisher":"Philosophy Documentation Center","publication_year":1982,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Het omgekeerde spectrum","summary":"Shoemaker onderzoekt of twee mensen dezelfde kleurwoorden kunnen gebruiken terwijl ze kleuren anders ervaren.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij de vraag of jouw rood hetzelfde is als mijn rood.","limitations":"Dit is een filosofisch gedachte-experiment. Het stelt niet vast dat mensen zulke verschillende kleurervaringen hebben."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-074B550482CC#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-07BCE03A01C3","title":"The Argumentative Structure of Persuasive Definitions","slug":"kp-07bce03a01c3","url":"https://doi.org/10.1007/s10677-008-9119-5","doi":"10.1007/s10677-008-9119-5","authors":"Fabrizio Macagno; Douglas Walton","collections":["paradoxen"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2008,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["argumenten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wanneer definities overtuigen","summary":"Macagno en Walton onderzoeken hoe een definitie ongemerkt waarden en conclusies kan meegeven.","why_selected":"Helpt om te zien hoe de keuze van woorden een discussie kan sturen.","limitations":"Of een definitie misleidt, hangt af van het gebruik ervan. Een meningsverschil over een woord is op zichzelf geen drogreden."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-07BCE03A01C3#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-090D0FF2D1E3","title":"Allais over zijn economische bijdragen","slug":"kp-090d0ff2d1e3","url":"https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/allais-lecture.pdf","doi":null,"authors":"","collections":["verdieping"],"publisher":"www.nobelprize.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"classical_text","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Allais over risico en keuzes","summary":"In zijn Nobelprijslezing blikt Allais terug op zijn onderzoek naar risico en keuzes.","why_selected":"Een ingang tot de ideeën achter de Allais-paradox, verteld door Allais zelf.","limitations":"Allais bespreekt hier zijn eigen werk. De lezing biedt geen eenvoudige oplossing voor alle keuzeproblemen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-090D0FF2D1E3#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-0A06562F5068","title":"Artificial intelligence risk management framework :","slug":"kp-0a06562f5068","url":"https://doi.org/10.6028/nist.ai.600-1","doi":"10.6028/nist.ai.600-1","authors":"National Institute of Standards and Technology (US)","collections":["opinie"],"publisher":"National Institute of Standards and Technology (U.S.)","publication_year":2024,"source_language":"en","source_type":"research_report","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"NIST over de risico’s van generatieve AI","summary":"Deze aanvulling op het AI Risk Management Framework behandelt risico’s die specifiek bij generatieve AI spelen.","why_selected":"Geeft houvast bij vragen over het verantwoord gebruiken van generatieve AI.","limitations":"De richtlijn helpt risico’s te beoordelen. Het volgen ervan bewijst op zichzelf niet dat een toepassing aan alle eisen voldoet."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-0A06562F5068#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-0bfe5af2e809e7db","title":"De regeneratieve beschaving: Een blauwdruk voor draagkracht in onszelf en in onze systemen","slug":"kp-r-0bfe5af2e809e7db","url":"https://www.svenfranken.com/regenerativethinking","doi":null,"authors":"Sven Franken","collections":["opinie","verdieping"],"publisher":"Boekscout","publication_year":2026,"source_language":"nl","source_type":"book","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["meten","samenleven"],"texts":{"en":{"display_title":"De regeneratieve beschaving — The Regenerative Civilization","summary":"Sven Franken explores how society can restore its capacity to sustain itself. The book description connects regeneration, doughnut economics, democracy and AI. His online explanation highlights long-term governance, incentives and hidden costs.","why_selected":"Relevant to KopKen’s questions about cooperation, social consequences and what measurement reveals or obscures. Which choices strengthen people’s and systems’ capacity to keep learning and recovering?","limitations":"The link opens the author’s English explanation, “Regenerative Thinking”, rather than the full Dutch book. This card draws on the book description and that explanation; the complete book has not been reviewed. ISBN 9789465440231."},"nl":{"display_title":"De regeneratieve beschaving","summary":"Sven Franken verkent hoe een samenleving haar draagkracht kan herstellen. De boekbeschrijving verbindt regeneratie, donuteconomie, democratie en AI. In zijn online uitleg legt hij de nadruk op langetermijnbestuur, passende prikkels en het zichtbaar maken van verborgen kosten.","why_selected":"Een aanknopingspunt voor KopKens vragen over samenwerken, maatschappelijke gevolgen en wat metingen zichtbaar of onzichtbaar maken. Welke keuzes versterken het vermogen van mensen en systemen om te blijven leren en herstellen?","limitations":"De link opent Svens Engelstalige uitleg “Regenerative Thinking”, niet de volledige Nederlandse boektekst. Deze bronkaart steunt op de boekbeschrijving en die uitleg; het boek is nog niet integraal beoordeeld. ISBN 9789465440231."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-0bfe5af2e809e7db#catalogus","summary_languages":["en","nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-0C39E76931F4","title":"Simpson's Paradox in COVID-19 Case Fatality Rates: A Mediation Analysis of Age-Related Causal Effects","slug":"kp-0c39e76931f4","url":"https://doi.org/10.1109/tai.2021.3073088","doi":"10.1109/tai.2021.3073088","authors":"Julius von Kügelgen; Luigi Gresele; Bernhard Schölkopf","collections":["paradoxen"],"publisher":"Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE)","publication_year":2021,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Simpson en leeftijdsverschillen in sterftecijfers","summary":"Deze studie onderzoekt hoe leeftijd meespeelt bij het vergelijken van sterfte onder vastgestelde COVID-19-gevallen.","why_selected":"Laat zien waarom je bij een vergelijking ook naar de samenstelling van groepen moet kijken.","limitations":"De analyse gebruikt gegevens uit een bepaalde periode en berust op aannames. Ze geeft geen actuele medische informatie."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-0C39E76931F4#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-0DF3F368DEBB","title":"COPE over auteurschap en AI","slug":"kp-0df3f368debb","url":"https://publicationethics.org/guidance/cope-position/authorship-and-ai-tools","doi":null,"authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"publicationethics.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"guidance","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"COPE over auteurschap en AI","summary":"COPE legt uit wie verantwoordelijk blijft voor een publicatie wanneer er AI-hulpmiddelen aan hebben meegewerkt.","why_selected":"Ondersteunt de discussie over auteurschap en verantwoordelijkheid bij schrijven met AI.","limitations":"Dit is een richtlijn voor zorgvuldig publiceren. Uitgevers kunnen daarnaast eigen regels hanteren."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-0DF3F368DEBB#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-0F62AD8CA4EF","title":"Organizational routines as a unit of analysis","slug":"kp-0f62ad8ca4ef","url":"https://doi.org/10.1093/icc/dth070","doi":"10.1093/icc/dth070","authors":"B. T. Pentland","collections":["paradoxen"],"publisher":"Oxford University Press (OUP)","publication_year":2005,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Een procedure is niet de routine zelf","summary":"Pentland en Feldman onderzoeken het verschil tussen hoe een werkwijze is beschreven en wat mensen dagelijks doen.","why_selected":"Helpt om opgeschreven kennis te onderscheiden van kennis die mensen in hun werk gebruiken.","limitations":"Zowel de beschrijving als de dagelijkse praktijk kan fouten bevatten. Het artikel onderzoekt routines in organisaties."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-0F62AD8CA4EF#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-117D04D884C0","title":"Social Value of Public Information","slug":"kp-117d04d884c0","url":"https://doi.org/10.1257/000282802762024610","doi":"10.1257/000282802762024610","authors":"Stephen Morris; Hyun Song Shin","collections":["paradoxen"],"publisher":"American Economic Association","publication_year":2002,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["samenleven"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wanneer publieke informatie het gedrag stuurt","summary":"Morris en Shin gebruiken een economisch model om te onderzoeken hoe gedeelde informatie en verwachtingen over anderen onze keuzes beïnvloeden.","why_selected":"Verdiept de vraag hoe mensen reageren op informatie die ook voor anderen beschikbaar is.","limitations":"De uitkomst hangt af van de aannames van het model. Meer informatie helpt niet in iedere situatie op dezelfde manier."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-117D04D884C0#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-119A0A01FEEC","title":"Statistiek en kansen voor juridische argumenten","slug":"kp-119a0a01feec","url":"https://www.icca.ac.uk/wp-content/uploads/2019/06/RSS-Guide-to-Statistics-and-Probability-for-Advocates.pdf","doi":null,"authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"www.icca.ac.uk","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"guidance","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Statistiek en kansen in de rechtszaal","summary":"Een gids van de Royal Statistical Society over zorgvuldig redeneren met statistiek en kansen in de rechtszaal.","why_selected":"Helpt om veelvoorkomende verwarringen rond kansen en juridisch bewijs te herkennen.","limitations":"De gids is bedoeld om inzicht te geven. Voor een concrete zaak blijft deskundig advies nodig."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-119A0A01FEEC#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-11FDC3889F8C","title":"Hybrid working from home improves retention without damaging performance","slug":"kp-11fdc3889f8c","url":"https://www.nature.com/articles/s41586-024-07500-2","doi":null,"authors":"Bloom, Nicholas; Han, Ruobing; Liang, James","collections":["opinie"],"publisher":"Nature Publishing Group","publication_year":2024,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["leren"],"texts":{"nl":{"display_title":"Hybride werken onderzocht bij Trip.com","summary":"Een studie met willekeurige toewijzing onderzoekt wat hybride werken betekent voor medewerkers en hun organisatie.","why_selected":"Brengt onderzoek in het gesprek over thuiswerk, samenwerking en leren van collega’s.","limitations":"Het onderzoek betreft één bedrijf en één vorm van hybride werken. De conclusies gelden niet automatisch voor elk beroep."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-11FDC3889F8C#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-12B69AB3DCFF","title":"Datasheets for datasets","slug":"kp-12b69ab3dcff","url":"https://doi.org/10.1145/3458723","doi":"10.1145/3458723","authors":"Timnit Gebru; Jamie Morgenstern; Briana Vecchione; Jennifer Wortman Vaughan; Hanna Wallach; Hal Daumé III; Kate Crawford","collections":["opinie"],"publisher":"Association for Computing Machinery (ACM)","publication_year":2021,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Datasets van een bijsluiter voorzien","summary":"Een voorstel om vast te leggen waar een dataset vandaan komt, wat erin zit en waarvoor ze bedoeld is.","why_selected":"Laat zien welke vragen je over gegevens moet stellen voordat je ze gebruikt.","limitations":"Een ingevulde beschrijving garandeert nog niet dat de gegevens representatief of geschikt zijn."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-12B69AB3DCFF#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-12F7CB9D51EB","title":"Machiavelli: The Prince","slug":"kp-12f7cb9d51eb","url":"https://www.gutenberg.org/files/1232/1232-h/1232-h.htm","doi":null,"authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"www.gutenberg.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"classical_text","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Machiavelli: over macht en bestuur","summary":"Een historische Engelse vertaling van Il Principe, met beschouwingen over macht, middelen en geloofwaardigheid.","why_selected":"Biedt een historische ingang tot vragen over macht, doelen en de middelen die iemand inzet.","limitations":"Lees de passages in hun politieke en historische context. Machiavelli schrijft vanuit een bepaalde kijk op macht en bestuur."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-12F7CB9D51EB#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-13DE830B701B","title":"Killing, Letting Die, and the Trolley Problem","slug":"kp-13de830b701b","url":"https://doi.org/10.5840/monist197659224","doi":"10.5840/monist197659224","authors":"Judith Jarvis Thomson; The Hegeler Institute","collections":["paradoxen"],"publisher":"Oxford University Press (OUP)","publication_year":1976,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Thomson en het trolleyprobleem","summary":"Thomson onderzoekt morele verschillen tussen iemand doden en iemand laten sterven, aan de hand van het trolleyprobleem.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij de vraag waarom vergelijkbare keuzes toch anders kunnen aanvoelen.","limitations":"De denkexperimenten vereenvoudigen de situatie. Ze geven geen kant-en-klare beslisregels voor echte noodsituaties."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-13DE830B701B#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-14E0D91B4194","title":"The Malicious Use of Artificial Intelligence: Forecasting, Prevention, and Mitigation","slug":"kp-14e0d91b4194","url":"https://arxiv.org/abs/1802.07228","doi":null,"authors":"Brundage, Miles; Avin, Shahar; Clark, Jack; Toner, Helen; Eckersley, Peter; Garfinkel, Ben; Dafoe, Allan; Scharre, Paul; Zeitzoff, Thomas; Filar, Bobby; Anderson, Hyrum; Roff, Heather; Allen, Gregory C.; Steinhardt, Jacob; Flynn, Carrick; hÉigeartaigh, Seán Ó; Beard, SJ; Belfield, Haydn; Farquhar, Sebastian; Lyle, Clare; Crootof, Rebecca; Evans, Owain; Page, Michael; Bryson, Joanna; Yampolskiy, Roman; Amodei, Dario","collections":["paradoxen"],"publisher":"arxiv.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"preprint","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Mogelijk misbruik van AI","summary":"Brundage en collega’s beschrijven hoe AI kwaadwillig gebruikt zou kunnen worden en welke maatregelen daartegen denkbaar zijn.","why_selected":"Helpt om over menselijk misbruik van AI te spreken aan de hand van concrete scenario’s.","limitations":"Het rapport dateert uit 2018. De beschreven scenario’s zijn mogelijkheden, geen bewijs dat ze allemaal werkelijkheid worden."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-14E0D91B4194#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-159A6572D202","title":"Ironies of automation","slug":"kp-159a6572d202","url":"https://doi.org/10.1016/0005-1098(83)90046-8","doi":"10.1016/0005-1098(83)90046-8","authors":"Lisanne Bainbridge","collections":["opinie","paradoxen"],"publisher":"Elsevier BV","publication_year":1983,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"foundation","featured":true,"categories":["ai"],"texts":{"nl":{"display_title":"De ironieën van automatisering","summary":"Bainbridge laat zien waarom automatisering juist op uitzonderlijke momenten veel van menselijke deskundigheid kan vragen.","why_selected":"Verdiept de vraag wat mensen zelf moeten blijven kunnen wanneer systemen het gewone werk overnemen.","limitations":"De analyse verscheen in 1983. Wie ze op generatieve AI toepast, moet ook de verschillen met die eerdere systemen onderzoeken."}},"access":{"label_nl":"Samenvatting; volledige tekst betaald","note_nl":"De uitgever toont een samenvatting en biedt toegang tot de volledige tekst via aankoop of een instellingsabonnement.","checked_on":"2026-09-23"},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-159A6572D202#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-19681A308C3C","title":"De psychologie van informatieanalyse","slug":"kp-19681a308c3c","url":"https://www.cia.gov/resources/csi/books-monographs/psychology-of-intelligence-analysis-2/","doi":null,"authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"www.cia.gov","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"book","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"De psychologie van informatieanalyse","summary":"Heuer beschrijft denkpatronen en beperkingen bij het beoordelen van onvolledige informatie.","why_selected":"Geeft handvatten om eigen aannames bij het beoordelen van informatie te onderzoeken.","limitations":"Het boek is geschreven voor inlichtingenanalyse. Bij gebruik in een andere omgeving moet je rekening houden met die achtergrond."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-19681A308C3C#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-1BEB6E9F2866","title":"“I’m Not Sure, But…”: Examining the Impact of Large Language Models’ Uncertainty Expression on User Reliance and Trust","slug":"kp-1beb6e9f2866","url":"https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/im-not-sure-but-examining-the-impact-of-large-language-models-uncertainty-expression-on-user-reliance-and-trust/","doi":null,"authors":"Sunnie S. Y. Kim; Q. Vera Liao; Mihaela Vorvoreanu; Stephanie Ballard; Jennifer Wortman Vaughan","collections":["verdieping"],"publisher":"www.microsoft.com","publication_year":2024,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ai"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wat doet “ik weet het niet zeker” met ons vertrouwen?","summary":"Deze studie onderzoekt hoe mensen reageren wanneer een taalmodel onzekerheid uitdrukt in zijn antwoord.","why_selected":"Helpt om voorzichtig klinkende AI-antwoorden op hun inhoud te blijven beoordelen.","limitations":"Voorzichtige woorden betekenen niet vanzelf dat het systeem zijn eigen betrouwbaarheid goed inschat."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-1BEB6E9F2866#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-1C3739E50FD1","title":"Explanations Can Reduce Overreliance on AI Systems During Decision-Making","slug":"kp-1c3739e50fd1","url":"https://doi.org/10.1145/3579605","doi":"10.1145/3579605","authors":"Helena Vasconcelos; Matthew Jörke; Madeleine Grunde-McLaughlin; Tobias Gerstenberg; Michael S. Bernstein; Ranjay Krishna","collections":["opinie"],"publisher":"Association for Computing Machinery (ACM)","publication_year":2023,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ai"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wanneer uitleg over AI echt helpt","summary":"Een studie naar de omstandigheden waarin uitleg bij een AI-advies voorkomt dat mensen er te veel op vertrouwen.","why_selected":"Verdiept de vraag welke uitleg mensen helpt om een AI-advies zelf te toetsen.","limitations":"Het effect hangt af van de taak en van de moeite die de gebruiker doet om de uitleg te beoordelen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-1C3739E50FD1#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-1D3D71EEA730","title":"Is Flew’s No True Scotsman Fallacy a True Fallacy? A Contextual Analysis","slug":"kp-1d3d71eea730","url":"https://doi.org/10.1007/978-3-319-57837-8_19","doi":"10.1007/978-3-319-57837-8_19","authors":"Robert Ian Anderson","collections":["paradoxen"],"publisher":"Springer International Publishing","publication_year":2017,"source_language":"en","source_type":"chapter","relation_kind":"counterpoint","featured":false,"categories":["argumenten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Is “geen echte Schot” altijd een drogreden?","summary":"Anderson onderzoekt wanneer iemand de betekenis van een categorie aanpast om aan kritiek te ontsnappen.","why_selected":"Helpt om een verschuivende definitie zorgvuldig te beoordelen.","limitations":"Je moet naar het concrete argument kijken. Alleen de naam van de drogreden noemen is niet genoeg."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-1D3D71EEA730#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-1E827DD630EC","title":"Sur la décomposition des ensembles de points en parties respectivement congruentes","slug":"kp-1e827dd630ec","url":"https://doi.org/10.4064/fm-6-1-244-277","doi":"10.4064/fm-6-1-244-277","authors":"Stefan Banach; Alfred Tarski","collections":["paradoxen"],"publisher":"Institute of Mathematics, Polish Academy of Sciences","publication_year":1924,"source_language":"fr","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["argumenten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Banach–Tarski: een bol verdubbelen?","summary":"De oorspronkelijke wiskundige tekst over het opdelen en herschikken van verzamelingen punten.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij een paradox die ons gewone beeld van ruimte en volume uitdaagt.","limitations":"Het bewijs gaat over abstracte verzamelingen en gebruikt het keuzeaxioma. Je kunt er geen echte bol materie mee verdubbelen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-1E827DD630EC#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-1EBCD4D9FFF7","title":"Age differences in hindsight bias: A meta-analysis.","slug":"kp-1ebcd4d9fff7","url":"https://doi.org/10.1037/pag0000329","doi":"10.1037/pag0000329","authors":"Julia Groß; Thorsten Pachur","collections":["paradoxen"],"publisher":"American Psychological Association (APA)","publication_year":2019,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Achteraf denken dat je het al wist: speelt leeftijd mee?","summary":"Deze meta-analyse bundelt onderzoek naar leeftijdsverschillen in de neiging om achteraf te denken dat je een uitkomst al zag aankomen.","why_selected":"Verdiept de vraag hoe kennis van de afloop ons geheugen kan kleuren.","limitations":"Gemiddelde verschillen tussen leeftijdsgroepen zeggen niet hoe één persoon redeneert."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-1EBCD4D9FFF7#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-1F8EAF79A9F5","title":"Closing the AI accountability gap","slug":"kp-1f8eaf79a9f5","url":"https://doi.org/10.1145/3351095.3372873","doi":"10.1145/3351095.3372873","authors":"Inioluwa Deborah Raji; Andrew Smart; Rebecca N. White; Margaret Mitchell; Timnit Gebru; Ben Hutchinson; Jamila Smith-Loud; Daniel Theron; Parker Barnes","collections":["opinie"],"publisher":"ACM","publication_year":2020,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wie controleert AI binnen een organisatie?","summary":"Een voorstel om algoritmische systemen binnen een organisatie te controleren, vanaf de ontwikkeling tot tijdens het gebruik.","why_selected":"Helpt om verantwoordelijkheid voor AI te vertalen naar concrete controles.","limitations":"Zulke controles vragen toegang tot informatie, deskundigheid en opvolging. Een beschreven aanpak alleen volstaat niet."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-1F8EAF79A9F5#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-207420A9BD6F","title":"A systematic account of probabilistic fallacies in legal fact-finding","slug":"kp-207420a9bd6f","url":"https://doi.org/10.1177/13657127231209019","doi":"10.1177/13657127231209019","authors":"Christian Dahlman","collections":["opinie","paradoxen"],"publisher":"SAGE Publications","publication_year":2024,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Denkfouten over kansen bij juridisch bewijs","summary":"Dahlman ordent veelvoorkomende fouten bij het gebruiken van kansen om bewijs te beoordelen.","why_selected":"Maakt duidelijk waarom een overtuigend klinkende kansberekening toch kan misleiden.","limitations":"Het artikel bespreekt manieren van redeneren. Het geeft geen advies over een afzonderlijke zaak."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-207420A9BD6F#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-21EA3BF21B7D","title":"The Extended Mind","slug":"kp-21ea3bf21b7d","url":"https://doi.org/10.1093/analys/58.1.7","doi":"10.1093/analys/58.1.7","authors":"A. Clark; D. Chalmers","collections":["opinie"],"publisher":"Oxford University Press (OUP)","publication_year":1998,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Kan ons denken buiten ons hoofd liggen?","summary":"Clark en Chalmers vragen of hulpmiddelen buiten ons hoofd deel kunnen uitmaken van ons denken.","why_selected":"Verdiept de vraag waar het eigen denken ophoudt en het hulpmiddel begint.","limitations":"Het is een filosofisch argument. Niet ieder hulpmiddel wordt volgens die redenering automatisch deel van de geest."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-21EA3BF21B7D#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-22151E3C0270","title":"De AVG en geautomatiseerde besluiten","slug":"kp-22151e3c0270","url":"https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A32016R0679","doi":null,"authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"eur-lex.europa.eu","publication_year":null,"source_language":"nl","source_type":"legislation","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"De AVG en geautomatiseerde besluiten","summary":"De officiële Nederlandse tekst van de AVG, met artikel 22 over besluiten die uitsluitend geautomatiseerd worden genomen.","why_selected":"Een oorspronkelijke wettelijke bron bij vragen over geautomatiseerde beslissingen.","limitations":"Lees de voorwaarden en uitzonderingen samen. Eén los artikel vertelt niet altijd wat in een concrete situatie geldt."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-22151E3C0270#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-22CB1C1B6EE0","title":"The Streetlight Effect in Data-Driven Exploration","slug":"kp-22cb1c1b6ee0","url":"https://doi.org/10.3386/w32401","doi":"10.3386/w32401","authors":"Johannes Hoelzemann; Gustavo Manso; Abhishek Nagaraj; Matteo Tranchero","collections":["paradoxen"],"publisher":"National Bureau of Economic Research","publication_year":2024,"source_language":"en","source_type":"preprint","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Zoeken waar het licht schijnt","summary":"Onderzoek naar de invloed van beschikbare gegevens op wat onderzoekers en organisaties ontdekken.","why_selected":"Nodigt uit om te vragen wat we missen als we alleen onderzoeken wat gemakkelijk te meten is.","limitations":"Dit is een voorlopige onderzoeksversie. De conclusies kunnen bij een volgende versie veranderen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-22CB1C1B6EE0#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-230138C6408D","title":"Nietzsche: Ecce Homo","slug":"kp-230138c6408d","url":"https://www.gutenberg.org/files/52190/old/52190-h/52190-h.htm","doi":null,"authors":"","collections":["paradoxen"],"publisher":"www.gutenberg.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"classical_text","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Nietzsche: Ecce Homo","summary":"Nietzsche blikt terug op zijn werk en levenshouding, met aanknopingspunten voor zijn idee van amor fati: het eigen lot beamen.","why_selected":"Biedt achtergrond bij de vraag hoe je je tot je eigen leven en verleden verhoudt.","limitations":"Het is een literair en filosofisch werk. Lees het niet als een getoetste therapeutische aanpak."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-230138C6408D#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-2318B2135884","title":"Pluralistic ignorance and alcohol use on campus: Some consequences of misperceiving the social norm.","slug":"kp-2318b2135884","url":"https://doi.org/10.1037/0022-3514.64.2.243","doi":"10.1037/0022-3514.64.2.243","authors":"Deborah A. Prentice; Dale T. Miller","collections":["paradoxen"],"publisher":"American Psychological Association (APA)","publication_year":1993,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["samenleven"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wat studenten denken dat anderen normaal vinden","summary":"Prentice en Miller onderzoeken het verschil tussen wat studenten zelf van alcoholgebruik vinden en wat ze aan hun groep toeschrijven.","why_selected":"Laat zien hoe mensen zich kunnen aanpassen aan een groepsnorm die ze verkeerd inschatten.","limitations":"Het onderzoek gaat over een specifieke campusomgeving. Je kunt er niet zonder meer een andere groep mee beschrijven."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-2318B2135884#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-244660D32864","title":"Cognitive offloading and metacognitive calibration in generative AI-mediated doctoral learning: a grounded theory study of accountable reconstruction","slug":"kp-244660d32864","url":"https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1920947","doi":"10.3389/fpsyg.2026.1920947","authors":"Lingyun Gao; Feng Zhang","collections":["verdieping"],"publisher":"Frontiers Media SA","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["leren"],"texts":{"nl":{"display_title":"AI gebruiken en je eigen denkwerk kunnen uitleggen","summary":"Een kwalitatieve studie onderzoekt hoe promovendi denkwerk aan AI overlaten en hun eigen denken beoordelen.","why_selected":"Helpt om te vragen wat iemand na AI-gebruik zelf nog kan reconstrueren en uitleggen.","limitations":"Het onderzoek bouwt een verklaring op uit kwalitatieve gegevens. Het stelt geen oorzakelijk effect of algemeen percentage vast."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-244660D32864#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-25B3FB4E102C","title":"Contingency planning guide for federal information systems","slug":"kp-25b3fb4e102c","url":"https://doi.org/10.6028/nist.sp.800-34r1","doi":"10.6028/nist.sp.800-34r1","authors":"M Swanson; P Bowen; A W Phillips; D Gallup; D Lynes","collections":["opinie"],"publisher":"National Institute of Standards and Technology","publication_year":2010,"source_language":"en","source_type":"research_report","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ai"],"texts":{"nl":{"display_title":"Kunnen doorgaan wanneer systemen uitvallen","summary":"NIST-richtlijnen voor het voorbereiden van organisaties op de uitval van informatiesystemen.","why_selected":"Maakt afhankelijkheid concreet: wat kun je nog doen wanneer een digitaal hulpmiddel wegvalt?","limitations":"De richtlijn dateert uit 2010. De aanpak moet worden aangepast aan de systemen en risico’s van de eigen organisatie."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-25B3FB4E102C#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-27A89B658B28","title":"Educating minds with generative AI","slug":"kp-27a89b658b28","url":"https://doi.org/10.1038/s44271-026-00522-8","doi":"10.1038/s44271-026-00522-8","authors":"Laura Desiree Di Paolo; Andy Clark; Thomas Wachter","collections":["verdieping"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["leren"],"texts":{"nl":{"display_title":"Leren met generatieve AI","summary":"Een bijdrage aan het debat over onderwijs, denkprocessen en het gebruik van generatieve AI.","why_selected":"Biedt een ingang tot de vraag welke plaats generatieve AI in het leren kan krijgen.","limitations":"Kijk bij de conclusies goed naar wat de publicatie onderzoekt en hoe ze haar uitspraken onderbouwt."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-27A89B658B28#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-27f2bb850f319234","title":"Jurgen Ingels: “Ondernemerschap moet in je DNA zitten maar al de rest, van pitching tot sales, kan je leren”","slug":"kp-r-27f2bb850f319234","url":"https://www.bloovi.be/artikels/jurgen-ingels-in-plaats-van-over-falen-te-praten-zouden-ondernemers-beter-ook-de-oorzaken-met-elkaar-delen-zo-kunnen-die-pas-echt-voorkomen-worden","doi":null,"authors":"Magali De Reu — interview met Jürgen Ingels","collections":["opinie","verdieping"],"publisher":"Bloovi","publication_year":2018,"source_language":"nl","source_type":"practitioner_article","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["leren","samenleven"],"texts":{"en":{"display_title":"Jürgen Ingels: make failures useful to others","summary":"In this interview, Ingels advocates documenting and sharing reasons for business failures so other entrepreneurs can learn from them.","why_selected":"Connects with KopKen’s knowledge transfer: how can experience become useful to others?","limitations":"A practitioner’s view from 2018, not an impact study. Retrospective causal explanations need testing. The claim about innate entrepreneurship is unsupported here. Only the written interview was reviewed, not the video."},"nl":{"display_title":"Jürgen Ingels: maak mislukkingen leerzaam voor anderen","summary":"In dit interview pleit Ingels voor het documenteren en delen van oorzaken van faillissementen, zodat andere ondernemers ervan kunnen leren.","why_selected":"Past bij KopKens kennisoverdracht: hoe maak je ervaring bruikbaar voor anderen?","limitations":"Praktijkvisie uit 2018, geen effectonderzoek. Achteraf aangewezen oorzaken vragen toetsing. De uitspraak over aangeboren ondernemerschap wordt niet onderbouwd. De geschreven interviewtekst is beoordeeld, niet de video."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-27f2bb850f319234#catalogus","summary_languages":["en","nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-29287FDA35C0","title":"Nagels beauty-contest-experiment","slug":"kp-29287fda35c0","url":"https://www.cs.princeton.edu/courses/archive/spr07/cos444/papers/nagel95.pdf","doi":null,"authors":"","collections":["paradoxen"],"publisher":"www.cs.princeton.edu","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["samenleven"],"texts":{"nl":{"display_title":"Nagel: raden wat anderen zullen kiezen","summary":"Een experiment onderzoekt hoe mensen stap voor stap proberen te voorspellen welke keuzes andere deelnemers maken.","why_selected":"Maakt het denken over andermans verwachtingen onderzoekbaar in een spel.","limitations":"De uitkomsten hangen af van de spelregels, de ervaring van de deelnemers en de samenstelling van de groep."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-29287FDA35C0#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-295140940DE7","title":"Friedrich Nietzsche","slug":"kp-295140940de7","url":"https://plato.stanford.edu/entries/nietzsche/","doi":null,"authors":"Anderson, R. Lanier","collections":["paradoxen"],"publisher":"plato.stanford.edu","publication_year":2017,"source_language":"en","source_type":"reference","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Een inleiding tot Nietzsche","summary":"Een overzicht van Nietzsches werk, zijn belangrijkste thema’s en de discussies over hoe je die kunt begrijpen.","why_selected":"Helpt om uitspraken van Nietzsche in een ruimer verband te plaatsen.","limitations":"Het overzicht bespreekt andere teksten. Raadpleeg Nietzsches eigen werk wanneer je een precieze passage wilt gebruiken."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-295140940DE7#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-2BB083899C5E","title":"Reason, Truth and History","slug":"kp-2bb083899c5e","url":"https://doi.org/10.1017/cbo9780511625398","doi":"10.1017/cbo9780511625398","authors":"Hilary Putnam","collections":["paradoxen"],"publisher":"Cambridge University Press","publication_year":1981,"source_language":"en","source_type":"book","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Putnam: hersenen in een vat","summary":"Putnam gebruikt het gedachte-experiment van hersenen in een vat om vragen over betekenis, verwijzing en twijfel te onderzoeken.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij de vraag hoe we weten dat onze ervaring naar een buitenwereld verwijst.","limitations":"Het scenario dient om een filosofisch argument te onderzoeken. Putnam beweert daarmee niet dat wij werkelijk in zo’n situatie zitten."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-2BB083899C5E#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-2BE8F4810E75","title":"Investigating illusions of agreement in group requirements determination","slug":"kp-2be8f4810e75","url":"https://doi.org/10.1016/j.im.2018.05.013","doi":"10.1016/j.im.2018.05.013","authors":"Glenn J. Browne; Radha Appan; Roozmehr Safi; Vidhya Mellarkod","collections":["paradoxen"],"publisher":"Elsevier BV","publication_year":2018,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["samenleven"],"texts":{"nl":{"display_title":"Schijnbare overeenstemming in een groep","summary":"Onderzoek naar schijnbare overeenstemming wanneer groepen bepalen aan welke eisen een informatiesysteem moet voldoen.","why_selected":"Helpt om door te vragen wanneer iedereen het ogenschijnlijk eens is.","limitations":"De studie betreft een specifieke vorm van samenwerking. Hetzelfde patroon hoeft niet bij ieder groepsbesluit op te treden."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-2BE8F4810E75#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-2CB0457F8470","title":"Limitations of the Application of Fourfold Table Analysis to Hospital Data","slug":"kp-2cb0457f8470","url":"https://doi.org/10.2307/3002000","doi":"10.2307/3002000","authors":"Joseph Berkson","collections":["paradoxen"],"publisher":"JSTOR","publication_year":1946,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Berkson: selectie kan een verband creëren","summary":"Berkson onderzoekt hoe ziekenhuisgegevens een vertekend beeld kunnen geven van verbanden in de hele bevolking.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij de vraag hoe de selectie van gegevens een uitkomst kan sturen.","limitations":"De vertekening hangt af van de manier waarop mensen in de onderzochte groep terechtkomen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-2CB0457F8470#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-2D5734EBF832","title":"Wat betekent wetenschappelijk begrijpen?","slug":"kp-2d5734ebf832","url":"https://global.oup.com/academic/product/understanding-scientific-understanding-9780190652913","doi":null,"authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"global.oup.com","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"book","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wat betekent wetenschappelijk begrijpen?","summary":"Henk de Regt onderzoekt hoe wetenschappers tot begrip komen en wat een theorie voor hen begrijpelijk maakt.","why_selected":"Verdiept het verschil tussen een bruikbaar antwoord hebben en begrijpen hoe iets werkt.","limitations":"De link leidt naar de uitgeverspagina. Voor het volledige boek kan betaling nodig zijn."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-2D5734EBF832#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-2EED3A569F3E","title":"A dilemma for skeptics of trustworthy AI","slug":"kp-2eed3a569f3e","url":"https://doi.org/10.1007/s43681-026-01388-6","doi":"10.1007/s43681-026-01388-6","authors":"Madeleine Ransom; Nicole Menard","collections":["verdieping"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ai"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wanneer kan AI vertrouwen verdienen?","summary":"Een filosofisch artikel onderzoekt kritisch de gebruikelijke redenen om vertrouwen in AI af te wijzen.","why_selected":"Biedt tegenspraak bij de gedachte dat vertrouwen in AI altijd misplaatst is.","limitations":"De auteur verdedigt een standpunt in een debat. De betrouwbaarheid van een concreet systeem moet apart worden beoordeeld."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-2EED3A569F3E#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-307AF49F3901","title":"Full Fact AI","slug":"kp-307af49f3901","url":"https://fullfact.org/ai/","doi":null,"authors":"Full Fact","collections":["opinie"],"publisher":"Full Fact","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"tool","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["argumenten"],"texts":{"nl":{"display_title":"AI als hulpmiddel voor factcheckers","summary":"Full Fact beschrijft hoe technologie journalisten helpt om controleerbare beweringen te vinden en te volgen.","why_selected":"Laat een concrete toepassing zien van AI als ondersteuning bij feitencontrole.","limitations":"Full Fact beschrijft hier de eigen werkwijze. Dat toont niet aan dat AI zelfstandig alle feiten kan controleren."}},"original_title":"Full Fact AI","access":{"label_nl":"Vrije webpagina","note_nl":"Beschrijving van de factcheckorganisatie en haar hulpmiddelen. De website beschrijft de eigen praktijk; dit is geen onafhankelijke effectmeting.","checked_on":"2026-09-23"},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-307AF49F3901#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-30BFD39884FE","title":"II: Notes for Lectures on \"Private Experience\" and \"Sense Data\"","slug":"kp-30bfd39884fe","url":"https://doi.org/10.2307/2183568","doi":"10.2307/2183568","authors":"Ludwig Wittgenstein","collections":["paradoxen"],"publisher":"JSTOR","publication_year":1968,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wittgenstein over persoonlijke ervaring","summary":"Collegenotities over ervaring, taal en wat we over onze innerlijke gewaarwordingen kunnen zeggen.","why_selected":"Verdiept de vraag hoe we met woorden over persoonlijke ervaringen spreken.","limitations":"Houd rekening met de manier waarop deze historische notities zijn verzameld en uitgegeven."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-30BFD39884FE#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-3180D3B663CB","title":"The Social Dimensions of Scientific Knowledge","slug":"kp-3180d3b663cb","url":"https://plato.stanford.edu/entries/scientific-knowledge-social/","doi":null,"authors":"Longino, Helen","collections":["opinie"],"publisher":"plato.stanford.edu","publication_year":2002,"source_language":"en","source_type":"reference","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Hoe wetenschap op andere mensen steunt","summary":"Een overzicht van de rol van samenwerking, vertrouwen en kritiek bij het vormen van wetenschappelijke kennis.","why_selected":"Helpt om te begrijpen waarom ook wetenschappelijke kennis afhankelijk is van anderen.","limitations":"Het overzicht behandelt verschillende standpunten. Die vormen samen geen enkele, gedeelde theorie."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-3180D3B663CB#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-32463B21162E","title":"De menselijke maat bij algoritmes","slug":"kp-32463b21162e","url":"https://www.rekenkamer.nl/onderwerpen/a/algoritmes/toetsingskader/privacy/menselijke-maat","doi":null,"authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"www.rekenkamer.nl","publication_year":null,"source_language":"nl","source_type":"guidance","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"De menselijke maat bij algoritmes","summary":"De Algemene Rekenkamer beschrijft hoe je bij het beoordelen van algoritmes aandacht houdt voor de mensen die ermee te maken krijgen.","why_selected":"Geeft houvast om achter een algoritmisch besluit ook de betrokken mensen te blijven zien.","limitations":"De vragen helpen bij de beoordeling. De werkelijke gevolgen voor mensen moeten daarnaast worden onderzocht."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-32463B21162E#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-33292262DC30","title":"Conformity in Large Language Models","slug":"kp-33292262dc30","url":"https://doi.org/10.18653/v1/2025.acl-long.195","doi":"10.18653/v1/2025.acl-long.195","authors":"Xiaochen Zhu; Caiqi Zhang; Tom Stafford; Nigel Collier; Andreas Vlachos","collections":["paradoxen"],"publisher":"Association for Computational Linguistics","publication_year":2025,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["samenleven"],"texts":{"nl":{"display_title":"Taalmodellen die meegaan met andere antwoorden","summary":"Deze studie onderzoekt in hoeverre taalmodellen hun antwoord aanpassen aan de antwoorden van anderen.","why_selected":"Verdiept de vraag of meerdere AI-antwoorden ook werkelijk onafhankelijke tegenspraak bieden.","limitations":"Zulk gedrag in een test zegt niet dat een taalmodel menselijke groepsdruk ervaart."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-33292262DC30#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-337C29CF0D98","title":"How AI Impacts Skill Formation","slug":"kp-337c29cf0d98","url":"https://arxiv.org/abs/2601.20245","doi":null,"authors":"Shen, Judy Hanwen; Tamkin, Alex","collections":["opinie"],"publisher":"arxiv.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"preprint","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["leren"],"texts":{"nl":{"display_title":"Programmeren met AI en zelf vaardig blijven","summary":"Een experiment onderzoekt AI-hulp bij programmeertaken en wat deelnemers daarbij zelf leren.","why_selected":"Helpt om sneller werk afleveren te onderscheiden van zelf een vaardigheid opbouwen.","limitations":"Het is een preprint met een beperkte groep deelnemers. De uitkomsten zeggen niet hoe alle ontwikkelaars op lange termijn leren."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-337C29CF0D98#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-3473C7D2F23E","title":"A Difficulty in the Concept of Social Welfare","slug":"kp-3473c7d2f23e","url":"https://doi.org/10.1086/256963","doi":"10.1086/256963","authors":"Kenneth J. Arrow","collections":["paradoxen"],"publisher":"University of Chicago Press","publication_year":1950,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["samenleven"],"texts":{"nl":{"display_title":"Arrow: de grenzen van samen kiezen","summary":"Arrow onderzoekt of je individuele voorkeuren kunt samenvoegen tot een groepskeuze die aan verschillende redelijke eisen voldoet.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij de vraag waarom een eerlijke gezamenlijke keuze zo lastig kan zijn.","limitations":"Zijn onmogelijkheidsbewijs geldt onder precies omschreven wiskundige voorwaarden."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-3473C7D2F23E#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-35FA847E566D","title":"Asimovs I, Robot bespreken","slug":"kp-35fa847e566d","url":"https://www.penguinrandomhouse.com/books/5681/i-robot-by-isaac-asimov/teachers-guide/","doi":null,"authors":"","collections":["paradoxen"],"publisher":"www.penguinrandomhouse.com","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"guidance","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Asimovs I, Robot bespreken","summary":"Een leesgids van de uitgever bij robotverhalen die vragen oproepen over regels, uitleg en verantwoordelijkheid.","why_selected":"Biedt verhaalstof om over regels en verantwoordelijkheid na te denken.","limitations":"De gids bespreekt fictie. De robots uit de verhalen beschrijven niet hoe bestaande AI technisch werkt."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-35FA847E566D#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-3603B779D253","title":"Sleeping Beauty: reply to Elga","slug":"kp-3603b779d253","url":"https://doi.org/10.1111/1467-8284.00291","doi":"10.1111/1467-8284.00291","authors":"D. Lewis","collections":["paradoxen"],"publisher":"Oxford University Press (OUP)","publication_year":2001,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"counterpoint","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Sleeping Beauty: het tegenargument","summary":"Lewis reageert op Elga over de kansen die je moet toekennen wanneer je niet weet op welk moment je ontwaakt.","why_selected":"Biedt een tegenstem bij Elga’s behandeling van het Sleeping Beauty-probleem.","limitations":"Het antwoord hangt af van de informatie en aannames die je kiest. Lees de twee standpunten naast elkaar."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-3603B779D253#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-36B2CD6F511D","title":"Trust in Automation: Designing for Appropriate Reliance","slug":"kp-36b2cd6f511d","url":"https://doi.org/10.1518/hfes.46.1.50_30392","doi":"10.1518/hfes.46.1.50_30392","authors":"J. D. Lee; K. A. See","collections":["verdieping"],"publisher":"Oxford University Press (OUP)","publication_year":2004,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ai"],"texts":{"nl":{"display_title":"Hoeveel vertrouwen verdient automatisering?","summary":"Lee en See onderzoeken hoe ons vertrouwen kan aansluiten bij wat een systeem werkelijk kan.","why_selected":"Helpt om zowel blind vertrouwen als onnodig wantrouwen tegenover een systeem te onderzoeken.","limitations":"Hoeveel vertrouwen gepast is, hangt af van de situatie en kan veranderen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-36B2CD6F511D#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-375F33960906","title":"Epistemic dependence in AI-mediated learning","slug":"kp-375f33960906","url":"https://doi.org/10.1007/s00146-026-03294-1","doi":"10.1007/s00146-026-03294-1","authors":"Yiran Du; Yijia Yuan","collections":["opinie"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["leren"],"texts":{"nl":{"display_title":"Afhankelijkheid van AI bij het leren","summary":"Du en Yuan onderzoeken wat het betekent om bij het leren voor je kennis op AI te steunen.","why_selected":"Verdiept de vraag wat een leerling zelf moet kunnen beoordelen wanneer AI meedenkt.","limitations":"Het artikel werkt een filosofische redenering uit. Het meet niet hoe groot de effecten op leren zijn."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-375F33960906#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-376D9D68C173","title":"Nietzsche: Thus Spake Zarathustra","slug":"kp-376d9d68c173","url":"https://www.gutenberg.org/files/1998/1998-h/1998-h.htm","doi":null,"authors":"","collections":["paradoxen"],"publisher":"www.gutenberg.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"classical_text","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Nietzsche: Aldus sprak Zarathoestra","summary":"Een historische Engelse vertaling van Nietzsches werk, met passages over eeuwige wederkeer en het beamen van het leven.","why_selected":"Biedt oorspronkelijke passages bij de gedachte dat je leven zich eindeloos zou herhalen.","limitations":"Het werk gebruikt poëtische en filosofische taal en wordt op verschillende manieren uitgelegd."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-376D9D68C173#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-37C89D0FCF36","title":"An experimental analysis of ultimatum bargaining","slug":"kp-37c89d0fcf36","url":"https://doi.org/10.1016/0167-2681(82)90011-7","doi":"10.1016/0167-2681(82)90011-7","authors":"Werner Güth; Rolf Schmittberger; Bernd Schwarze","collections":["paradoxen"],"publisher":"Elsevier BV","publication_year":1982,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["samenleven"],"texts":{"nl":{"display_title":"Het oorspronkelijke ultimatumexperiment","summary":"Güth, Schmittberger en Schwarze onderzoeken hoe mensen een verdeling voorstellen en hoe anderen die aanvaarden of afwijzen.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij de vraag hoe eerlijkheid en eigenbelang meespelen in keuzes.","limitations":"De resultaten hangen af van de spelregels, wat er op het spel staat en de sociale omgeving."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-37C89D0FCF36#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-38688A3E5FC9","title":"The Promise of Tutoring for PreK–12 Learning: A Systematic Review and Meta-Analysis of the Experimental Evidence","slug":"kp-38688a3e5fc9","url":"https://doi.org/10.3102/00028312231208687","doi":"10.3102/00028312231208687","authors":"Andre Nickow; Philip Oreopoulos; Vincent Quan","collections":["opinie"],"publisher":"American Educational Research Association (AERA)","publication_year":2024,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["leren"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wat weten we over extra leerbegeleiding?","summary":"Dit overzicht bundelt experimenteel onderzoek naar tutoring: gerichte leerbegeleiding in het basis- en secundair onderwijs.","why_selected":"Helpt om verschillende vormen van begeleiding op hun eigen merites te beoordelen.","limitations":"Het gaat om leerbegeleiding, die verschilt van informeel mentorschap. De aanpak en doelgroep beïnvloeden het resultaat."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-38688A3E5FC9#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-39751F949936","title":"Künstliche Intelligenz im Kontext von Kompetenzen, Prüfungen und Lehr-Lern-Methoden","slug":"kp-39751f949936","url":"https://doi.org/10.21240/mpaed/58/2024.03.24.x","doi":"10.21240/mpaed/58/2024.03.24.x","authors":"Maria Klar; Johannes Schleiss","collections":["opinie"],"publisher":"OAPublishing Collective","publication_year":2024,"source_language":"de","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["leren"],"texts":{"nl":{"display_title":"AI, leerdoelen en toetsing","summary":"Klar en Schleiss bespreken hoe leerdoelen, onderwijsvormen en examens op elkaar aansluiten wanneer studenten AI gebruiken.","why_selected":"Verdiept de vraag wat je wilt toetsen als leerlingen toegang tot AI hebben.","limitations":"De Duitstalige bijdrage werkt ideeën uit. Een school moet die nog vertalen naar haar eigen toetsbeleid."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-39751F949936#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-3DB67AE49559","title":"The Out-of-the-Loop Performance Problem and Level of Control in Automation","slug":"kp-3db67ae49559","url":"https://doi.org/10.1518/001872095779064555","doi":"10.1518/001872095779064555","authors":"Mica R. Endsley; Esin O. Kiris","collections":["opinie","paradoxen"],"publisher":"SAGE Publications","publication_year":1995,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ai"],"texts":{"nl":{"display_title":"Het overzicht verliezen door automatisering","summary":"Endsley en Kiris onderzoeken welke problemen kunnen ontstaan wanneer mensen minder actief betrokken zijn bij geautomatiseerde processen.","why_selected":"Helpt om te vragen of iemand nog kan ingrijpen wanneer een systeem onverwacht gedrag vertoont.","limitations":"De conclusies gelden voor de onderzochte taken en niveaus van automatisering."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-3DB67AE49559#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-3DEE022F5F84","title":"CRediT: wie droeg wat bij?","slug":"kp-3dee022f5f84","url":"https://credit.niso.org/contributor-roles/","doi":null,"authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"credit.niso.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"reference","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"CRediT: wie droeg wat bij?","summary":"CRediT biedt een indeling om zichtbaar te maken wie welke bijdrage aan onderzoek heeft geleverd.","why_selected":"Helpt om bijdragen aan gezamenlijk kenniswerk concreet te benoemen.","limitations":"Het benoemen van bijdragen bepaalt op zichzelf nog niet wie als auteur moet worden vermeld."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-3DEE022F5F84#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-3EFC680C3384","title":"Informal Logic","slug":"kp-3efc680c3384","url":"https://plato.stanford.edu/entries/logic-informal/","doi":null,"authors":"Groarke, Leo","collections":["paradoxen"],"publisher":"plato.stanford.edu","publication_year":1996,"source_language":"en","source_type":"reference","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["argumenten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Informele logica en alledaagse argumenten","summary":"Een inleiding tot het onderzoeken van argumenten zoals mensen ze in het dagelijks leven gebruiken.","why_selected":"Biedt achtergrond bij het leren beoordelen van gewone gesprekken en discussies.","limitations":"Verschillende theorieën over argumentatie leggen andere accenten."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-3EFC680C3384#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-3F0F5926316F","title":"Artificial intelligence and illusions of understanding in scientific research","slug":"kp-3f0f5926316f","url":"https://doi.org/10.1038/s41586-024-07146-0","doi":"10.1038/s41586-024-07146-0","authors":"Lisa Messeri; M. J. Crockett","collections":["opinie"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2024,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"foundation","featured":true,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"AI en de illusie van wetenschappelijk begrip","summary":"Messeri en Crockett onderzoeken hoe AI ons het gevoel kan geven dat we iets begrijpen, terwijl blinde vlekken blijven bestaan.","why_selected":"Verdiept het verschil tussen een overtuigend antwoord en werkelijk begrip.","limitations":"Het artikel ontwikkelt een visie op het probleem. Het meet niet hoe vaak of hoe sterk dit bij onderzoekers voorkomt."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-3F0F5926316F#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-4240FE44FAED","title":"Historical failures and epistemic accidents: NASA’s Challenger disaster and the organizational risks of Generative AI","slug":"kp-4240fe44faed","url":"https://doi.org/10.1108/jmh-09-2025-0162","doi":"10.1108/jmh-09-2025-0162","authors":"Deniz Tunçalp","collections":["verdieping"],"publisher":"Emerald","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Challenger: wanneer een organisatie kennis mist","summary":"Deze analyse gebruikt de ramp met de Challenger om na te denken over kennisfouten in organisaties en mogelijke parallellen met generatieve AI.","why_selected":"Helpt om ook naar de organisatie rond een technisch systeem te kijken.","limitations":"Een historische vergelijking kan vragen oproepen. Ze bewijst op zichzelf niet waardoor huidige AI-risico’s ontstaan."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-4240FE44FAED#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-434AC329F049","title":"Cognitive Offloading","slug":"kp-434ac329f049","url":"https://doi.org/10.1016/j.tics.2016.07.002","doi":"10.1016/j.tics.2016.07.002","authors":"Evan F. Risko; Sam J. Gilbert","collections":["opinie"],"publisher":"Elsevier BV","publication_year":2016,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["leren"],"texts":{"nl":{"display_title":"Denkwerk aan hulpmiddelen overlaten","summary":"Risko en Gilbert bespreken hoe mensen een deel van hun denkwerk aan hulpmiddelen en hun omgeving overlaten.","why_selected":"Geeft achtergrond bij de vraag wat we uitbesteden en wat we zelf blijven doen.","limitations":"Dat kan helpen of nadelen hebben. Het effect hangt af van de taak en het gebruik van het hulpmiddel."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-434AC329F049#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-4698CADF9A02","title":"Exposition of a New Theory on the Measurement of Risk","slug":"kp-4698cadf9a02","url":"https://doi.org/10.2307/1909829","doi":"10.2307/1909829","authors":"Daniel Bernoulli","collections":["paradoxen"],"publisher":"JSTOR","publication_year":1954,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Bernoulli: hoeveel is een risico waard?","summary":"Bernoulli onderzoekt hoe we risico en nut afwegen, aan de hand van de Sint-Petersburgparadox.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij de vraag waarom een kansberekening niet onze hele keuze verklaart.","limitations":"Dit is een Engelse vertaling uit 1954 van werk uit 1738. Nut en geldbedrag betekenen in deze redenering niet hetzelfde."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-4698CADF9A02#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-46E103859E6D","title":"I.—STUDIES IN THE LOGIC OF CONFIRMATION (I.)","slug":"kp-46e103859e6d","url":"https://doi.org/10.1093/mind/liv.213.1","doi":"10.1093/mind/liv.213.1","authors":"CARL G. HEMPEL","collections":["paradoxen"],"publisher":"Oxford University Press (OUP)","publication_year":1945,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["argumenten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Hempel en de paradox van de raven","summary":"Hempel vraagt welke waarnemingen steun bieden voor een algemene uitspraak, zoals “alle raven zijn zwart”.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij de vraag wat als bevestiging van een overtuiging telt.","limitations":"Het gaat om een logische en filosofische analyse. Steun voor een uitspraak geeft nog geen zekerheid."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-46E103859E6D#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-474163D57B20","title":"Why Are Human Epistemic Agents Not Displaced in Machine Learning Scientific Inquiries? A Practice Perspective on ML in Science","slug":"kp-474163d57b20","url":"https://doi.org/10.1007/978-3-032-03083-2_15","doi":"10.1007/978-3-032-03083-2_15","authors":"Sahra A. Styger; Marianne de Heer Kloots; Oskar van der Wal; Federica Russo","collections":["verdieping"],"publisher":"Springer Nature Switzerland","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"chapter","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Waarom menselijke onderzoekers niet zomaar verdwijnen","summary":"Dit filosofische hoofdstuk onderzoekt welke rol mensen blijven spelen wanneer wetenschappers machinelearning gebruiken.","why_selected":"Biedt tegenspraak bij het idee dat AI menselijke kenniswerkers eenvoudigweg vervangt.","limitations":"Het argument gaat over een bepaalde onderzoekspraktijk. Het voorspelt niet de toekomst van alle beroepen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-474163D57B20#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-4A700AC07746","title":"AI and the Decentering of Disciplinary Creativity","slug":"kp-4a700ac07746","url":"https://doi.org/10.1017/psa.2026.10262","doi":"10.1017/psa.2026.10262","authors":"Eamon Duede","collections":["verdieping"],"publisher":"Cambridge University Press (CUP)","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"AI en wetenschappelijke creativiteit","summary":"Duede bespreekt hoe AI de rol van vakgebieden en menselijke creativiteit in onderzoek kan veranderen.","why_selected":"Verdiept de vraag wat AI toevoegt aan het bedenken van nieuwe onderzoeksvragen en ideeën.","limitations":"Het is een recente filosofische bijdrage. De versie en publicatiestatus kunnen nog veranderen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-4A700AC07746#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-4A78C9E1A447","title":"When responsibility cannot arise: algorithmic mediation and the preconditions of moral imputability","slug":"kp-4a78c9e1a447","url":"https://doi.org/10.1007/s43681-026-01359-x","doi":"10.1007/s43681-026-01359-x","authors":"Åke Elden","collections":["verdieping"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wanneer kun je iemand verantwoordelijk houden?","summary":"Deze filosofische analyse vraagt onder welke voorwaarden je iemand moreel verantwoordelijk kunt houden als algoritmes een rol spelen.","why_selected":"Helpt om verantwoordelijkheid te onderzoeken voordat we die aan iemand toeschrijven.","limitations":"Het artikel onderzoekt begrippen en voorwaarden. Het stelt geen schuld vast in een concrete zaak."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-4A78C9E1A447#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-4B91335E5EF1","title":"AI resistance and epistemic agency: toward a relational framework for democratic and human-centered AI governance","slug":"kp-4b91335e5ef1","url":"https://doi.org/10.1007/s43681-026-01396-6","doi":"10.1007/s43681-026-01396-6","authors":"Faisal Saeed Malik","collections":["verdieping"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Weerstand tegen AI en ruimte voor een eigen oordeel","summary":"Een voorstel voor democratisch en mensgericht AI-beleid dat kijkt naar de verhoudingen tussen mensen en systemen.","why_selected":"Geeft achtergrond bij de vraag hoeveel ruimte mensen houden om AI tegen te spreken.","limitations":"De auteurs bepleiten een bepaalde aanpak. Of concrete maatregelen werken, moet afzonderlijk worden onderzocht."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-4B91335E5EF1#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-4BA5DEA1BDB0","title":"Vagueness and Order Effects in Color Categorization","slug":"kp-4ba5dea1bdb0","url":"https://doi.org/10.1007/s10849-013-9183-7","doi":"10.1007/s10849-013-9183-7","authors":"Paul Egré; Vincent de Gardelle; David Ripley","collections":["paradoxen"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2013,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["argumenten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Waar houdt een kleur op?","summary":"Een experiment onderzoekt hoe vage kleurgrenzen en de volgorde van waarnemingen onze kleurnamen beïnvloeden.","why_selected":"Verbindt een filosofische vraag over vage grenzen met onderzoek naar kleurwaarneming.","limitations":"Het gaat om een specifieke waarnemingstaak. Daarmee is de sorites-paradox nog niet opgelost."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-4BA5DEA1BDB0#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-4EFF3313B254","title":"AI-welzijn serieus nemen?","slug":"kp-4eff3313b254","url":"https://arxiv.org/html/2411.00986v1","doi":null,"authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"arxiv.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"preprint","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"AI-welzijn serieus nemen?","summary":"Een betoog om te onderzoeken of toekomstige AI-systemen belangen zouden kunnen hebben waarmee we moreel rekening moeten houden.","why_selected":"Biedt een standpunt om te toetsen in het debat over mogelijk AI-bewustzijn en welzijn.","limitations":"Dit is een omstreden standpunt in een preprint. Lees ook kritiek die menselijke belangen centraal stelt."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-4EFF3313B254#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-4F39642784F5","title":"Algoritmisch management op het werk","slug":"kp-4f39642784f5","url":"https://www.oecd.org/en/publications/algorithmic-management-in-the-workplace_287c13c4-en.html","doi":null,"authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"www.oecd.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"research_report","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["samenleven"],"texts":{"nl":{"display_title":"Algoritmes als leidinggevende","summary":"Een OESO-rapport beschrijft wat werkgevers melden over het gebruik van algoritmes om werk te organiseren en aan te sturen.","why_selected":"Helpt om de invloed van algoritmes op dagelijkse werkrelaties te bespreken.","limitations":"De enquête geeft het perspectief van werkgevers. Ze vertegenwoordigt niet alle werknemers en stelt geen oorzakelijke effecten vast."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-4F39642784F5#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-4FBFE0D42B1C","title":"What large language models know and what people think they know","slug":"kp-4fbfe0d42b1c","url":"https://www.nature.com/articles/s42256-024-00976-7","doi":null,"authors":"Steyvers, Mark; Tejeda, Heliodoro; Kumar, Aakriti; Belem, Catarina; Karny, Sheer; Hu, Xinyue; Mayer, Lukas W.; Smyth, Padhraic","collections":["verdieping"],"publisher":"Nature Publishing Group","publication_year":2025,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ai"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wat taalmodellen weten — en wat wij ervan verwachten","summary":"Deze studie vergelijkt wat taalmodellen weten met wat mensen denken dat die modellen weten.","why_selected":"Helpt om verwachtingen van AI naast de werkelijke mogelijkheden te leggen.","limitations":"De beoordeling betreft bepaalde modellen en taken. Ze geeft geen ranglijst die voor ieder gebruik geldt."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-4FBFE0D42B1C#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-502450F453B8","title":"Nietzsche on Amor Fati","slug":"kp-502450f453b8","url":"https://doi.org/10.1515/agph-2024-0040","doi":"10.1515/agph-2024-0040","authors":"Andrew Huddleston","collections":["paradoxen"],"publisher":"Walter de Gruyter GmbH","publication_year":2025,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Nietzsche over het beamen van je lot","summary":"Huddleston onderzoekt Nietzsches amor fati: het beamen van je eigen leven en lot.","why_selected":"Biedt verdieping bij de vraag hoe je met je verleden en omstandigheden kunt omgaan.","limitations":"Dit is een filosofische interpretatie. Amor fati hoeft niet te betekenen dat je schadelijke omstandigheden zonder kritiek aanvaardt."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-502450F453B8#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-5186E96081E8","title":"The paradox of the preface","slug":"kp-5186e96081e8","url":"https://doi.org/10.1093/analys/25.6.205","doi":"10.1093/analys/25.6.205","authors":"D. C. Makinson","collections":["paradoxen"],"publisher":"Oxford University Press (OUP)","publication_year":1965,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["argumenten"],"texts":{"nl":{"display_title":"De paradox van het voorwoord","summary":"Makinson vraagt hoe je elke afzonderlijke bewering in een boek kunt geloven en tegelijk kunt verwachten dat er ergens een fout in staat.","why_selected":"Helpt om zekerheid over afzonderlijke uitspraken te combineren met twijfel over het geheel.","limitations":"De paradox gaat over de mogelijkheid dat we ons vergissen. Ze rechtvaardigt niet het zomaar aanvaarden van tegenstrijdigheden."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-5186E96081E8#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-53D192A3B77A","title":"Consciousness in Artificial Intelligence: Insights from the Science of Consciousness","slug":"kp-53d192a3b77a","url":"https://arxiv.org/abs/2308.08708","doi":null,"authors":"Butlin, Patrick; Long, Robert; Elmoznino, Eric; Bengio, Yoshua; Birch, Jonathan; Constant, Axel; Deane, George; Fleming, Stephen M.; Frith, Chris; Ji, Xu; Kanai, Ryota; Klein, Colin; Lindsay, Grace; Michel, Matthias; Mudrik, Liad; Peters, Megan A. K.; Schwitzgebel, Eric; Simon, Jonathan; VanRullen, Rufin","collections":["opinie"],"publisher":"arxiv.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"preprint","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Bewustzijn in AI onderzoeken","summary":"Butlin en collega’s gebruiken wetenschappelijke theorieën over bewustzijn om mogelijke aanwijzingen voor bewustzijn in AI te onderzoeken.","why_selected":"Geeft houvast om de vraag naar AI-bewustzijn preciezer te stellen.","limitations":"Het rapport stelt een onderzoeksaanpak voor. De genoemde aanwijzingen bewijzen op zichzelf geen bewustzijn."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-53D192A3B77A#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-5469DEFB2251","title":"Validating the Interpretations and Uses of Test Scores","slug":"kp-5469defb2251","url":"https://doi.org/10.1111/jedm.12000","doi":"10.1111/jedm.12000","authors":"Michael T. Kane","collections":["opinie"],"publisher":"Wiley","publication_year":2013,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["leren"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wat mogen we afleiden uit een toetsscore?","summary":"Kane beschrijft hoe je moet onderbouwen wat een toetsscore betekent en waarvoor je die mag gebruiken.","why_selected":"Helpt om verder te kijken dan het cijfer bij het beoordelen van kennis en vaardigheden.","limitations":"Welk bewijs nodig is, hangt af van de beslissing die je met de score wilt nemen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-5469DEFB2251#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-5512E42A8644","title":"Generative AI at Work","slug":"kp-5512e42a8644","url":"https://doi.org/10.1093/qje/qjae044","doi":"10.1093/qje/qjae044","authors":"Erik Brynjolfsson; Danielle Li; Lindsey Raymond","collections":["opinie"],"publisher":"Oxford University Press (OUP)","publication_year":2025,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["leren"],"texts":{"nl":{"display_title":"Generatieve AI op het werk","summary":"Een veldstudie onderzoekt AI-hulp bij de klantendienst en de verschillen in uitkomsten tussen medewerkers.","why_selected":"Verdiept de vraag wie voordeel heeft bij AI-hulp en wat mensen er zelf van leren.","limitations":"De studie gaat over één werkomgeving. Een hogere productiviteit toont op zichzelf niet dat iemand blijvende deskundigheid opbouwt."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-5512E42A8644#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-5630B5F0C3ED","title":"Distributed cognition","slug":"kp-5630b5f0c3ed","url":"https://doi.org/10.1145/353485.353487","doi":"10.1145/353485.353487","authors":"James Hollan; Edwin Hutchins; David Kirsh","collections":["opinie"],"publisher":"Association for Computing Machinery (ACM)","publication_year":2000,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Denken samen met mensen en hulpmiddelen","summary":"Hollan, Hutchins en Kirsh onderzoeken hoe denkwerk verdeeld kan zijn over mensen en de hulpmiddelen waarmee ze werken.","why_selected":"Helpt om kenniswerk als een gezamenlijke activiteit te bekijken.","limitations":"Deze manier van kijken vraagt steeds onderzoek naar wie wat weet en doet in de concrete situatie."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-5630B5F0C3ED#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-568A8D4233F4","title":"A Perspective on Incentive Design: Challenges and Opportunities","slug":"kp-568a8d4233f4","url":"https://doi.org/10.1146/annurev-control-053018-023634","doi":"10.1146/annurev-control-053018-023634","authors":"Lillian J. Ratliff; Roy Dong; Shreyas Sekar; Tanner Fiez","collections":["paradoxen"],"publisher":"Annual Reviews","publication_year":2019,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["meten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Beloningen en prikkels doordacht ontwerpen","summary":"Dit overzicht brengt inzichten uit economie, regeltechniek en machinelearning samen over manieren om gedrag te sturen.","why_selected":"Biedt achtergrond bij de vraag waarom een goedbedoelde beloning verkeerd kan uitpakken.","limitations":"Het effect van een prikkel moet in de concrete situatie worden onderzocht. De bekende cobra-anekdote dient hoogstens als illustratie."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-568A8D4233F4#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-58231459DEEF","title":"What Mary Didn't Know","slug":"kp-58231459deef","url":"https://doi.org/10.2307/2026143","doi":"10.2307/2026143","authors":"Frank Jackson","collections":["paradoxen"],"publisher":"Philosophy Documentation Center","publication_year":1986,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wat Mary niet wist","summary":"Jackson verduidelijkt zijn argument over het verschil tussen een volledige beschrijving van een ervaring en die ervaring zelf.","why_selected":"Een vervolg op het gedachte-experiment van Mary’s kamer.","limitations":"Lees ook de reacties op zijn argument en de latere tekst waarin Jackson zijn positie herziet."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-58231459DEEF#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-599C6F4EF980","title":"AI as an Epistemic Technology","slug":"kp-599c6f4ef980","url":"https://doi.org/10.1007/s11948-023-00451-3","doi":"10.1007/s11948-023-00451-3","authors":"Ramón Alvarado","collections":["verdieping"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2023,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"AI als hulpmiddel voor kennis","summary":"Alvarado bespreekt AI vanuit de rol die de technologie speelt bij het verkrijgen, vormen en beoordelen van kennis.","why_selected":"Helpt om nauwkeuriger te benoemen welke rol AI in ons weten krijgt.","limitations":"Het artikel werkt begrippen uit. Hoe betrouwbaar AI is, moet per toepassing worden onderzocht."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-599C6F4EF980#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-5C70754E0C6C","title":"Artificial Intelligence Risk Management Framework (AI RMF 1.0)","slug":"kp-5c70754e0c6c","url":"https://doi.org/10.6028/nist.ai.100-1","doi":"10.6028/nist.ai.100-1","authors":"Elham Tabassi","collections":["opinie"],"publisher":"National Institute of Standards and Technology (U.S.)","publication_year":2023,"source_language":"en","source_type":"research_report","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"NIST: risico’s van AI beoordelen en beheren","summary":"Een openbaar raamwerk om de risico’s van AI in kaart te brengen, te beoordelen en te beheren.","why_selected":"Biedt een gestructureerde manier om vragen over AI-risico’s te stellen.","limitations":"Het raamwerk is vrijwillig. Gebruik ervan is geen certificaat of garantie van veiligheid."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-5C70754E0C6C#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-5CC8DFFE629C","title":"Anattalakkhaṇa Sutta: wat noemen we een zelf?","slug":"kp-5cc8dffe629c","url":"https://www.dhammatalks.org/suttas/SN/SN22_59.html","doi":null,"authors":"","collections":["verdieping"],"publisher":"www.dhammatalks.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"classical_text","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Anattalakkhaṇa Sutta: wat noemen we een zelf?","summary":"Een vroege boeddhistische tekst over het zelf en de verschillende onderdelen van onze ervaring.","why_selected":"Biedt een ander vertrekpunt voor de vraag wat we bedoelen wanneer we “ik” zeggen.","limitations":"Het is een Engelse vertaling uit een religieuze en filosofische traditie. Lees de tekst vanuit die achtergrond."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-5CC8DFFE629C#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-5F2F90F79386","title":"Organizational Silence: A Barrier to Change and Development in a Pluralistic World","slug":"kp-5f2f90f79386","url":"https://doi.org/10.2307/259200","doi":"10.2307/259200","authors":"Elizabeth Wolfe Morrison; Frances J. Milliken","collections":["paradoxen"],"publisher":"Academy of Management","publication_year":2000,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["samenleven"],"texts":{"nl":{"display_title":"Waarom medewerkers zwijgen","summary":"Morrison en Milliken onderzoeken hoe organisaties een omgeving kunnen creëren waarin medewerkers zich niet uitspreken.","why_selected":"Helpt om te vragen welke kennis en kritiek een organisatie niet te horen krijgt.","limitations":"Het artikel werkt een theoretische verklaring uit. Zwijgen kan verschillende oorzaken hebben."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-5F2F90F79386#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-5F6E3C189439","title":"Immunizing Strategies and Epistemic Defense Mechanisms","slug":"kp-5f6e3c189439","url":"https://doi.org/10.1007/s11406-010-9254-9","doi":"10.1007/s11406-010-9254-9","authors":"Maarten Boudry; Johan Braeckman","collections":["paradoxen"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2011,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["argumenten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Hoe overtuigingen zich tegen kritiek beschermen","summary":"Boudry en Braeckman onderzoeken manieren waarop mensen hun overtuigingen ongevoelig maken voor tegenbewijs.","why_selected":"Helpt om het verschil te zien tussen een argument verdedigen en kritiek onmogelijk maken.","limitations":"Je moet de concrete redenering beoordelen. Het verdedigen van een overtuiging is op zichzelf niet verkeerd."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-5F6E3C189439#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-619C358AAF85","title":"Drivers and influence of social conformity on decision making in human-AI teams","slug":"kp-619c358aaf85","url":"https://doi.org/10.1038/s41598-026-43042-5","doi":"10.1038/s41598-026-43042-5","authors":"Huixin Zhong; Jack McKinlay; Jinha Yoon; Rashi Bagri; Eamonn O’Neill; Janina A. Hoffmann","collections":["paradoxen"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["samenleven"],"texts":{"nl":{"display_title":"Meegaan met de groep in teams met AI","summary":"Onderzoek naar de neiging om met anderen mee te gaan wanneer mensen samen met AI beslissingen nemen.","why_selected":"Verdiept de vraag hoe onafhankelijk ons oordeel blijft wanneer AI mee aan tafel zit.","limitations":"De uitkomsten hangen af van de samenstelling van het team, de taak en het gebruikte AI-systeem."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-619C358AAF85#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-62C8C732037A","title":"Kahneman en Tversky over voorspellen","slug":"kp-62c8c732037a","url":"https://faculty.econ.ucdavis.edu/faculty/nehring/teaching/econ106/readings/kahneman-tversky-on%20the%20psychology%20of%20prediction.pdf","doi":null,"authors":"","collections":["paradoxen"],"publisher":"faculty.econ.ucdavis.edu","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Kahneman en Tversky over voorspellen","summary":"Een klassieke studie naar intuïtieve voorspellingen en de manier waarop mensen algemene verhoudingen meewegen.","why_selected":"Helpt om een overtuigend verhaal te onderscheiden van een goed onderbouwde kansinschatting.","limitations":"Het onderzoek gebruikt laboratoriumtaken. Iets dat een typisch voorbeeld lijkt, is daarom nog niet het waarschijnlijkste."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-62C8C732037A#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-62F845A3DA89","title":"From delegation to moral abdication: classifying large language model uses by judgment and epistemic control","slug":"kp-62f845a3da89","url":"https://doi.org/10.1007/s00146-026-03281-6","doi":"10.1007/s00146-026-03281-6","authors":"Rainer Mühlhoff","collections":["verdieping"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Van delegeren naar verantwoordelijkheid afstaan","summary":"Mühlhoff onderscheidt manieren om taalmodellen te gebruiken op basis van wie het oordeel vormt en de kennis kan controleren.","why_selected":"Helpt om te vragen of iemand alleen een taak uitbesteedt of ook het eigen oordeel opgeeft.","limitations":"De indeling vertrekt vanuit een opvatting over verantwoordelijkheid. Je moet ze telkens op een concrete situatie toepassen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-62F845A3DA89#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-68869E6A89EF","title":"On the epistemic structure of voluntary servitude in the infosphere","slug":"kp-68869e6a89ef","url":"https://doi.org/10.1007/s00146-026-03342-w","doi":"10.1007/s00146-026-03342-w","authors":"Tiegue Vieira Rodrigues","collections":["verdieping"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ai"],"texts":{"nl":{"display_title":"Vrijwillig je oordeel uit handen geven","summary":"Een filosofische analyse van kennis, afhankelijkheid en de ruimte die mensen vrijwillig afstaan om zelf te oordelen.","why_selected":"Verdiept de vraag waarom gemak ons afhankelijk kan maken van een systeem.","limitations":"De auteur ontwikkelt een argument. Dat bewijst niet dat iedere AI-gebruiker de eigen regie verliest."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-68869E6A89EF#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-6A047A20C2E3","title":"Aristoteles: praktische wijsheid","slug":"kp-6a047a20c2e3","url":"https://classics.mit.edu/Aristotle/nicomachaen.6.vi.html","doi":null,"authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"classics.mit.edu","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"classical_text","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Aristoteles: praktische wijsheid","summary":"In boek VI van de Ethica Nicomachea maakt Aristoteles onderscheid tussen onder meer kennis, vaardigheid en praktische wijsheid.","why_selected":"Biedt achtergrond bij de vraag wat verstandig handelen meer vraagt dan technische vaardigheid.","limitations":"Het is een historische tekst in Engelse vertaling. Let op het onderscheid tussen doeltreffende middelen en goede doelen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-6A047A20C2E3#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-6CB442F75993","title":"The Monty Hall problem is not a probability puzzle* (It's a challenge in mathematical modelling)","slug":"kp-6cb442f75993","url":"https://doi.org/10.1111/j.1467-9574.2010.00474.x","doi":"10.1111/j.1467-9574.2010.00474.x","authors":"Richard D. Gill","collections":["paradoxen"],"publisher":"Wiley","publication_year":2011,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"foundation","featured":true,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Monty Hall begint bij de spelregels","summary":"Gill legt uit waarom je de spelregels en het gedrag van de presentator moet kennen om de kansen te berekenen.","why_selected":"Helpt om eerst het probleem scherp te stellen en daarna pas te rekenen.","limitations":"De bekende kans van twee op drie geldt alleen wanneer aan de bijbehorende aannames is voldaan."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-6CB442F75993#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-6CD978E7E94B","title":"The hindsight bias: A meta-analysis","slug":"kp-6cd978e7e94b","url":"https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90010-q","doi":"10.1016/0749-5978(91)90010-q","authors":"Jay J.J Christensen-Szalanski; Cynthia Fobian Willham","collections":["paradoxen"],"publisher":"Elsevier BV","publication_year":1991,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Achteraf weten: wat zegt het onderzoek?","summary":"Een overzicht bundelt onderzoek naar hoe kennis van de afloop onze herinnering aan eerdere inschattingen kleurt.","why_selected":"Biedt een bredere achtergrond bij de neiging om achteraf te denken dat je het al wist.","limitations":"Het overzicht verscheen in 1991. Lees daarnaast ook recenter onderzoek en herhalingen van eerdere studies."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-6CD978E7E94B#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-6CE6A1A28D3A","title":"Why Your Friends Have More Friends Than You Do","slug":"kp-6ce6a1a28d3a","url":"https://doi.org/10.1086/229693","doi":"10.1086/229693","authors":"Scott L. Feld","collections":["paradoxen"],"publisher":"University of Chicago Press","publication_year":1991,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["samenleven"],"texts":{"nl":{"display_title":"Waarom je vrienden gemiddeld meer vrienden hebben","summary":"Feld verklaart hoe de structuur van een netwerk beïnvloedt welke mensen we via onze vrienden tegenkomen.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij de vriendschapsparadox.","limitations":"De uitspraak gaat over gemiddelden. Ze betekent niet dat ieder van je vrienden meer vrienden heeft dan jij."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-6CE6A1A28D3A#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-6EE2955C6376","title":"Wat doet een AI-label met geloofwaardigheid?","slug":"kp-6ee2955c6376","url":"https://formative.jmir.org/2024/1/e60024","doi":null,"authors":"","collections":["paradoxen"],"publisher":"formative.jmir.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["argumenten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wat doet een AI-label met geloofwaardigheid?","summary":"Li en Yang onderzoeken hoe een label bij een tekst meespeelt in oordelen over juistheid, geloofwaardigheid en de bereidheid om die tekst te delen.","why_selected":"Helpt om te vragen of we de inhoud beoordelen of vooral de vermeende maker.","limitations":"Wat mensen geloofwaardig vinden, hoeft niet feitelijk juist te zijn."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-6EE2955C6376#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-74D6BA417232","title":"Conversational AI increases political knowledge as effectively as self-directed internet search","slug":"kp-74d6ba417232","url":"https://arxiv.org/abs/2509.05219v5","doi":null,"authors":"Luettgau, Lennart; Kirk, Hannah Rose; Hackenburg, Kobi; Bergs, Jessica; Davidson, Henry; Ogden, Henry; Siddarth, Divya; Huang, Saffron; Summerfield, Christopher","collections":["opinie"],"publisher":"arxiv.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"preprint","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["argumenten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Politieke kennis opdoen via AI-gesprekken","summary":"Luettgau en collega’s vergelijken wat mensen leren via gerichte AI-gesprekken met wat ze leren door zelf via Google te zoeken.","why_selected":"Biedt onderzoek bij de vraag hoe verschillende manieren van informatie zoeken ons leren beïnvloeden.","limitations":"Dit is versie 5 van een preprint. De studie toont niet aan dat AI voor iedere vorm van directe feitencontrole geschikt is."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-74D6BA417232#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-750C26879E72","title":"As-If Agents: Misrecognition and the Ethics of Non-Agentive AI","slug":"kp-750c26879e72","url":"https://doi.org/10.1007/s44206-026-00290-2","doi":"10.1007/s44206-026-00290-2","authors":"Neumann Saskia Janina","collections":["verdieping"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"AI behandelen alsof het een persoon is","summary":"Deze analyse onderzoekt de morele verwarring die ontstaat wanneer mensen systemen behandelen alsof die zelf handelen en verantwoordelijkheid dragen.","why_selected":"Helpt om zorgvuldig te spreken over wat een AI-systeem “wil”, “kiest” of “beslist”.","limitations":"Het artikel onderzoekt begrippen en waarden. Wie als mens of organisatie verantwoordelijk is, blijft een afzonderlijke vraag."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-750C26879E72#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-769A1EC46BA6","title":"A principles-based ethics assurance argument pattern for AI and autonomous systems","slug":"kp-769a1ec46ba6","url":"https://doi.org/10.1007/s43681-023-00297-2","doi":"10.1007/s43681-023-00297-2","authors":"Zoe Porter; Ibrahim Habli; John McDermid; Marten Kaas","collections":["opinie"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2024,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Ethische uitspraken over AI onderbouwen","summary":"Een aanpak om ethische principes te verbinden met concrete argumenten en bewijs over een AI-systeem.","why_selected":"Verdiept de vraag wat nodig is om een uitspraak als “verantwoorde AI” te onderbouwen.","limitations":"Een goed opgebouwde redenering volstaat niet zonder passend bewijs over het systeem."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-769A1EC46BA6#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-7A48CDE0E8FA","title":"Unskilled and unaware of it: How difficulties in recognizing one's own incompetence lead to inflated self-assessments.","slug":"kp-7a48cde0e8fa","url":"https://doi.org/10.1037/0022-3514.77.6.1121","doi":"10.1037/0022-3514.77.6.1121","authors":"Justin Kruger; David Dunning","collections":["paradoxen"],"publisher":"American Psychological Association (APA)","publication_year":1999,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Dunning–Kruger: het oorspronkelijke onderzoek","summary":"Kruger en Dunning onderzoeken hoe prestaties samenhangen met het inschatten van de eigen bekwaamheid.","why_selected":"Biedt een oorspronkelijke bron om populaire versies van het Dunning–Kruger-effect aan te toetsen.","limitations":"Lees ook latere statistische kritiek. De populaire grafiek met een bergvorm en algemene uitspraken over “domme mensen” volgen niet uit deze studie."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-7A48CDE0E8FA#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-7D957B14EF72","title":"Developing the theory of formative assessment","slug":"kp-7d957b14ef72","url":"https://doi.org/10.1007/s11092-008-9068-5","doi":"10.1007/s11092-008-9068-5","authors":"Paul Black; Dylan Wiliam","collections":["opinie"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2009,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["leren"],"texts":{"nl":{"display_title":"Evalueren om verder te leren","summary":"Black en Wiliam ontwikkelen een theorie over feedback en evaluatie die leerlingen helpen om verder te leren.","why_selected":"Helpt om beoordeling als onderdeel van het leerproces te bekijken.","limitations":"Het resultaat hangt ook af van hoe de aanpak in een concrete les wordt uitgevoerd."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-7D957B14EF72#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-7DC7D79E978A","title":"Blameless responsibility for faultless AI harm","slug":"kp-7dc7d79e978a","url":"https://doi.org/10.1007/s11098-026-02600-3","doi":"10.1007/s11098-026-02600-3","authors":"Anna K. Boos","collections":["verdieping"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Verantwoordelijkheid zonder verwijtbare fout?","summary":"Een filosofische analyse van verantwoordelijkheid wanneer AI schade veroorzaakt zonder dat één persoon duidelijk een fout heeft gemaakt.","why_selected":"Verdiept de vraag wie verantwoordelijkheid kan dragen wanneer niemand afzonderlijk schuld lijkt te hebben.","limitations":"Het artikel geeft geen juridisch advies en beschrijft niet de aansprakelijkheidsregels van een bepaald land."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-7DC7D79E978A#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-7EE1EAFC7A82","title":"Dewey: Human Nature and Conduct","slug":"kp-7ee1eafc7a82","url":"https://www.gutenberg.org/files/41386/41386-h/41386-h.htm","doi":null,"authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"www.gutenberg.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"classical_text","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Dewey over gewoonten en handelen","summary":"In Human Nature and Conduct onderzoekt Dewey gewoonten, handelen en de verhouding tussen middelen en doelen.","why_selected":"Biedt filosofische achtergrond bij de vraag hoe onze gewoonten ons handelen sturen.","limitations":"Het werk verscheen in 1922. Wie het op hedendaagse technologie toepast, maakt een eigen interpretatie."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-7EE1EAFC7A82#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-8034F0F41A65","title":"Sorites Paradox","slug":"kp-8034f0f41a65","url":"https://plato.stanford.edu/entries/sorites-paradox/","doi":null,"authors":"Raffman, Diana; Hyde, Dominic","collections":["paradoxen"],"publisher":"plato.stanford.edu","publication_year":1997,"source_language":"en","source_type":"reference","relation_kind":"foundation","featured":true,"categories":["argumenten"],"texts":{"nl":{"display_title":"De hoopparadox: wanneer wordt iets een hoop?","summary":"Een overzicht van de geschiedenis van de sorites-paradox en van pogingen om met vage grenzen om te gaan.","why_selected":"Geeft verdieping bij de vraag wanneer vele kleine veranderingen samen een verschil maken.","limitations":"Filosofen verschillen van mening over de oplossing. Het overzicht bespreekt meerdere benaderingen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-8034F0F41A65#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-816665FC7CA7","title":"The Tragedy of Voluntary Servitude: a game-theoretic model of cognitive dependency in the age of artificial intelligence","slug":"kp-816665fc7ca7","url":"https://doi.org/10.1007/s00146-026-03309-x","doi":"10.1007/s00146-026-03309-x","authors":"Taylor Collins","collections":["verdieping"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ai"],"texts":{"nl":{"display_title":"Vrijwillige afhankelijkheid als speltheoretisch probleem","summary":"Een model onderzoekt hoe afzonderlijke keuzes samen de afhankelijkheid van AI kunnen versterken.","why_selected":"Helpt om de stap van een individuele keuze naar een gezamenlijk gevolg te onderzoeken.","limitations":"Het model berust op aannames. Het meet niet hoe mensen zich op dit moment werkelijk gedragen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-816665FC7CA7#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-85F25B90901D","title":"Identiteit doorheen de tijd","slug":"kp-85f25b90901d","url":"https://plato.stanford.edu/entries/identity-time/","doi":null,"authors":"","collections":["paradoxen"],"publisher":"plato.stanford.edu","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"reference","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Hetzelfde blijven terwijl je verandert","summary":"Een overzicht van de vraag wanneer iets hetzelfde blijft, ook als eigenschappen of onderdelen veranderen.","why_selected":"Biedt achtergrond bij het schip van Theseus en andere vragen over identiteit.","limitations":"Verschillende filosofische theorieën geven verschillende antwoorden."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-85F25B90901D#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-8890B3198466","title":"Keeping AI in check: how clinicians govern AI-generated knowledge in hearing care","slug":"kp-8890b3198466","url":"https://doi.org/10.1108/jkm-03-2026-0590","doi":"10.1108/jkm-03-2026-0590","authors":"Rania Alkahtani; Shalini Talwar; Hadeel Alsaleh; Abhishek Bhushan Singhal","collections":["verdieping"],"publisher":"Emerald","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ai"],"texts":{"nl":{"display_title":"Hoe zorgprofessionals AI-informatie beoordelen","summary":"Een studie onderzoekt hoe professionals in de gehoorzorg omgaan met informatie die door AI is gegenereerd.","why_selected":"Laat zien hoe deskundigen hun eigen oordeel kunnen gebruiken in het werken met AI.","limitations":"De bevindingen komen uit één beroepscontext. Of ze ook elders gelden, moet apart worden bekeken."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-8890B3198466#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-8A2B56A4C011","title":"Seeing without knowing: Limitations of the transparency ideal and its application to algorithmic accountability","slug":"kp-8a2b56a4c011","url":"https://doi.org/10.1177/1461444816676645","doi":"10.1177/1461444816676645","authors":"Mike Ananny; Kate Crawford","collections":["opinie"],"publisher":"SAGE Publications","publication_year":2018,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Zichtbaarheid is nog geen inzicht","summary":"Ananny en Crawford onderzoeken of openheid over algoritmes voldoende is om er verantwoording over af te leggen.","why_selected":"Helpt om te vragen wat we met informatie over een systeem daadwerkelijk kunnen controleren.","limitations":"Hun kritiek richt zich op het idee dat transparantie volstaat. Ze wijzen openheid daarmee niet op zichzelf af."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-8A2B56A4C011#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-8A562756997F","title":"Robot Rights?","slug":"kp-8a562756997f","url":"https://doi.org/10.1145/3375627.3375855","doi":"10.1145/3375627.3375855","authors":"Abeba Birhane; Jelle van Dijk","collections":["opinie"],"publisher":"ACM","publication_year":2020,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"counterpoint","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Robotrechten of menselijke belangen?","summary":"Birhane en Van Dijk stellen menselijke relaties en machtsverhoudingen centraal in het debat over rechten voor robots.","why_selected":"Biedt tegenspraak bij voorstellen om robots of AI-systemen rechten toe te kennen.","limitations":"De auteurs verdedigen een moreel standpunt. Lees het naast andere opvattingen in het debat."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-8A562756997F#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-8D2EAFC35323","title":"Just 'Cause You're Smarter than Me Doesn't Give You a Right to Tell Me What to Do: Legitimate Authority and the Normal Justification Thesis","slug":"kp-8d2eafc35323","url":"https://doi.org/10.1093/ojls/gql013","doi":"10.1093/ojls/gql013","authors":"K. E. Himma","collections":["opinie"],"publisher":"Oxford University Press (OUP)","publication_year":2005,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Slimmer zijn geeft nog geen recht om te beslissen","summary":"Himma onderzoekt de verhouding tussen deskundigheid en het recht om gezag uit te oefenen.","why_selected":"Verdiept de vraag waarom een beter antwoord nog geen beslissingsbevoegdheid geeft.","limitations":"Het artikel behandelt een rechtsfilosofische vraag. Het bepaalt niet wie in een concrete zaak bevoegd is."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-8D2EAFC35323#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-8E30F767744F","title":"Reviewing and Theorizing the Unintended Consequences of Performance Management Systems","slug":"kp-8e30f767744f","url":"https://doi.org/10.1111/ijmr.12183","doi":"10.1111/ijmr.12183","authors":"Monica Franco‐Santos; David Otley","collections":["paradoxen"],"publisher":"Wiley","publication_year":2018,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["meten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Onbedoelde gevolgen van prestaties meten","summary":"Een literatuuroverzicht onderzoekt hoe en waarom systemen voor prestatiemeting onbedoeld gedrag kunnen uitlokken.","why_selected":"Geeft achtergrond bij de vraag wat mensen gaan doen zodra je hun werk in cijfers beoordeelt.","limitations":"Het overzicht helpt patronen herkennen. Het voorspelt niet wat er in iedere organisatie zal gebeuren."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-8E30F767744F#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-90FAF8715BF7","title":"The Simpson’s Paradox in the Offline Evaluation of Recommendation Systems","slug":"kp-90faf8715bf7","url":"https://doi.org/10.1145/3458509","doi":"10.1145/3458509","authors":"Amir H. Jadidinejad; Craig Macdonald; Iadh Ounis","collections":["paradoxen"],"publisher":"Association for Computing Machinery (ACM)","publication_year":2022,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Simpson bij aanbevelingssystemen","summary":"Onderzoek naar hoe samengevoegde beoordelingscijfers een misleidend beeld kunnen geven van aanbevelingssystemen.","why_selected":"Laat een technische toepassing zien van de Simpson-paradox.","limitations":"Welke groepen je moet onderscheiden, hangt af van de vraag die je wilt beantwoorden."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-90FAF8715BF7#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-912A57430083","title":"How the EU AI Act Seeks to Establish an Epistemic Environment of Trust","slug":"kp-912a57430083","url":"https://doi.org/10.1007/s41649-024-00304-6","doi":"10.1007/s41649-024-00304-6","authors":"Calvin Wai-Loon Ho; Karel Caals","collections":["verdieping"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2024,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Hoe de AI Act vertrouwen probeert te ondersteunen","summary":"Deze analyse onderzoekt hoe Europese AI-regels de verhoudingen rond kennis en vertrouwen proberen te regelen.","why_selected":"Biedt achtergrond bij de verhouding tussen regelgeving, informatie en vertrouwen in AI.","limitations":"Het is een academische uitleg uit 2024. Raadpleeg de officiële wetgeving voor de regels die nu gelden."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-912A57430083#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-93483C7D1D00","title":"Hindsight bias: A by-product of knowledge updating?","slug":"kp-93483c7d1d00","url":"https://doi.org/10.1037/0278-7393.26.3.566","doi":"10.1037/0278-7393.26.3.566","authors":"Ulrich Hoffrage; Ralph Hertwig; Gerd Gigerenzer","collections":["paradoxen"],"publisher":"American Psychological Association (APA)","publication_year":2000,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Verandert nieuwe kennis je herinnering?","summary":"Hoffrage en collega’s onderzoeken of het bijwerken van onze kennis verklaart waarom we achteraf denken dat we iets al wisten.","why_selected":"Verdiept de vraag hoe we eerdere oordelen herinneren nadat we de afloop kennen.","limitations":"De verklaring is onderzocht met bepaalde taken. Er bestaan ook andere verklaringen voor dit verschijnsel."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-93483C7D1D00#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-99B00B834708","title":"Decision Provenance: Harnessing Data Flow for Accountable Systems","slug":"kp-99b00b834708","url":"https://doi.org/10.1109/access.2018.2887201","doi":"10.1109/access.2018.2887201","authors":"Jatinder Singh; Jennifer Cobbe; Chris Norval","collections":["opinie"],"publisher":"Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE)","publication_year":2019,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Nagaan hoe een besluit tot stand kwam","summary":"Een aanpak om de gebruikte gegevens en hun onderlinge afhankelijkheden te volgen, zodat besluiten onderzocht kunnen worden.","why_selected":"Helpt om concreet te maken welke sporen nodig zijn om een beslissing achteraf te begrijpen.","limitations":"Een besluit kunnen reconstrueren maakt het nog niet juist of rechtvaardig."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-99B00B834708#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-9AB924A855ED","title":"Principles for Responsible AI Consciousness Research","slug":"kp-9ab924a855ed","url":"https://arxiv.org/abs/2501.07290","doi":null,"authors":"Butlin, Patrick; Lappas, Theodoros","collections":["opinie"],"publisher":"arxiv.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"preprint","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Verantwoord onderzoek naar AI-bewustzijn","summary":"Butlin en Lappas stellen principes voor om mogelijk bewustzijn in AI zorgvuldig te onderzoeken.","why_selected":"Biedt uitgangspunten om een moeilijke vraag zonder voorbarige conclusies te onderzoeken.","limitations":"Het voorstel gaat over hoe je onderzoek kunt doen. Het toont niet aan dat een bestaand systeem bewust is."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-9AB924A855ED#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-9AD1E8C63F71","title":"Risk, Ambiguity, and the Savage Axioms","slug":"kp-9ad1e8c63f71","url":"https://doi.org/10.2307/1884324","doi":"10.2307/1884324","authors":"Daniel Ellsberg","collections":["paradoxen"],"publisher":"Oxford University Press (OUP)","publication_year":1961,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Ellsberg: bekende en onbekende kansen","summary":"Met zijn bekende urnvoorbeelden onderzoekt Ellsberg waarom we vaak liever kiezen wanneer de kansen bekend zijn.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij het verschil tussen risico met bekende kansen en onzekere kansen.","limitations":"De voorbeelden dagen aannames over beslissen uit. Ze geven geen algemene regel voor iedere verstandige keuze."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-9AD1E8C63F71#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-9B1B45166F30","title":"What Psychological States are Not","slug":"kp-9b1b45166f30","url":"https://doi.org/10.2307/2183991","doi":"10.2307/2183991","authors":"N. J. Block; J. A. Fodor","collections":["paradoxen"],"publisher":"JSTOR","publication_year":1972,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wat mentale toestanden niet zijn","summary":"Block en Fodor onderzoeken hoe ver je komt wanneer je mentale toestanden beschrijft aan de hand van hun functie.","why_selected":"Biedt achtergrond bij de vraag of een beschrijving van functies ook onze ervaring verklaart.","limitations":"Het is een technisch filosofisch artikel. Het test niet of een wezen of systeem bewust is."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-9B1B45166F30#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-9B23EEE790AA","title":"Experimental evidence on the productivity effects of generative artificial intelligence","slug":"kp-9b23eee790aa","url":"https://doi.org/10.1126/science.adh2586","doi":"10.1126/science.adh2586","authors":"Shakked Noy; Whitney Zhang","collections":["paradoxen"],"publisher":"American Association for the Advancement of Science (AAAS)","publication_year":2023,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["leren"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wat AI doet met schrijftaken","summary":"Noy en Zhang onderzoeken de productiviteit en kwaliteit bij professionele schrijftaken waarbij deelnemers AI-hulp krijgen.","why_selected":"Helpt om beter werk afleveren te onderscheiden van blijvend leren en bredere arbeidsmarkteffecten.","limitations":"De studie meet prestaties op korte termijn. Ze meet niet rechtstreeks wat mensen leren of wat er later met banen gebeurt."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-9B23EEE790AA#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-9BB01B5B90C1","title":"The Interpretation of Interaction in Contingency Tables","slug":"kp-9bb01b5b90c1","url":"https://doi.org/10.1111/j.2517-6161.1951.tb00088.x","doi":"10.1111/j.2517-6161.1951.tb00088.x","authors":"E. H. Simpson","collections":["paradoxen"],"publisher":"Oxford University Press (OUP)","publication_year":1951,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"foundation","featured":true,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"De oorspronkelijke Simpson-paradox","summary":"Simpson onderzoekt hoe het verband tussen twee kenmerken kan verschillen naargelang je groepen samen of apart bekijkt.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij verrassende verschillen tussen groepscijfers en totaalcijfers.","limitations":"Een statistisch verband vertelt op zichzelf niet wat de oorzaak is."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-9BB01B5B90C1#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-9CB722EADF42","title":"Correction for Bastani et al., Generative AI without guardrails can harm learning: Evidence from high school mathematics","slug":"kp-9cb722eadf42","url":"https://doi.org/10.1073/pnas.2518204122","doi":"10.1073/pnas.2518204122","authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"National Academy of Sciences","publication_year":2025,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["leren"],"texts":{"nl":{"display_title":"Correctie bij het onderzoek naar AI en wiskundeleren","summary":"Het officiële correctiebericht bij de studie van Bastani en collega’s over AI-hulp en zelfstandig leren.","why_selected":"Zorgt ervoor dat het onderzoek naar AI en leren met de gepubliceerde correctie wordt gelezen.","limitations":"Lees het bericht samen met de studie. Het is geen nieuw, onafhankelijk experiment."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-9CB722EADF42#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-9EB72D96BCC6","title":"Humans and Automation: Use, Misuse, Disuse, Abuse","slug":"kp-9eb72d96bcc6","url":"https://doi.org/10.1518/001872097778543886","doi":"10.1518/001872097778543886","authors":"Raja Parasuraman; Victor Riley","collections":["opinie","paradoxen"],"publisher":"SAGE Publications","publication_year":1997,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ai"],"texts":{"nl":{"display_title":"Automatisering gebruiken, verkeerd gebruiken of vermijden","summary":"Parasuraman en Riley onderscheiden verschillende manieren waarop de omgang met automatisering kan mislopen.","why_selected":"Helpt om meer te zien dan alleen de keuze tussen wel of geen AI gebruiken.","limitations":"Het artikel dateert van vóór generatieve AI. Houd bij toepassing rekening met de verschillen tussen systemen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-9EB72D96BCC6#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-9F608CFCE234","title":"Overtuigende definities en verborgen waarden","slug":"kp-9f608cfce234","url":"https://informallogic.ca/index.php/informal_logic/article/view/594/527","doi":null,"authors":"","collections":["paradoxen"],"publisher":"informallogic.ca","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["argumenten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Definities met verborgen waarden","summary":"Macagno en Walton onderzoeken hoe waardeoordelen en onuitgesproken meningsverschillen in definities kunnen zitten.","why_selected":"Verdiept de vraag hoe ogenschijnlijk neutrale woorden onze beoordeling sturen.","limitations":"Of een definitie een probleem vormt, hangt af van de context en haar rol in het argument."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-9F608CFCE234#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-9F7D87FBE987","title":"De Europese AI-verordening","slug":"kp-9f7d87fbe987","url":"https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj","doi":null,"authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"eur-lex.europa.eu","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"legislation","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"De Europese AI-verordening","summary":"De officiële publicatie van de Europese AI-verordening uit 2024.","why_selected":"Een oorspronkelijke wettelijke bron bij vragen over de Europese regels voor AI.","limitations":"De link gaat naar de oorspronkelijke publicatie. Bekijk ook latere wijzigingen en de bijgewerkte wettekst."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-9F7D87FBE987#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-A06051A36816","title":"A paradox regained.","slug":"kp-a06051a36816","url":"https://doi.org/10.1305/ndjfl/1093956549","doi":"10.1305/ndjfl/1093956549","authors":"D. Kaplan; R. Montague","collections":["paradoxen"],"publisher":"Duke University Press","publication_year":1960,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["argumenten"],"texts":{"nl":{"display_title":"De onverwachte toets als logische puzzel","summary":"Kaplan en Montague onderzoeken hoe een aangekondigde toets toch onverwacht kan zijn, en welke rol kennis en voorspelling daarbij spelen.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij de paradox van de onverwachte toets.","limitations":"Het maakt veel uit hoe je “weten” en “onverwacht” precies omschrijft."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-A06051A36816#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-A19B28CF895A","title":"Chestertons hek: eerst begrijpen, dan veranderen","slug":"kp-a19b28cf895a","url":"https://catholiclibrary.org/library/view?chunk.id=00000011&docId=%2FContemporary-EN%2FXCT.165.html","doi":null,"authors":"","collections":["paradoxen"],"publisher":"catholiclibrary.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"classical_text","relation_kind":"foundation","featured":true,"categories":["meten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Chestertons hek: eerst begrijpen, dan veranderen","summary":"In The Thing raadt Chesterton aan eerst te onderzoeken waarvoor iets bestaat voordat je het afschaft.","why_selected":"Helpt om bij een voorgenomen verandering ook naar de oorspronkelijke reden te vragen.","limitations":"De redenering vraagt om onderzoek naar de functie. Ze verplicht je niet om iedere bestaande regel te behouden."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-A19B28CF895A#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-A29B7C48F34A","title":"Jevons: The Coal Question","slug":"kp-a29b7c48f34a","url":"https://www.econlib.org/library/YPDBooks/Jevons/jvnCQ.html?chapter_num=1","doi":null,"authors":"","collections":["paradoxen"],"publisher":"www.econlib.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"classical_text","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["meten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Jevons: zuiniger omgaan met kolen","summary":"In The Coal Question onderzoekt Jevons de verhouding tussen efficiënter gebruik van kolen en het totale verbruik.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij de vraag waarom efficiënter werken niet altijd tot minder verbruik leidt.","limitations":"Het is een historische tekst. Hoe groot vergelijkbare effecten vandaag zijn, vraagt nieuw onderzoek."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-A29B7C48F34A#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-A337F840E15B","title":"Wat weten we over mentorschap?","slug":"kp-a337f840e15b","url":"https://educationendowmentfoundation.org.uk/education-evidence/teaching-learning-toolkit/mentoring","doi":null,"authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"educationendowmentfoundation.org.uk","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"research_report","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["leren"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wat weten we over mentorschap?","summary":"Een toegankelijke samenvatting van onderwijsonderzoek naar begeleiding door een mentor.","why_selected":"Helpt om verwachtingen van een mentor op onderzoek te baseren.","limitations":"Mentorschap verschilt van gerichte leerbegeleiding. De resultaten hangen af van de aanpak en de doelgroep."}},"keywords":["mentorschap","mentoring","ervaring","overdracht","onderwijs"],"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-A337F840E15B#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-A38D6F7E7883","title":"Sex Bias in Graduate Admissions: Data from Berkeley","slug":"kp-a38d6f7e7883","url":"https://doi.org/10.1126/science.187.4175.398","doi":"10.1126/science.187.4175.398","authors":"P. J. Bickel; E. A. Hammel; J. W. O'Connell","collections":["paradoxen"],"publisher":"American Association for the Advancement of Science (AAAS)","publication_year":1975,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Berkeley: wat totaalcijfers over toelating verbergen","summary":"Een klassieke analyse van toelatingscijfers laat zien hoe de samenstelling van groepen de uitleg van verschillen kan veranderen.","why_selected":"Maakt de Simpson-paradox concreet aan de hand van toelating tot opleidingen.","limitations":"Het gaat om één historische casus. De statistische analyse beantwoordt niet alle vragen over rechtvaardigheid."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-A38D6F7E7883#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-A4A9D61F2192","title":"Sampling bias in climate–conflict research","slug":"kp-a4a9d61f2192","url":"https://doi.org/10.1038/s41558-018-0068-2","doi":"10.1038/s41558-018-0068-2","authors":"Courtland Adams; Tobias Ide; Jon Barnett; Adrien Detges","collections":["paradoxen"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2018,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Klimaat en conflict: welke gebieden blijven buiten beeld?","summary":"Deze analyse onderzoekt of bepaalde gebieden over- of ondervertegenwoordigd zijn in onderzoek naar klimaat en conflict.","why_selected":"Helpt om te vragen op welke plaatsen onze kennis over een onderwerp eigenlijk berust.","limitations":"De studie laat een selectieprobleem zien. Andere onevenwichtige selecties kunnen andere oorzaken hebben."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-A4A9D61F2192#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-A661C942D782","title":"De verjaardagsparadox uitrekenen","slug":"kp-a661c942d782","url":"https://vanderbei.princeton.edu/245/Fall14/lectures/chap1.pdf","doi":null,"authors":"","collections":["paradoxen"],"publisher":"vanderbei.princeton.edu","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"guidance","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"De verjaardagsparadox uitrekenen","summary":"Universitaire lesnotities leggen uit hoe je de kans berekent dat minstens twee mensen in een groep op dezelfde dag jarig zijn.","why_selected":"Biedt een uitgewerkte berekening bij een kans die veel mensen onderschatten.","limitations":"De standaardberekening gaat uit van onafhankelijke verjaardagen en 365 dagen die allemaal even waarschijnlijk zijn. Deze lesnotities zijn als extra uitleg toegevoegd."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-A661C942D782#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-A6E0CC406091","title":"Epistemic Dependence","slug":"kp-a6e0cc406091","url":"https://doi.org/10.2307/2026523","doi":"10.2307/2026523","authors":"John Hardwig","collections":["opinie"],"publisher":"Philosophy Documentation Center","publication_year":1985,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"foundation","featured":true,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Voor kennis op anderen vertrouwen","summary":"Hardwig onderzoekt waarom we voor veel van onze kennis moeten vertrouwen op wat anderen onderzoeken en beoordelen.","why_selected":"Verdiept de vraag hoe we iets kunnen weten zonder alles zelf te controleren.","limitations":"Het artikel werkt een filosofisch argument uit. Afhankelijk zijn van anderen betekent niet dat je hen blind moet vertrouwen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-A6E0CC406091#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-A82C11173E3E","title":"Epiphenomenal Qualia","slug":"kp-a82c11173e3e","url":"https://doi.org/10.2307/2960077","doi":"10.2307/2960077","authors":"Frank Jackson","collections":["paradoxen"],"publisher":"Oxford University Press (OUP)","publication_year":1982,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"foundation","featured":true,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Mary’s kamer: weten en ervaren","summary":"Jackson vraagt of iemand die alle fysieke feiten kent, daarmee ook weet hoe een bewuste ervaring voelt.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij de vraag of een ervaring meer leert dan een beschrijving ervan.","limitations":"Het is een gedachte-experiment. Het levert geen experimenteel bewijs tegen een volledige natuurwetenschappelijke verklaring."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-A82C11173E3E#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-A9AEAD521976","title":"Governing the Commons","slug":"kp-a9aead521976","url":"https://doi.org/10.1017/cbo9780511807763","doi":"10.1017/cbo9780511807763","authors":"Elinor Ostrom","collections":["paradoxen"],"publisher":"Cambridge University Press","publication_year":1990,"source_language":"en","source_type":"book","relation_kind":"counterpoint","featured":true,"categories":["samenleven"],"texts":{"nl":{"display_title":"Ostrom: gedeelde hulpbronnen samen beheren","summary":"In Governing the Commons onderzoekt Ostrom hoe gemeenschappen het gebruik van gedeelde hulpbronnen regelen.","why_selected":"Biedt een tegenwicht bij de gedachte dat gedeelde hulpbronnen onvermijdelijk worden uitgeput.","limitations":"Er is geen aanpak die overal werkt. Lokale regels, toezicht en omstandigheden spelen een belangrijke rol."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-A9AEAD521976#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-AC24AC948AFA","title":"I knew it would happen","slug":"kp-ac24ac948afa","url":"https://doi.org/10.1016/0030-5073(75)90002-1","doi":"10.1016/0030-5073(75)90002-1","authors":"Baruch Fischhoff; Ruth Beyth","collections":["paradoxen"],"publisher":"Elsevier BV","publication_year":1975,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Ik wist dat het zou gebeuren","summary":"Deze klassieke studie onderzoekt hoe mensen zich hun eerdere kansinschattingen herinneren nadat ze de afloop kennen.","why_selected":"Helpt om achterafzekerheid te onderzoeken zonder iemand meteen een denkfout toe te schrijven.","limitations":"Het gaat om een specifiek experiment. Je kunt er geen afzonderlijke persoon mee beoordelen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-AC24AC948AFA#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-AC350CA33BB1","title":"Ambiguity and Asset Markets","slug":"kp-ac350ca33bb1","url":"https://doi.org/10.1146/annurev-financial-120209-133940","doi":"10.1146/annurev-financial-120209-133940","authors":"Larry G. Epstein; Martin Schneider","collections":["paradoxen"],"publisher":"Annual Reviews","publication_year":2010,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Kiezen op financiële markten bij onduidelijke kansen","summary":"Een overzicht van hoe onzekerheid over kansen meespeelt op financiële markten.","why_selected":"Verdiept Ellsbergs onderscheid tussen bekende risico’s en onbekende kansen.","limitations":"Het artikel biedt een academische analyse. Het geeft geen advies over beleggingen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-AC350CA33BB1#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-B239C11917D4","title":"Model Cards for Model Reporting","slug":"kp-b239c11917d4","url":"https://doi.org/10.1145/3287560.3287596","doi":"10.1145/3287560.3287596","authors":"Margaret Mitchell; Simone Wu; Andrew Zaldivar; Parker Barnes; Lucy Vasserman; Ben Hutchinson; Elena Spitzer; Inioluwa Deborah Raji; Timnit Gebru","collections":["opinie"],"publisher":"ACM","publication_year":2019,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Model Cards: een model van een bijsluiter voorzien","summary":"Een voorstel om vast te leggen waarvoor een machinelearningmodel bedoeld is, hoe het is getest en waar de beperkingen liggen.","why_selected":"Laat zien welke informatie nodig is om een model voor een bepaalde taak te beoordelen.","limitations":"Een beschrijving van het model vervangt geen onafhankelijke beoordeling van de prestaties."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-B239C11917D4#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-B432098F914E","title":"A Theory of Fads, Fashion, Custom, and Cultural Change as Informational Cascades","slug":"kp-b432098f914e","url":"https://doi.org/10.1086/261849","doi":"10.1086/261849","authors":"Sushil Bikhchandani; David Hirshleifer; Ivo Welch","collections":["paradoxen"],"publisher":"University of Chicago Press","publication_year":1992,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["samenleven"],"texts":{"nl":{"display_title":"De anderen zullen het wel weten","summary":"Dit model onderzoekt hoe mensen eerdere keuzes van anderen volgen en daardoor minder op hun eigen informatie afgaan.","why_selected":"Geeft achtergrond bij de vraag hoe een reeks individuele keuzes tot kuddegedrag kan leiden.","limitations":"Het model berust op aannames. Een gedeeld oordeel ontstaat niet altijd op deze manier."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-B432098F914E#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-B8BA0A6DDBBB","title":"Test-Enhanced Learning","slug":"kp-b8ba0a6ddbbb","url":"https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.2006.01693.x","doi":"10.1111/j.1467-9280.2006.01693.x","authors":"Henry L. Roediger; Jeffrey D. Karpicke","collections":["opinie"],"publisher":"SAGE Publications","publication_year":2006,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"foundation","featured":true,"categories":["leren"],"texts":{"nl":{"display_title":"Jezelf testen helpt onthouden","summary":"Roediger en Karpicke onderzoeken hoe actief iets uit je geheugen ophalen kan helpen om het later beter te onthouden.","why_selected":"Biedt onderzoek bij de vraag waarom jezelf overhoren een vorm van leren kan zijn.","limitations":"De uitkomst geldt voor de onderzochte leertaken. Niet iedere toetsvorm zal hetzelfde effect hebben."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-B8BA0A6DDBBB#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-BA305D525719","title":"Inductive Risk, Understanding, and Opaque Machine Learning Models","slug":"kp-ba305d525719","url":"https://doi.org/10.1017/psa.2022.62","doi":"10.1017/psa.2022.62","authors":"Emily Sullivan","collections":["opinie"],"publisher":"Cambridge University Press (CUP)","publication_year":2022,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wat als een wetenschappelijk model zich vergist?","summary":"Sullivan onderzoekt hoe de gevolgen van fouten meewegen wanneer wetenschappers moeilijk te doorgronden machinelearningmodellen gebruiken.","why_selected":"Verdiept de vraag hoeveel onzekerheid aanvaardbaar is als een verkeerde conclusie gevolgen heeft.","limitations":"Het artikel onderzoekt bewijs en waarden vanuit de filosofie. Het vergelijkt geen modelprestaties."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-BA305D525719#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-BBD00C6F76F8","title":"Climbing towards NLU: On Meaning, Form, and Understanding in the Age of Data","slug":"kp-bbd00c6f76f8","url":"https://doi.org/10.18653/v1/2020.acl-main.463","doi":"10.18653/v1/2020.acl-main.463","authors":"Emily M. Bender; Alexander Koller","collections":["paradoxen"],"publisher":"Association for Computational Linguistics","publication_year":2020,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Vorm, betekenis en taalmodellen","summary":"Bender en Koller maken onderscheid tussen de vorm van taal en haar betekenis in discussies over taalbegrip door modellen.","why_selected":"Helpt om preciezer te vragen wat we bedoelen wanneer we zeggen dat AI taal “begrijpt”.","limitations":"Het artikel verdedigt een redenering over taaltechnologie. Latere systemen moeten steeds afzonderlijk worden beoordeeld."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-BBD00C6F76F8#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-BFDEFD7DA27F","title":"De Belgische Grondwet","slug":"kp-bfdefd7da27f","url":"https://www.senate.be/doc/const_nl.html","doi":null,"authors":"","collections":["opinie","paradoxen"],"publisher":"www.senate.be","publication_year":null,"source_language":"nl","source_type":"legislation","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"De Belgische Grondwet","summary":"De officiële Nederlandstalige grondwettekst, met onder meer artikel 149 over de motivering van vonnissen.","why_selected":"Een oorspronkelijke wettelijke bron bij vragen over de uitleg en verantwoording van rechterlijke beslissingen.","limitations":"Hoe een bepaling moet worden uitgelegd en toegepast, vraagt een afzonderlijke beoordeling."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-BFDEFD7DA27F#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-C03BCDB8A542","title":"Black boxes in black hole imaging","slug":"kp-c03bcdb8a542","url":"https://doi.org/10.1007/s11229-026-05751-2","doi":"10.1007/s11229-026-05751-2","authors":"Juliusz Doboszewski; Jamee Elder","collections":["verdieping"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Zwarte dozen bij het afbeelden van zwarte gaten","summary":"Een filosofische studie van methoden waarvan de werking moeilijk te doorgronden is, gebruikt om zwarte gaten in beeld te brengen.","why_selected":"Helpt om te onderzoeken hoeveel inzicht in een methode nodig is om haar uitkomst te vertrouwen.","limitations":"De analyse gaat over één wetenschappelijke praktijk. Ze geeft geen algemeen oordeel over AI."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-C03BCDB8A542#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-C1CC35C3C78D","title":"A coevolutionary account of normative human–AI interaction","slug":"kp-c1cc35c3c78d","url":"https://doi.org/10.1007/s44163-026-02130-1","doi":"10.1007/s44163-026-02130-1","authors":"Jörg Noller","collections":["verdieping"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Hoe onze verwachtingen van AI veranderen","summary":"Een filosofische benadering van hoe onze verwachtingen over verantwoord gedrag veranderen in de wisselwerking tussen mensen en AI.","why_selected":"Verdiept de vraag hoe mensen en AI-systemen elkaars gebruik en beoordeling beïnvloeden.","limitations":"Het artikel werkt ideeën uit. Het schrijft geen gedragscode voor die overal geldt."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-C1CC35C3C78D#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-C2B6B62614ED","title":"On Simpson's Paradox and the Sure-Thing Principle","slug":"kp-c2b6b62614ed","url":"https://doi.org/10.1080/01621459.1972.10482387","doi":"10.1080/01621459.1972.10482387","authors":"Colin R. Blyth","collections":["paradoxen"],"publisher":"Informa UK Limited","publication_year":1972,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Simpson: een vergelijking die omslaat","summary":"Blyth onderzoekt hoe een vergelijking binnen groepen kan omkeren wanneer je die groepen samenvoegt.","why_selected":"Biedt verdere uitleg bij de spanning tussen groepscijfers en een totaalbeeld.","limitations":"Uit zo’n statistisch patroon volgt niet vanzelf een oorzaak. Daarvoor zijn extra aannames nodig."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-C2B6B62614ED#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-C2B89A1F493B","title":"Deep Learning Opacity in Scientific Discovery","slug":"kp-c2b89a1f493b","url":"https://doi.org/10.1017/psa.2023.8","doi":"10.1017/psa.2023.8","authors":"Eamon Duede","collections":["opinie"],"publisher":"Cambridge University Press (CUP)","publication_year":2023,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wetenschap met moeilijk te doorgronden modellen","summary":"Duede vraagt wat wetenschappers kunnen begrijpen wanneer de werking van een deeplearningmodel moeilijk te doorzien is.","why_selected":"Verdiept de vraag wanneer een bruikbaar model ook inzicht oplevert.","limitations":"Het artikel maakt een filosofische afweging. Goed kunnen voorspellen en goed begrijpen blijven verschillende vragen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-C2B89A1F493B#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-C3927C92725A","title":"Of opaque oracles: epistemic dependence on AI in science poses no novel problems for social epistemology","slug":"kp-c3927c92725a","url":"https://doi.org/10.1007/s11229-025-04930-x","doi":"10.1007/s11229-025-04930-x","authors":"Jakob Ortmann","collections":["opinie"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2025,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"counterpoint","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Is afhankelijkheid van AI werkelijk nieuw?","summary":"Een filosofisch artikel betwist dat afhankelijkheid van AI in de wetenschap een geheel nieuw kennisprobleem vormt.","why_selected":"Biedt tegenspraak bij de gedachte dat kennisafhankelijkheid pas met AI is ontstaan.","limitations":"Lees dit argument naast onderzoek dat juist mogelijke nieuwe risico’s aanwijst."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-C3927C92725A#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-C47D86B2A138","title":"Vajirā en de vergelijking met een wagen","slug":"kp-c47d86b2a138","url":"https://www.dhammatalks.org/suttas/SN/SN5_10.html","doi":null,"authors":"","collections":["verdieping"],"publisher":"www.dhammatalks.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"classical_text","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Vajirā: een geheel en zijn onderdelen","summary":"Een boeddhistische tekst vergelijkt de naam die we aan een geheel geven met de onderdelen waaruit dat geheel bestaat.","why_selected":"Biedt een historische ingang tot de vraag of een geheel meer is dan zijn onderdelen.","limitations":"De oorspronkelijke vergelijking gaat over een wagen. Een variant met een fiets is een moderne bewerking."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-C47D86B2A138#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-C597EDD16460","title":"Hanson: The Great Filter","slug":"kp-c597edd16460","url":"https://hanson.gmu.edu/greatfilter.html","doi":null,"authors":"","collections":["paradoxen"],"publisher":"hanson.gmu.edu","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"perspective","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Hanson: waar zijn de buitenaardse beschavingen?","summary":"Hanson legt de Great Filter uit: een mogelijke verklaring voor het uitblijven van zichtbare buitenaardse beschavingen.","why_selected":"Helpt om onderscheid te maken tussen een mogelijke verklaring en een vastgestelde uitkomst.","limitations":"Het is een speculatieve redenering die sterk op aannames steunt. Ze voorspelt niet met zekerheid de toekomst van de mensheid."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-C597EDD16460#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-C845BD3A5E0D","title":"Newcomb’s Problem and Two Principles of Choice","slug":"kp-c845bd3a5e0d","url":"https://doi.org/10.1007/978-94-017-1466-2_7","doi":"10.1007/978-94-017-1466-2_7","authors":"Robert Nozick","collections":["paradoxen"],"publisher":"Springer Netherlands","publication_year":1969,"source_language":"en","source_type":"chapter","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Newcomb: kiezen als iemand je keuze heeft voorspeld","summary":"Nozick bespreekt een keuze waarbij redeneren vanuit een voorspelling tot een ander advies kan leiden dan redeneren vanuit je invloed op de uitkomst.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij Newcombs botsing tussen twee manieren van rationeel kiezen.","limitations":"Hoe de voorspeller werkt en hoe betrouwbaar die is, maakt deel uit van de aannames van het probleem."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-C845BD3A5E0D#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-CAF754510DD4","title":"The Tragedy of the Commons","slug":"kp-caf754510dd4","url":"https://doi.org/10.1126/science.162.3859.1243","doi":"10.1126/science.162.3859.1243","authors":"Garrett Hardin","collections":["paradoxen"],"publisher":"American Association for the Advancement of Science (AAAS)","publication_year":1968,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["samenleven"],"texts":{"nl":{"display_title":"Hardin: als iedereen een gedeelde hulpbron gebruikt","summary":"Hardin beschrijft de spanning tussen individueel voordeel en het behoud van een hulpbron die mensen delen.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij de vraag hoe individueel voordeel tot gezamenlijk verlies kan leiden.","limitations":"Lees ook Ostrom. Vrij gebruik zonder beheer verschilt van gebruik dat een gemeenschap samen regelt."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-CAF754510DD4#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-CBD582600629","title":"Hindsight Bias Through Knowledge Updating: A Conceptual Replication of Groß et al. (2023)","slug":"kp-cbd582600629","url":"https://doi.org/10.1525/collabra.147499","doi":"10.1525/collabra.147499","authors":"Barbara K. Kreis; Antje Hermann; Thorsten Pachur; Julia Groß","collections":["paradoxen"],"publisher":"University of California Press","publication_year":2025,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Achteraf weten opnieuw onderzocht","summary":"Deze studie onderzoekt opnieuw de verklaring dat nieuwe kennis onze herinnering aan eerdere oordelen verandert.","why_selected":"Laat zien hoe een verklaring voor achterafzekerheid opnieuw kan worden onderzocht.","limitations":"De onderzoekers toetsen een specifieke verklaring met een aangepaste onderzoeksopzet. Andere verklaringen blijven mogelijk."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-CBD582600629#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-CD1E277964E0","title":"Het prisoners’ dilemma uitgelegd","slug":"kp-cd1e277964e0","url":"https://plato.stanford.edu/entries/prisoner-dilemma/","doi":null,"authors":"","collections":["paradoxen"],"publisher":"plato.stanford.edu","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"reference","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["samenleven"],"texts":{"nl":{"display_title":"Het gevangenendilemma uitgelegd","summary":"Een overzicht van het gevangenendilemma: hoe individuele belangen kunnen botsen met het voordeel van samenwerken.","why_selected":"Biedt een ingang tot een van de bekendste denkproblemen over eigenbelang en samenwerking.","limitations":"Het model heeft uitdrukkelijke aannames. Het verklaart niet alle vormen van menselijke samenwerking."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-CD1E277964E0#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-CDDB0C54767C","title":"ELIZA—a computer program for the study of natural language communication between man and machine","slug":"kp-cddb0c54767c","url":"https://doi.org/10.1145/365153.365168","doi":"10.1145/365153.365168","authors":"Joseph Weizenbaum","collections":["verdieping"],"publisher":"Association for Computing Machinery (ACM)","publication_year":1966,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"ELIZA: een programma dat lijkt te praten","summary":"Weizenbaum beschrijft hoe zijn eenvoudige programma ELIZA de indruk van een gesprek kan wekken.","why_selected":"Helpt om te vragen waarom we begrip kunnen ervaren in een gesprek met een computer.","limitations":"ELIZA is historische software. Moderne taalmodellen werken technisch op een andere manier."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-CDDB0C54767C#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-CDF0CB7F1BAA","title":"To Trust or to Think","slug":"kp-cdf0cb7f1baa","url":"https://doi.org/10.1145/3449287","doi":"10.1145/3449287","authors":"Zana Buçinca; Maja Barbara Malaya; Krzysztof Z. Gajos","collections":["opinie"],"publisher":"Association for Computing Machinery (ACM)","publication_year":2021,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"foundation","featured":true,"categories":["ai"],"texts":{"nl":{"display_title":"Vertrouwen of zelf nadenken?","summary":"Een studie onderzoekt ingrepen die mensen laten nadenken voordat ze een AI-advies volgen.","why_selected":"Biedt onderzoek bij de vraag hoe je ruimte kunt maken voor een eigen oordeel.","limitations":"De resultaten komen uit specifieke beslissingstaken. Of de ingrepen ook in een andere werkomgeving helpen, moet worden nagegaan."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-CDF0CB7F1BAA#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-CFD9572E957A","title":"Een gedragscode voor AI van Microsoft","slug":"kp-cfd9572e957a","url":"https://microsoft.ai/code-of-conduct/","doi":null,"authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"microsoft.ai","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"guidance","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Microsoft over gewenst AI-gedrag","summary":"Een voorbeeld van de principes waarmee een AI-aanbieder beschrijft hoe een systeem zich zou moeten gedragen.","why_selected":"Helpt om uitgesproken principes te vergelijken met gedrag dat je kunt waarnemen.","limitations":"Microsoft beschrijft hier eigen beleid. Dat is geen onafhankelijke garantie dat systemen zich er ook naar gedragen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-CFD9572E957A#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-D031D3B9077A","title":"Reviewable Automated Decision-Making","slug":"kp-d031d3b9077a","url":"https://doi.org/10.1145/3442188.3445921","doi":"10.1145/3442188.3445921","authors":"Jennifer Cobbe; Michelle Seng Ah Lee; Jatinder Singh","collections":["opinie"],"publisher":"ACM","publication_year":2021,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Geautomatiseerde besluiten controleerbaar maken","summary":"Een aanpak om besluiten, de gevolgde stappen en de betrokken verantwoordelijkheden achteraf te kunnen onderzoeken en betwisten.","why_selected":"Geeft achtergrond bij de vraag welke informatie nodig is om een besluit aan te vechten.","limitations":"De aanpak beschrijft hoe je controle mogelijk kunt maken. Dat moet vervolgens ook praktisch worden geregeld."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-D031D3B9077A#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-D04BCFDD3D77","title":"Robots should be slaves","slug":"kp-d04bcfdd3d77","url":"https://doi.org/10.1075/nlp.8.11bry","doi":"10.1075/nlp.8.11bry","authors":"Joanna J. Bryson","collections":["opinie"],"publisher":"John Benjamins Publishing Company","publication_year":2010,"source_language":"en","source_type":"chapter","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Robots en menselijke verantwoordelijkheid","summary":"In haar provocerend getitelde hoofdstuk bepleit Bryson dat de verantwoordelijkheid voor robots bij mensen blijft.","why_selected":"Biedt een uitgesproken positie in het debat over verantwoordelijkheid voor technische systemen.","limitations":"Bryson verdedigt een moreel standpunt. Lees de titel in samenhang met haar redenering en de context."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-D04BCFDD3D77#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-d0aada94a50c3dd1","title":"Goodwill needs a Power Grid","slug":"kp-r-d0aada94a50c3dd1","url":"https://www.svenfranken.com/post/goodwill-needs-a-power-grid","doi":null,"authors":"Sven Franken","collections":["opinie","verdieping"],"publisher":"Sven Franken — persoonlijke website","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"perspective","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["samenleven"],"texts":{"en":{"display_title":"Goodwill needs a Power Grid","summary":"Sven Franken argues that civic initiatives can achieve more by finding one another, sharing knowledge and linking impact claims to inspectable evidence. He proposes shared infrastructure that preserves their autonomy.","why_selected":"Connects with KopKen’s focus on knowledge that lives between people: making experience transferable, strengthening existing initiatives and learning together.","limitations":"An essay and design proposal, not an evaluation demonstrating that the proposed infrastructure works. Check the cited research separately."},"nl":{"display_title":"Goodwill needs a Power Grid — goede wil verbinden","summary":"Sven Franken betoogt dat maatschappelijke initiatieven meer kunnen bereiken wanneer ze elkaar vinden, kennis delen en hun impactclaims aan controleerbare onderbouwing koppelen. Hij pleit voor gedeelde infrastructuur met behoud van zelfstandigheid.","why_selected":"Sluit aan bij KopKens aandacht voor kennis die tussen mensen leeft: ervaringen overdraagbaar maken, bestaande initiatieven versterken en samen leren.","limitations":"Een essay en ontwerpvoorstel, geen evaluatie die aantoont dat de voorgestelde infrastructuur werkt. Lees de verwijzingen naar onderzoek afzonderlijk na."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-d0aada94a50c3dd1#catalogus","summary_languages":["en","nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-D1E26320C425","title":"Comment: Understanding Simpson’s Paradox","slug":"kp-d1e26320c425","url":"https://doi.org/10.1080/00031305.2014.876829","doi":"10.1080/00031305.2014.876829","authors":"Judea Pearl","collections":["paradoxen"],"publisher":"Informa UK Limited","publication_year":2014,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Simpson begrijpen door naar oorzaken te vragen","summary":"Pearl legt uit waarom je bij samengevoegde cijfers ook moet nadenken over mogelijke oorzaken en hun onderlinge verbanden.","why_selected":"Verdiept de stap van een verrassend statistisch patroon naar een verklaring.","limitations":"Hoe je cijfers moet corrigeren, hangt af van je onderzoeksvraag en je aannames over de oorzaken."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-D1E26320C425#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-D1EF23704296","title":"Inverted Earth","slug":"kp-d1ef23704296","url":"https://doi.org/10.2307/2214187","doi":"10.2307/2214187","authors":"Ned Block","collections":["paradoxen"],"publisher":"JSTOR","publication_year":1990,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Block: een wereld met omgekeerde kleuren","summary":"Blocks gedachte-experiment onderzoekt de verhouding tussen onze omgeving, wat mentale toestanden doen en hoe ze aanvoelen.","why_selected":"Biedt een vervolg op de vraag of dezelfde functies met andere ervaringen kunnen samengaan.","limitations":"De verzonnen wereld dient om een filosofisch argument te onderzoeken. Ze beschrijft geen waargenomen situatie."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-D1EF23704296#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-D217D20EF449","title":"SPECTRUM INVERSION AND THE COLOR SOLID","slug":"kp-d217d20ef449","url":"https://doi.org/10.1111/j.2041-6962.1985.tb00413.x","doi":"10.1111/j.2041-6962.1985.tb00413.x","authors":"Austen Clark","collections":["paradoxen"],"publisher":"Wiley","publication_year":1985,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Het omgekeerde spectrum en de samenhang tussen kleuren","summary":"Clark onderzoekt of de onderlinge ordening van kleuren grenzen stelt aan het idee dat twee mensen omgekeerde kleurervaringen hebben.","why_selected":"Helpt om het omgekeerde spectrum te toetsen aan meer dan één losse kleur.","limitations":"Het artikel bespreekt een filosofisch gedachte-experiment. Het kijkt niet rechtstreeks in iemands innerlijke ervaring."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-D217D20EF449#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-D27EE286F4C5","title":"Constructing AI power: anthropomorphising imaginaries of generative AI by AI companies","slug":"kp-d27ee286f4c5","url":"https://doi.org/10.1007/s00146-026-03367-1","doi":"10.1007/s00146-026-03367-1","authors":"Anastasia Glawatzki","collections":["verdieping"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Hoe bedrijven AI als mens voorstellen","summary":"Deze analyse onderzoekt hoe AI-bedrijven menselijke eigenschappen aan systemen toeschrijven en daarmee verwachtingen en machtsverhoudingen beïnvloeden.","why_selected":"Helpt om te zien hoe de manier waarop over AI wordt gesproken ons beeld ervan stuurt.","limitations":"Het artikel geeft een interpretatie van communicatie. Het test geen bewustzijn van AI-systemen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-D27EE286F4C5#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-D2EFF97C5122","title":"Evaluating the Effectiveness of Large Language Models in Establishing Conversational Grounding","slug":"kp-d2eff97c5122","url":"https://doi.org/10.18653/v1/2024.emnlp-main.545","doi":"10.18653/v1/2024.emnlp-main.545","authors":"Biswesh Mohapatra; Manav Nitin Kapadnis; Laurent Romary; Justine Cassell","collections":["paradoxen"],"publisher":"Association for Computational Linguistics","publication_year":2024,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Elkaar begrijpen in een gesprek met een taalmodel","summary":"Onderzoek naar hoe gesprekspartners nagaan of ze elkaar begrijpen en misverstanden herstellen wanneer een taalmodel deelneemt.","why_selected":"Verdiept de vraag waaraan je merkt dat een gesprekspartner werkelijk aansluit bij wat je bedoelt.","limitations":"De studie beoordeelt bepaalde gesprekstaken. Een geslaagd gesprek bewijst op zichzelf geen menselijk begrip."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-D2EFF97C5122#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-D34DA86B0665","title":"Hetzelfde argument, een AI-label","slug":"kp-d34da86b0665","url":"https://aclanthology.org/2025.findings-acl.1329/","doi":null,"authors":"","collections":["paradoxen"],"publisher":"aclanthology.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["argumenten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Hetzelfde argument, een AI-label","summary":"Zhu en collega’s onderzoeken hoe het label “door AI gegenereerd” meespeelt in de beoordeling van een tekst.","why_selected":"Helpt om de herkomst van een tekst te onderscheiden van de kwaliteit van de redenering.","limitations":"Het gaat om een specifieke onderzoeksopzet. De vermeende maker bepaalt niet automatisch of een argument klopt."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-D34DA86B0665#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-D3FF6A5D7487","title":"Artificial Epistemic Authorities","slug":"kp-d3ff6a5d7487","url":"https://doi.org/10.1080/02691728.2025.2449602","doi":"10.1080/02691728.2025.2449602","authors":"Rico Hauswald","collections":["verdieping"],"publisher":"Informa UK Limited","publication_year":2025,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Kan AI een gezaghebbende kennisbron zijn?","summary":"Hauswald onderzoekt wat het betekent om een kunstmatig systeem als gezaghebbend op het gebied van kennis te behandelen.","why_selected":"Verdiept de vraag waarom we het antwoord van een systeem zouden moeten aannemen.","limitations":"Het artikel maakt een filosofische afweging. Gezag hebben en juiste antwoorden geven zijn niet hetzelfde."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-D3FF6A5D7487#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-D41ECE9E03BE","title":"Motte-and-bailey nader uitgelegd","slug":"kp-d41ece9e03be","url":"https://blog.practicalethics.ox.ac.uk/2014/09/motte-and-bailey-doctrines/","doi":null,"authors":"","collections":["paradoxen"],"publisher":"blog.practicalethics.ox.ac.uk","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"perspective","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["argumenten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Motte-and-bailey: terugvallen op een zwakkere uitspraak","summary":"Shackel legt uit hoe iemand een omstreden standpunt kan verdedigen door tijdelijk een beperktere, makkelijker te verdedigen uitspraak in te nemen.","why_selected":"Helpt om verschuivingen in een standpunt tijdens een discussie te herkennen.","limitations":"Dit is een essay van de auteur. De term noemen vervangt niet het onderzoeken van de concrete redenering."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-D41ECE9E03BE#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-D46C2380E698","title":"Kripke: een theorie van waarheid","slug":"kp-d46c2380e698","url":"https://www.impan.pl/~kz/truthseminar/Kripke_Outline.pdf","doi":null,"authors":"","collections":["paradoxen"],"publisher":"www.impan.pl","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["argumenten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Kripke over waarheid en zelfverwijzing","summary":"Kripke ontwikkelt een formele theorie over waarheid en uitspraken die naar zichzelf verwijzen, zoals in de leugenaarsparadox.","why_selected":"Biedt verdere verdieping bij de vraag wat er gebeurt als een uitspraak iets over zichzelf zegt.","limitations":"De tekst vraagt kennis van logica. De oplossing hoort bij deze benadering en is geen algemeen aanvaard eindantwoord."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-D46C2380E698#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-D55FEF795F5A","title":"Artificial Intelligence as the Fourth Decentering Revolution: From Cosmic, Biological, and Psychological Displacement to Cognitive Decentering","slug":"kp-d55fef795f5a","url":"https://doi.org/10.1007/s12559-026-10569-8","doi":"10.1007/s12559-026-10569-8","authors":"Erik Cambria; Rui Mao; Nicola Bianchi; Amir Hussain; Keith Oatley; Geoffrey Hinton","collections":["verdieping"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"AI en de plaats van de mens","summary":"Een filosofische beschouwing over AI als mogelijke verschuiving in het beeld dat mensen van hun eigen centrale plaats hebben.","why_selected":"Nodigt uit om te onderzoeken welke verhalen we over AI en onszelf vertellen.","limitations":"De auteur maakt een historische en filosofische vergelijking. Het geschetste beeld is geen vaststaand toekomstscenario."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-D55FEF795F5A#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-D615D51CFC9E","title":"Toegankelijke hulp in digitale tijden","slug":"kp-d615d51cfc9e","url":"https://sociaal.net/achtergrond/toegankelijke-hulp-in-digitale-tijden-eerst-een-klik-dan-een-click/","doi":null,"authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"sociaal.net","publication_year":null,"source_language":"nl","source_type":"practitioner_article","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["samenleven"],"texts":{"nl":{"display_title":"Toegankelijke hulp in digitale tijden","summary":"Een praktijkartikel over bereikbaarheid, keuzevrijheid en verantwoordelijkheid wanneer hulpverlening digitaler wordt.","why_selected":"Helpt om digitale dienstverlening ook vanuit de hulpzoekende te bekijken.","limitations":"Het artikel gaat over een bepaalde hulpverleningscontext. Het beoordeelt niet alle huidige AI-systemen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-D615D51CFC9E#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-D659DD25DF01","title":"The Dunning-Kruger effect is (mostly) a statistical artefact: Valid approaches to testing the hypothesis with individual differences data","slug":"kp-d659dd25df01","url":"https://doi.org/10.1016/j.intell.2020.101449","doi":"10.1016/j.intell.2020.101449","authors":"Gilles E. Gignac; Marcin Zajenkowski","collections":["paradoxen"],"publisher":"Elsevier BV","publication_year":2020,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"counterpoint","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Statistische kritiek op Dunning–Kruger","summary":"Gignac en Zajenkowski onderzoeken hoeveel van het bekende patroon in zelfbeoordeling door statistische effecten kan worden verklaard.","why_selected":"Biedt een tegenwicht bij al te eenvoudige verklaringen van het Dunning–Kruger-effect.","limitations":"Het artikel draagt bij aan een lopend debat. Lees ook de oorspronkelijke studie en reacties op deze kritiek."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-D659DD25DF01#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-D710C9FCF509","title":"Jevons’ Paradox revisited: The evidence for backfire from improved energy efficiency","slug":"kp-d710c9fcf509","url":"https://doi.org/10.1016/j.enpol.2008.12.003","doi":"10.1016/j.enpol.2008.12.003","authors":"Steve Sorrell","collections":["paradoxen"],"publisher":"Elsevier BV","publication_year":2009,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["meten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Jevons opnieuw bekeken: leidt zuiniger tot minder verbruik?","summary":"Sorrell onderzoekt het bewijs dat een efficiënter energiegebruik toch tot meer totaalverbruik kan leiden.","why_selected":"Verdiept de vraag wanneer efficiëntiewinst wordt ingehaald door extra gebruik.","limitations":"Extra gebruik doet niet altijd de volledige besparing teniet. De omvang hangt af van de schaal en economische omstandigheden."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-D710C9FCF509#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-D7938D0306FA","title":"Fallacies","slug":"kp-d7938d0306fa","url":"https://iep.utm.edu/fallacy/","doi":null,"authors":"Bradley Dowden","collections":["paradoxen"],"publisher":"Internet Encyclopedia of Philosophy","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"reference","relation_kind":"foundation","featured":true,"categories":["argumenten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Drogredenen herkennen zonder etiketten te plakken","summary":"Een uitgebreid overzicht van drogredenen en het belang van de context waarin een argument wordt gebruikt.","why_selected":"Biedt naslag bij het zorgvuldig onderzoeken van argumenten.","limitations":"Om een argument te beoordelen moet je de redenering onderzoeken, ook als je de naam van een drogreden herkent."}},"original_title":"Fallacies","keywords":["drogredenen","fallacies","argumenten","beweringen","redeneren"],"access":{"label_nl":"Vrije tekst","note_nl":"De encyclopedietekst is vrij te lezen. Gebruik de inhoudsopgave om één denkfout te onderzoeken.","checked_on":"2026-09-23"},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-D7938D0306FA#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-D7C08587C03C","title":"Registered Reports: de vraag beoordelen vóór de uitkomst","slug":"kp-d7c08587c03c","url":"https://www.cos.io/initiatives/registered-reports","doi":null,"authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"www.cos.io","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"guidance","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Registered Reports: onderzoek beoordelen vóór de uitkomst","summary":"Een manier van publiceren waarbij de onderzoeksvraag en methode al worden beoordeeld voordat de resultaten bekend zijn.","why_selected":"Laat zien hoe je de beoordeling van een onderzoeksaanpak minder van een aantrekkelijke uitkomst kunt laten afhangen.","limitations":"Deze werkwijze vermindert bepaalde prikkels rond publicatie. Ook daarbij kunnen fouten in onderzoek voorkomen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-D7C08587C03C#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-DB2BC1ED6B90","title":"Color, consciousness, and the isomorphism constraint","slug":"kp-db2bc1ed6b90","url":"https://doi.org/10.1017/s0140525x99002216","doi":"10.1017/s0140525x99002216","authors":"Stephen E. Palmer","collections":["paradoxen"],"publisher":"Cambridge University Press (CUP)","publication_year":1999,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Zien we dezelfde kleuren?","summary":"Palmer onderzoekt hoe de samenhang tussen kleuren zich verhoudt tot onze bewuste ervaring, in het debat over het omgekeerde spectrum.","why_selected":"Verdiept de vraag hoeveel we over elkaars kleurervaring kunnen weten.","limitations":"Het artikel voert een theoretisch debat. Het toont niet aan dat we ervaringen van twee mensen rechtstreeks kunnen vergelijken."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-DB2BC1ED6B90#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-DBA198D2CDF2","title":"Ambiguity aversion: bibliometric analysis and literature review of the last 60 years","slug":"kp-dba198d2cdf2","url":"https://doi.org/10.1007/s11301-021-00250-9","doi":"10.1007/s11301-021-00250-9","authors":"Christoph Bühren; Fabian Meier; Marco Pleßner","collections":["paradoxen"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2023,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Waarom we liever kiezen als de kansen bekend zijn","summary":"Een overzicht van zestig jaar onderzoek naar keuzes waarbij de kansen onduidelijk zijn.","why_selected":"Biedt bredere achtergrond bij de Ellsberg-paradox en onze omgang met onzekere kansen.","limitations":"Het beeld hangt af van welke publicaties zijn geselecteerd en hoe die zijn geanalyseerd."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-DBA198D2CDF2#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-DC46AC649607","title":"Hume over persoonlijke identiteit","slug":"kp-dc46ac649607","url":"https://davidhume.org/texts/t/1/4/6","doi":null,"authors":"","collections":["verdieping"],"publisher":"davidhume.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"classical_text","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Hume over persoonlijke identiteit","summary":"De passage uit A Treatise of Human Nature waarin Hume persoonlijke identiteit, ervaring en herinnering onderzoekt.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij de vraag wat ons doorheen de tijd dezelfde persoon maakt.","limitations":"Humes idee dat het zelf als een bundel ervaringen kan worden begrepen, is een filosofisch standpunt waarover discussie bestaat."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-DC46AC649607#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-DED24CD23FE4","title":"Nietzsche: The Joyful Wisdom","slug":"kp-ded24cd23fe4","url":"https://www.gutenberg.org/files/52881/52881-h/52881-h.htm","doi":null,"authors":"","collections":["paradoxen"],"publisher":"www.gutenberg.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"classical_text","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Nietzsche: De vrolijke wetenschap","summary":"Een historische Engelse vertaling van Die fröhliche Wissenschaft, met passages over levenshouding en herhaling.","why_selected":"Biedt oorspronkelijke passages bij Nietzsches vragen over hoe je wilt leven.","limitations":"De vertaling en editie kunnen verschillen van hedendaagse uitgaven."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-DED24CD23FE4#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-DFBD23F6FE3D","title":"Waarom de vraag naar het zelf soms onbeantwoord blijft","slug":"kp-dfbd23f6fe3d","url":"https://www.dhammatalks.org/suttas/SN/SN44_10.html","doi":null,"authors":"","collections":["verdieping"],"publisher":"www.dhammatalks.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"classical_text","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Waarom de vraag naar het zelf soms onbeantwoord blijft","summary":"De Ānanda Sutta bevat vragen over het zelf en legt uit waarom een antwoord uitblijft.","why_selected":"Nodigt uit om ook de veronderstellingen achter een vraag te onderzoeken.","limitations":"Lees de passage in haar eigen context. Zwijgen betekent niet vanzelf bevestiging of ontkenning."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-DFBD23F6FE3D#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-E2491D5C1CA9","title":"The Impact of Generative AI on Critical Thinking: Self-Reported Reductions in Cognitive Effort and Confidence Effects From a Survey of Knowledge Workers","slug":"kp-e2491d5c1ca9","url":"https://doi.org/10.1145/3706598.3713778","doi":"10.1145/3706598.3713778","authors":"Hao-Ping (Hank) Lee; Advait Sarkar; Lev Tankelevitch; Ian Drosos; Sean Rintel; Richard Banks; Nicholas Wilson","collections":["opinie"],"publisher":"ACM","publication_year":2025,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ai"],"texts":{"nl":{"display_title":"AI en kritisch denken op het werk","summary":"Een enquête vraagt kenniswerkers hoeveel denkwerk ze naar eigen zeggen doen bij het gebruik van generatieve AI en hoeveel vertrouwen ze daarbij hebben.","why_selected":"Helpt om uitspraken over AI en kritisch denken te onderscheiden van wat het onderzoek daadwerkelijk meet.","limitations":"De antwoorden beschrijven de eigen ervaring van deelnemers. Ze tonen geen oorzakelijk of blijvend verlies van denkvermogen aan."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-E2491D5C1CA9#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-E252616245C7","title":"Mind and Illusion","slug":"kp-e252616245c7","url":"https://doi.org/10.1017/s1358246100008365","doi":"10.1017/s1358246100008365","authors":"Frank Jackson","collections":["paradoxen"],"publisher":"Cambridge University Press (CUP)","publication_year":2003,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"counterpoint","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Jackson herziet zijn positie","summary":"In Mind and Illusion komt Jackson terug op zijn eerdere ideeën over ervaring en een natuurwetenschappelijke beschrijving van de geest.","why_selected":"Laat zien waarom je bij een bekend argument ook naar de latere ontwikkeling van de auteur moet kijken.","limitations":"Lees deze tekst samen met zijn oorspronkelijke teksten over Mary. Zijn latere standpunt verschilt van zijn eerdere positie."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-E252616245C7#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-E2E1A3B7343F","title":"WHAT’S MEASURED IS WHAT MATTERS: TARGETS AND GAMING IN THE ENGLISH PUBLIC HEALTH CARE SYSTEM","slug":"kp-e2e1a3b7343f","url":"https://doi.org/10.1111/j.1467-9299.2006.00600.x","doi":"10.1111/j.1467-9299.2006.00600.x","authors":"GWYN BEVAN; CHRISTOPHER HOOD","collections":["paradoxen"],"publisher":"Wiley","publication_year":2006,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"foundation","featured":true,"categories":["meten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Wanneer de score het doel wordt","summary":"Bevan en Hood onderzoeken hoe doelstellingen en metingen in de Engelse gezondheidszorg gedrag kunnen sturen richting betere cijfers.","why_selected":"Helpt om te vragen of een betere score ook een betere werkelijkheid betekent.","limitations":"Het gaat om een specifieke organisatiecontext. Niet iedere prestatiemeting heeft dezelfde gevolgen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-E2E1A3B7343F#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-E3367D8D570B","title":"Medicine and the Mcnamara Fallacy","slug":"kp-e3367d8d570b","url":"https://doi.org/10.4997/jrcpe.2017.315","doi":"10.4997/jrcpe.2017.315","authors":"S O'Mahony","collections":["paradoxen"],"publisher":"SAGE Publications","publication_year":2017,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["meten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Geneeskunde en de McNamara-denkfout","summary":"O’Mahony bespreekt het risico dat we alleen nog belangrijk vinden wat we kunnen meten.","why_selected":"Verdiept de vraag wat buiten beeld raakt wanneer cijfers de beoordeling bepalen.","limitations":"Het is een kritisch essay met voorbeelden uit de zorg. De kritiek betekent niet dat meten op zichzelf verkeerd is."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-E3367D8D570B#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-E4C479470E15","title":"The abilene paradox: The management of agreement","slug":"kp-e4c479470e15","url":"https://doi.org/10.1016/0090-2616(74)90005-9","doi":"10.1016/0090-2616(74)90005-9","authors":"Jerry B. Harvey","collections":["paradoxen"],"publisher":"Elsevier BV","publication_year":1974,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"foundation","featured":true,"categories":["samenleven"],"texts":{"nl":{"display_title":"De Abilene-paradox","summary":"Harvey beschrijft hoe een groep iets kan kiezen wat de afzonderlijke deelnemers eigenlijk niet willen.","why_selected":"Helpt om door te vragen of instemming ook werkelijk een gedeelde voorkeur is.","limitations":"Het bekende familieverhaal illustreert de gedachte. Het is geen gecontroleerd experiment."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-E4C479470E15#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-E5756557A62A","title":"Representation facilitates reasoning: what natural frequencies are and what they are not","slug":"kp-e5756557a62a","url":"https://doi.org/10.1016/s0010-0277(02)00050-1","doi":"10.1016/s0010-0277(02)00050-1","authors":"U Hoffrage","collections":["opinie"],"publisher":"Elsevier BV","publication_year":2002,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"Kansen begrijpen door gevallen te tellen","summary":"Hoffrage en collega’s leggen uit hoe aantallen gevallen ons kunnen helpen om met kansen te redeneren.","why_selected":"Biedt een manier om moeilijke kansvragen begrijpelijker te maken.","limitations":"De uitleg werkt alleen als de aantallen over de juiste groepen gaan en de verhoudingen kloppen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-E5756557A62A#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-E6A49F1F0A26","title":"Extensional versus intuitive reasoning: The conjunction fallacy in probability judgment.","slug":"kp-e6a49f1f0a26","url":"https://doi.org/10.1037/0033-295x.90.4.293","doi":"10.1037/0033-295x.90.4.293","authors":"Amos Tversky; Daniel Kahneman","collections":["paradoxen"],"publisher":"American Psychological Association (APA)","publication_year":1983,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kans"],"texts":{"nl":{"display_title":"De Linda-vraag: waarom een gedetailleerd verhaal overtuigt","summary":"Tversky en Kahneman onderzoeken waarom een combinatie van kenmerken waarschijnlijker kan lijken dan één van die kenmerken afzonderlijk.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij de vraag waarom een passend verhaal onze kansinschatting kan misleiden.","limitations":"Hoe mensen de vraag begrijpen, hangt ook af van de formulering en de onderzoeksopzet."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-E6A49F1F0A26#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-E90C665B1234","title":"Learning Versus Performance: An Integrative Review","slug":"kp-e90c665b1234","url":"https://doi.org/10.1177/1745691615569000","doi":"10.1177/1745691615569000","authors":"Nicholas C. Soderstrom; Robert A. Bjork","collections":["opinie"],"publisher":"SAGE Publications","publication_year":2015,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"foundation","featured":true,"categories":["leren"],"texts":{"nl":{"display_title":"Goed presteren is nog niet hetzelfde als leren","summary":"Dit overzicht bespreekt het verschil tussen iets meteen goed doen en iets zo leren dat je het later nog kunt.","why_selected":"Helpt om het resultaat mét hulp te onderscheiden van wat iemand later zelfstandig kan.","limitations":"Om dat verschil te onderzoeken moet je op verschillende momenten meten. Een betere onmiddellijke prestatie kan op zichzelf wel waardevol zijn."}},"original_title":"Learning Versus Performance: An Integrative Review","keywords":["leren","presteren","zelfstandig","onthouden","learning","performance","integrative review"],"access":{"label_nl":"Vrije PDF via auteurs","note_nl":"Op de website van het Bjork-lab staat een vrije PDF van dit artikel, met dezelfde DOI. De PDF telt 24 pagina’s.","checked_on":"2026-09-23","reading_url":"https://bjorklab.psych.ucla.edu/wp-content/uploads/sites/13/2016/11/soderstorm_ra_learningvsperformance.pdf"},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-E90C665B1234#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-EBFAACE71A80","title":"Plutarchus en het schip van Theseus","slug":"kp-ebfaace71a80","url":"https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Theseus%2A.html","doi":null,"authors":"","collections":["paradoxen"],"publisher":"penelope.uchicago.edu","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"classical_text","relation_kind":"foundation","featured":true,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Plutarchus en het schip van Theseus","summary":"In Theseus 23.1 beschrijft Plutarchus hoe onderdelen van een schip worden vervangen en de vraag ontstaat of het nog hetzelfde schip is.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij een van de bekendste vragen over identiteit en verandering.","limitations":"Het is een historische overlevering die aanleiding geeft tot een filosofische vraag. Het beschrijft geen modern experiment."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-EBFAACE71A80#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-EC659532D6D7","title":"On a Paradox of Traffic Planning","slug":"kp-ec659532d6d7","url":"https://doi.org/10.1287/trsc.1050.0127","doi":"10.1287/trsc.1050.0127","authors":"Dietrich Braess; Anna Nagurney; Tina Wakolbinger","collections":["paradoxen"],"publisher":"Institute for Operations Research and the Management Sciences (INFORMS)","publication_year":2005,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["meten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Braess: een extra weg kan iedereen vertragen","summary":"Een geautoriseerde Engelse vertaling van de klassieke verkeersparadox over hoe individuele routekeuzes samen de reistijd beïnvloeden.","why_selected":"Laat zien hoe een verbetering voor afzonderlijke gebruikers gezamenlijk verkeerd kan uitpakken.","limitations":"Het wiskundige resultaat geldt voor bepaalde verkeersnetwerken en aannames. Het zegt niet dat extra infrastructuur altijd nadelig is."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-EC659532D6D7#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-ECD5C00B1267","title":"Generative AI without guardrails can harm learning: Evidence from high school mathematics","slug":"kp-ecd5c00b1267","url":"https://doi.org/10.1073/pnas.2422633122","doi":"10.1073/pnas.2422633122","authors":"Hamsa Bastani; Osbert Bastani; Alp Sungu; Haosen Ge; Özge Kabakcı; Rei Mariman","collections":["opinie","paradoxen"],"publisher":"National Academy of Sciences","publication_year":2025,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"foundation","featured":true,"categories":["leren"],"texts":{"nl":{"display_title":"AI-hulp bij wiskunde: wat kun je daarna zelf?","summary":"Een veldexperiment onderzoekt hoe leerlingen wiskundetaken uitvoeren met AI-hulp en wat ze daarna zonder die hulp kunnen.","why_selected":"Helpt om onderscheid te maken tussen een goede prestatie met AI en wat een leerling zelfstandig heeft geleerd.","limitations":"De uitkomsten hangen samen met de onderzochte leerlingen, wiskundetaken en vorm van AI-begeleiding. De studie meet prestaties kort na de oefenfase; langdurige leerwinst vraagt verdere meting. De correctie van 18 augustus 2025 betreft de affiliatie van een auteur (DOI 10.1073/pnas.2518204122)."}},"access":{"label_nl":"Vrije tekst","note_nl":"De uitgever biedt de artikeltekst vrij aan. Lees ook de veranderingsgeschiedenis en de onderzoeksbeperkingen.","checked_on":"2026-09-23"},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-ECD5C00B1267#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-EF0DD5BF2752","title":"ARTIFICIAL INTELLIGENCE'S NEW FRONTIER: ARTIFICIAL COMPANIONS AND THE FOURTH REVOLUTION","slug":"kp-ef0dd5bf2752","url":"https://doi.org/10.1111/j.1467-9973.2008.00573.x","doi":"10.1111/j.1467-9973.2008.00573.x","authors":"LUCIANO FLORIDI","collections":["verdieping"],"publisher":"Wiley","publication_year":2008,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Floridi over AI als gezelschap","summary":"Een filosofische beschouwing over kunstmatige gezellen en de manier waarop AI ons mensbeeld kan veranderen.","why_selected":"Biedt historische achtergrond bij de vraag hoe AI ons beeld van de mens beïnvloedt.","limitations":"De beschouwing verscheen in 2008. Ze beoordeelt geen huidige producten."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-EF0DD5BF2752#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-EF3055ADB210","title":"Not all cognitive offloading is equal: distinguishing dependent and autonomous offloading to generative AI","slug":"kp-ef3055adb210","url":"https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1878629","doi":"10.3389/fpsyg.2026.1878629","authors":"Qiuhan Zhu; Xiangnan Li; Yiang Dong; Pengcheng Chang; Mengmeng Fan","collections":["verdieping"],"publisher":"Frontiers Media SA","publication_year":2026,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["leren"],"texts":{"nl":{"display_title":"Denkwerk uitbesteden en zelf de regie houden","summary":"Een artikel onderscheidt manieren om denkwerk aan AI over te laten die de eigen regie ondersteunen of juist verzwakken.","why_selected":"Verdiept de vraag hoe je hulp kunt gebruiken zonder je eigen oordeel uit handen te geven.","limitations":"Kijk goed hoe het artikel de verschillende vormen omschrijft en onderzoekt. Je kunt ze niet zonder meer op één hoop gooien."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-EF3055ADB210#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-EFCA770FC5A3","title":"Vagueness, truth and logic","slug":"kp-efca770fc5a3","url":"https://doi.org/10.1007/bf00485047","doi":"10.1007/bf00485047","authors":"Kit Fine","collections":["paradoxen"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":1975,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["argumenten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Fine over vaagheid en waarheid","summary":"Fine behandelt vage begrippen met formele logica, onder meer in verband met de sorites- of hoopparadox.","why_selected":"Biedt verdere verdieping bij de vraag hoe een uitspraak met een vage grens waar kan zijn.","limitations":"De tekst vraagt kennis van logica. Verschillende oplossingen beginnen bij verschillende aannames."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-EFCA770FC5A3#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-F30EB578C4FE","title":"Rechten bij geautomatiseerde besluitvorming","slug":"kp-f30eb578c4fe","url":"https://www.gegevensbeschermingsautoriteit.be/professioneel/avg/rechten-van-de-burgers/het-recht-om-niet-aan-geautomatiseerde-besluitvorming-onderworpen-te-worden","doi":null,"authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"www.gegevensbeschermingsautoriteit.be","publication_year":null,"source_language":"nl","source_type":"guidance","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Rechten bij geautomatiseerde besluitvorming","summary":"De Belgische Gegevensbeschermingsautoriteit legt uit welke bescherming bestaat bij bepaalde geautomatiseerde besluiten.","why_selected":"Een toegankelijke ingang tot rechten rond geautomatiseerde beslissingen.","limitations":"Het gaat om algemene informatie van de toezichthouder. Een concrete zaak moet afzonderlijk worden beoordeeld."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-F30EB578C4FE#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-F39AB0CEEC74","title":"THE VACUITY OF POSTMODERNIST METHODOLOGY","slug":"kp-f39ab0ceec74","url":"https://doi.org/10.1111/j.1467-9973.2005.00370.x","doi":"10.1111/j.1467-9973.2005.00370.x","authors":"Nicholas Shackel","collections":["paradoxen"],"publisher":"Wiley","publication_year":2005,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["argumenten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Motte-and-bailey: van standpunt wisselen bij kritiek","summary":"Shackel beschrijft hoe een vergaande uitspraak kan worden verdedigd door bij kritiek terug te vallen op een veel bescheidener standpunt.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij het herkennen van een verschuivende verdedigingspositie.","limitations":"Het is een kritisch filosofisch essay. Gebruik het begrip om een redenering te onderzoeken, niet om iemand een etiket op te plakken."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-F39AB0CEEC74#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-F3FE62F59C87","title":"Hayek: kennis verspreid over de samenleving","slug":"kp-f3fe62f59c87","url":"https://www.laits.utexas.edu/~mbs31415/HayekUseOfKnowledgeInSociety.pdf","doi":null,"authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"www.laits.utexas.edu","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"classical_text","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["kennis"],"texts":{"nl":{"display_title":"Hayek: niemand bezit alle kennis","summary":"Hayek onderzoekt hoe kennis over de samenleving verspreid is en hoe mensen hun handelen daarop kunnen afstemmen.","why_selected":"Helpt om te vragen hoe je gebruikmaakt van kennis die bij verschillende mensen zit.","limitations":"Het is een historisch economisch argument. Het bewijst niet dat één organisatievorm altijd de beste is."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-F3FE62F59C87#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-F782A88F5100","title":"News Integrity in AI Assistants","slug":"kp-f782a88f5100","url":"https://www.ebu.ch/research/open/report/news-integrity-in-ai-assistants","doi":null,"authors":"European Broadcasting Union en deelnemende publieke omroepen","collections":["opinie"],"publisher":"European Broadcasting Union","publication_year":2025,"source_language":"en","source_type":"research_report","relation_kind":"foundation","featured":true,"categories":["argumenten"],"texts":{"nl":{"display_title":"Hoe betrouwbaar beantwoorden AI-assistenten nieuwsvragen?","summary":"Publieke omroepen onderzoeken fouten, brongebruik en vertekeningen in antwoorden van AI-assistenten.","why_selected":"Biedt onderzoek om verwachtingen van AI als nieuws- en feitenbron aan te toetsen.","limitations":"De studie betreft bepaalde modellen, vragen en een meetperiode. Andere systemen of situaties kunnen andere resultaten geven."}},"original_title":"News Integrity in AI Assistants","publication_date":"2025-10-21","access":{"label_nl":"Vrije samenvatting","note_nl":"De openbare EBU-pagina bevat een samenvatting en links naar het rapport. Toegang tot afzonderlijke downloads kan verschillen.","checked_on":"2026-09-23"},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-F782A88F5100#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-F838FDB10FC4","title":"Minds, brains, and programs","slug":"kp-f838fdb10fc4","url":"https://doi.org/10.1017/s0140525x00005756","doi":"10.1017/s0140525x00005756","authors":"John R. Searle","collections":["paradoxen"],"publisher":"Cambridge University Press (CUP)","publication_year":1980,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"foundation","featured":true,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Searle en de Chinese kamer","summary":"Searle betoogt dat regels volgen voor het verwerken van symbolen op zichzelf nog geen begrip oplevert.","why_selected":"Een oorspronkelijke bron bij de vraag of een passend antwoord ook begrip veronderstelt.","limitations":"Over dit filosofische argument bestaat discussie. Het is geen experiment met huidige taalmodellen."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-F838FDB10FC4#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-F8A7ABAB0D71","title":"Keynes en de schoonheidswedstrijd","slug":"kp-f8a7abab0d71","url":"https://www.marxists.org/reference/subject/economics/keynes/general-theory/ch12.htm","doi":null,"authors":"","collections":["paradoxen"],"publisher":"www.marxists.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"classical_text","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["samenleven"],"texts":{"nl":{"display_title":"Keynes en de schoonheidswedstrijd","summary":"In hoofdstuk 12 van The General Theory beschrijft Keynes hoe onze verwachtingen afhangen van wat we denken dat anderen verwachten.","why_selected":"Helpt om te onderzoeken hoe verwachtingen over anderen onze eigen keuzes sturen.","limitations":"De schoonheidswedstrijd is een vergelijking binnen een economische analyse. Ze beschrijft niet letterlijk hoe iedereen handelt."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-F8A7ABAB0D71#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-F9EE540A4206","title":"Betekenisvolle menselijke tussenkomst","slug":"kp-f9ee540a4206","url":"https://algoritmes.overheid.nl/algoritmekader/voldoen-aan-wetten-en-regels/maatregelen/6-imp-03-menselijke-tussenkomst/index.html","doi":null,"authors":"","collections":["opinie"],"publisher":"algoritmes.overheid.nl","publication_year":null,"source_language":"nl","source_type":"guidance","relation_kind":"foundation","featured":true,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Menselijke controle die iets voorstelt","summary":"Een Nederlandse overheidsrichtlijn over de rol van menselijke beoordeling bij besluiten waarbij algoritmes worden gebruikt.","why_selected":"Helpt om te vragen wat een menselijke beoordelaar moet kunnen doen om echt invloed te hebben.","limitations":"Alleen een mens toevoegen aan het proces zorgt nog niet voor werkelijke controle."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-F9EE540A4206#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-FB2F097B61CE","title":"No-self or Not-self?","slug":"kp-fb2f097b61ce","url":"https://www.accesstoinsight.org/lib/authors/thanissaro/notself2.html","doi":null,"authors":"","collections":["verdieping"],"publisher":"www.accesstoinsight.org","publication_year":null,"source_language":"en","source_type":"perspective","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["bewustzijn"],"texts":{"nl":{"display_title":"Boeddhisme: wat betekent “niet-zelf”?","summary":"Ṭhānissaro Bhikkhu legt uit waarom het boeddhistische begrip “niet-zelf” volgens hem geen eenvoudige ontkenning van elk zelf is.","why_selected":"Biedt nuance bij uitspraken over wat boeddhistische teksten over het zelf zeggen.","limitations":"De auteur verdedigt een bepaalde uitleg binnen de boeddhistische traditie."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-FB2F097B61CE#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-FB465B9CC73F","title":"Volunteer's Dilemma","slug":"kp-fb465b9cc73f","url":"https://doi.org/10.1177/0022002785029004003","doi":"10.1177/0022002785029004003","authors":"Andreas Diekmann","collections":["paradoxen"],"publisher":"SAGE Publications","publication_year":1985,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["samenleven"],"texts":{"nl":{"display_title":"Het vrijwilligersdilemma","summary":"Diekmann beschrijft een situatie waarin iedereen baat heeft bij een handeling, maar ieder hoopt dat iemand anders de moeite of kosten draagt.","why_selected":"Helpt om te onderzoeken waarom een groep soms niets doet terwijl iedereen belang heeft bij actie.","limitations":"Het is een formeel spelmodel. Niet iedere vorm van afwachten heeft dezelfde oorzaak."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-FB465B9CC73F#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-FEDE2457123E","title":"Rational cooperation in the finitely repeated prisoners' dilemma","slug":"kp-fede2457123e","url":"https://doi.org/10.1016/0022-0531(82)90029-1","doi":"10.1016/0022-0531(82)90029-1","authors":"David M Kreps; Paul Milgrom; John Roberts; Robert Wilson","collections":["paradoxen"],"publisher":"Elsevier BV","publication_year":1982,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["samenleven"],"texts":{"nl":{"display_title":"Samenwerken als het spel een keer stopt","summary":"Kreps en collega’s onderzoeken hoe samenwerking mogelijk kan zijn in een eindige reeks rondes van het gevangenendilemma.","why_selected":"Verdiept de vraag wat herhaling en verwachtingen veranderen aan samenwerking.","limitations":"De uitkomst hangt af van wat spelers weten en van de aannames over hun gedrag."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-FEDE2457123E#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-R-FF8D8A30B1AF","title":"The Moral Machine experiment","slug":"kp-ff8d8a30b1af","url":"https://doi.org/10.1038/s41586-018-0637-6","doi":"10.1038/s41586-018-0637-6","authors":"Edmond Awad; Sohan Dsouza; Richard Kim; Jonathan Schulz; Joseph Henrich; Azim Shariff; Jean-François Bonnefon; Iyad Rahwan","collections":["paradoxen"],"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","publication_year":2018,"source_language":"en","source_type":"paper","relation_kind":"background","featured":false,"categories":["ethiek"],"texts":{"nl":{"display_title":"Moral Machine: welke keuzes vinden mensen aanvaardbaar?","summary":"Een grootschalig experiment onderzoekt morele keuzes rond zelfrijdende voertuigen en verschillen tussen groepen deelnemers.","why_selected":"Helpt om onderscheid te maken tussen wat mensen aanvaardbaar vinden en wat we moreel kunnen verantwoorden.","limitations":"De voorkeuren van deelnemers schrijven niet voor wat moreel juist is. Ook de gekozen scenario’s en de samenstelling van de deelnemersgroep beperken de conclusies."}},"card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-R-FF8D8A30B1AF#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-OWN-MANIFEST-1-3","slug":"kp-own-manifest-1-3","title":"KopKen — Open Manifest","original_title":"KopKen — Open Manifest","url":"https://kopken.org/publicaties/open-manifest-v1-3/","doi":null,"authors":"KopKen vzw","publisher":"KopKen vzw","publication_year":2026,"source_language":"nl","source_type":"manifest","relation_kind":"own_publication","featured":false,"collections":["eigen"],"categories":["kennis","samenleven"],"version":"1.3","status_nl":"Publicatieversie · grondtekst","keywords":["KopKen","manifest","visie","kennis","ervaring","doorgeven"],"access":{"label_nl":"Vrij te lezen","note_nl":"Openbare KopKen-publicatie met herkenbare versie en status.","checked_on":"2026-09-23"},"texts":{"nl":{"display_title":"KopKen — Open Manifest","summary":"De uitgangspunten van KopKen: vragen stellen, beweringen toetsen, ervaringen delen en ideeën in de praktijk brengen.","why_selected":"Maakt zichtbaar vanuit welke uitgangspunten KopKen bronnen selecteert en activiteiten ontwikkelt.","limitations":"Dit manifest verwoordt uitgangspunten en ambities. Het is geen onderzoek naar de werking van KopKen-activiteiten."}},"related_resources":["KP-R-A6E0CC406091","KP-R-D7938D0306FA"],"publication_date":"2026-08-30","download_url":"https://kopken.org/downloads/KopKen-Open-Manifest-v1.3.pdf","card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-OWN-MANIFEST-1-3#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."},{"id":"KP-OWN-EXPERIMENTEN-0-1","slug":"kp-own-experimenten-0-1","title":"Kan jij het nog zelf?","original_title":"Kan jij het nog zelf?","url":"https://kopken.org/kan-jij-het-nog-zelf/","doi":null,"authors":"KopKen vzw","publisher":"KopKen vzw","publication_year":2026,"source_language":"nl","source_type":"practice_pack","relation_kind":"own_publication","featured":false,"collections":["eigen"],"categories":["leren","kans"],"version":"0.1","status_nl":"Proefversie · 11–14 jaar","keywords":["KopKen","kinderen","jongeren","experimenten","proefpakket","lesmateriaal","11–14"],"access":{"label_nl":"Vrij te lezen","note_nl":"Openbare KopKen-publicatie met herkenbare versie en status.","checked_on":"2026-09-23"},"texts":{"nl":{"display_title":"Kan jij het nog zelf?","summary":"Vijf printbare experimenten om samen te voorspellen, vergelijken, meten en nieuwe vragen te stellen.","why_selected":"Verbindt de bronnen over leren en denkvragen met een concrete activiteit voor kinderen en begeleiders.","limitations":"Het pakket is proefmateriaal. Het is niet als lesmethode gevalideerd; de activiteiten vragen begeleiding en aandacht voor de beschreven spelregels."}},"related_resources":["KP-R-E90C665B1234","KP-R-6CB442F75993"],"download_url":"https://kopken.org/downloads/KopKen-experimentenpakket-v0.1.pdf","card_url":"https://kopken.org/bronnen/?bron=KP-OWN-EXPERIMENTEN-0-1#catalogus","summary_languages":["nl"],"summary_note":"Editorial summaries; not full translations of the original source."}]}