Hoe beoordeel ik een bewering?
Je leest iets overtuigends. Onderzoek de redenering, zoek de oorspronkelijke bron en kijk welke context ontbreekt.
Verken deze vraag↗ De bronnen achter de vragen
Lees.
Twijfel.
Denk verder.
Waar komt een idee vandaan? Wat ondersteunt het, en wat spreekt het tegen? Hier vind je de bronnen bij onze opiniestukken, paradoxen en denkvragen.
Een kleine eerste stap
Begin bij één vraag.
Drie bronkaarten en een denkstap per route.
Neem ongeveer 10 minuten om te beginnen; de oorspronkelijke teksten vragen meer tijd.
Wanneer helpt AI mij leren?
Een goed antwoord met hulp en later zelfstandig iets kunnen zijn twee vragen. Deze route helpt je beide te onderzoeken.
Verken deze vraagHoe geef ik ervaring door?
Een ervaren collega merkt vaak iets op dat niet in de handleiding staat. Hoe maak je die kennis zichtbaar en bruikbaar voor een ander?
Verken deze vraagVind iets dat je aan het denken zet
De bronnencatalogus.
Bij elke bron staat een korte uitleg in het Nederlands.
De oorspronkelijke tekst kan in een andere taal zijn.
75 bronnen · pagina 1 van 5
Verwijder filters ×De aantallen per verzameling kunnen overlappen. Zoek op Nederlandse of oorspronkelijke titel, auteur, DOI of trefwoord.
Leren & onderwijs
AI-hulp bij wiskunde: wat kun je daarna zelf?
Een veldexperiment onderzoekt hoe leerlingen wiskundetaken uitvoeren met AI-hulp en wat ze daarna zonder die hulp kunnen.
Bronkaart: ±1 minVrije tekst
Wat moet je hierbij weten?
De uitkomsten hangen samen met de onderzochte leerlingen, wiskundetaken en vorm van AI-begeleiding. De studie meet prestaties kort na de oefenfase; langdurige leerwinst vraagt verdere meting. De correctie van 18 augustus 2025 betreft de affiliatie van een auteur (DOI 10.1073/pnas.2518204122).
Waarom deze bron?
Helpt om onderscheid te maken tussen een goede prestatie met AI en wat een leerling zelfstandig heeft geleerd.
Oorspronkelijke titel
Generative AI without guardrails can harm learning: Evidence from high school mathematics
De uitgever biedt de artikeltekst vrij aan. Lees ook de veranderingsgeschiedenis en de onderzoeksbeperkingen.
Toegang bekeken op 2026-09-23.
Uitgever of website
National Academy of Sciences
DOI: 10.1073/pnas.2422633122
Kennis & wetenschap
AI en de illusie van wetenschappelijk begrip
Messeri en Crockett onderzoeken hoe AI ons het gevoel kan geven dat we iets begrijpen, terwijl blinde vlekken blijven bestaan.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel ontwikkelt een visie op het probleem. Het meet niet hoe vaak of hoe sterk dit bij onderzoekers voorkomt.
Waarom deze bron?
Verdiept het verschil tussen een overtuigend antwoord en werkelijk begrip.
Oorspronkelijke titel
Artificial intelligence and illusions of understanding in scientific research
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1038/s41586-024-07146-0
AI & zelfstandig oordelen
De ironieën van automatisering
Bainbridge laat zien waarom automatisering juist op uitzonderlijke momenten veel van menselijke deskundigheid kan vragen.
Bronkaart: ±1 minSamenvatting; volledige tekst betaald
Wat moet je hierbij weten?
De analyse verscheen in 1983. Wie ze op generatieve AI toepast, moet ook de verschillen met die eerdere systemen onderzoeken.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag wat mensen zelf moeten blijven kunnen wanneer systemen het gewone werk overnemen.
Oorspronkelijke titel
Ironies of automation
De uitgever toont een samenvatting en biedt toegang tot de volledige tekst via aankoop of een instellingsabonnement.
Toegang bekeken op 2026-09-23.
Uitgever of website
Elsevier BV
DOI: 10.1016/0005-1098(83)90046-8
Leren & onderwijs
Goed presteren is nog niet hetzelfde als leren
Dit overzicht bespreekt het verschil tussen iets meteen goed doen en iets zo leren dat je het later nog kunt.
Bronkaart: ±1 minVrije PDF via auteurs
Wat moet je hierbij weten?
Om dat verschil te onderzoeken moet je op verschillende momenten meten. Een betere onmiddellijke prestatie kan op zichzelf wel waardevol zijn.
Waarom deze bron?
Helpt om het resultaat mét hulp te onderscheiden van wat iemand later zelfstandig kan.
Oorspronkelijke titel
Learning Versus Performance: An Integrative Review
Op de website van het Bjork-lab staat een vrije PDF van dit artikel, met dezelfde DOI. De PDF telt 24 pagina’s.
Toegang bekeken op 2026-09-23.
Uitgever of website
SAGE Publications
DOI: 10.1177/1745691615569000
Argumenten, taal & waarheid
Hoe betrouwbaar beantwoorden AI-assistenten nieuwsvragen?
Publieke omroepen onderzoeken fouten, brongebruik en vertekeningen in antwoorden van AI-assistenten.
Bronkaart: ±1 minVrije samenvatting
Wat moet je hierbij weten?
De studie betreft bepaalde modellen, vragen en een meetperiode. Andere systemen of situaties kunnen andere resultaten geven.
Waarom deze bron?
Biedt onderzoek om verwachtingen van AI als nieuws- en feitenbron aan te toetsen.
Oorspronkelijke titel
News Integrity in AI Assistants
De openbare EBU-pagina bevat een samenvatting en links naar het rapport. Toegang tot afzonderlijke downloads kan verschillen.
Toegang bekeken op 2026-09-23.
Uitgever of website
European Broadcasting Union
Leren & onderwijs
Jezelf testen helpt onthouden
Roediger en Karpicke onderzoeken hoe actief iets uit je geheugen ophalen kan helpen om het later beter te onthouden.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De uitkomst geldt voor de onderzochte leertaken. Niet iedere toetsvorm zal hetzelfde effect hebben.
Waarom deze bron?
Biedt onderzoek bij de vraag waarom jezelf overhoren een vorm van leren kan zijn.
Oorspronkelijke titel
Test-Enhanced Learning
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
SAGE Publications
DOI: 10.1111/j.1467-9280.2006.01693.x
Ethiek, macht & menselijke maat
Menselijke controle die iets voorstelt
Een Nederlandse overheidsrichtlijn over de rol van menselijke beoordeling bij besluiten waarbij algoritmes worden gebruikt.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Alleen een mens toevoegen aan het proces zorgt nog niet voor werkelijke controle.
Waarom deze bron?
Helpt om te vragen wat een menselijke beoordelaar moet kunnen doen om echt invloed te hebben.
Catalogustitel
Betekenisvolle menselijke tussenkomst
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
algoritmes.overheid.nl
AI & zelfstandig oordelen
Vertrouwen of zelf nadenken?
Een studie onderzoekt ingrepen die mensen laten nadenken voordat ze een AI-advies volgen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De resultaten komen uit specifieke beslissingstaken. Of de ingrepen ook in een andere werkomgeving helpen, moet worden nagegaan.
Waarom deze bron?
Biedt onderzoek bij de vraag hoe je ruimte kunt maken voor een eigen oordeel.
Oorspronkelijke titel
To Trust or to Think
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Association for Computing Machinery (ACM)
DOI: 10.1145/3449287
Kennis & wetenschap
Voor kennis op anderen vertrouwen
Hardwig onderzoekt waarom we voor veel van onze kennis moeten vertrouwen op wat anderen onderzoeken en beoordelen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel werkt een filosofisch argument uit. Afhankelijk zijn van anderen betekent niet dat je hen blind moet vertrouwen.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag hoe we iets kunnen weten zonder alles zelf te controleren.
Oorspronkelijke titel
Epistemic Dependence
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Philosophy Documentation Center
DOI: 10.2307/2026523
Leren & onderwijs
Afhankelijkheid van AI bij het leren
Du en Yuan onderzoeken wat het betekent om bij het leren voor je kennis op AI te steunen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel werkt een filosofische redenering uit. Het meet niet hoe groot de effecten op leren zijn.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag wat een leerling zelf moet kunnen beoordelen wanneer AI meedenkt.
Oorspronkelijke titel
Epistemic dependence in AI-mediated learning
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s00146-026-03294-1
AI & zelfstandig oordelen
Afhankelijk worden van AI voor kennis
Deze analyse bespreekt de risico’s wanneer informatieprofessionals voor hun kennis steeds meer op AI vertrouwen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De auteur werkt een gedachtegang uit. Het artikel meet niet hoeveel kennis mensen door AI-gebruik verliezen.
Waarom deze bron?
Geeft achtergrond bij de vraag hoeveel van ons oordeel we aan AI overlaten.
Oorspronkelijke titel
Beyond data governance: Epistemic dependency risk and the emerging mandate for information professionals in the age of AI-mediated knowledge
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
SAGE Publications
DOI: 10.1177/02663821261475976
Leren & onderwijs
AI, leerdoelen en toetsing
Klar en Schleiss bespreken hoe leerdoelen, onderwijsvormen en examens op elkaar aansluiten wanneer studenten AI gebruiken.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De Duitstalige bijdrage werkt ideeën uit. Een school moet die nog vertalen naar haar eigen toetsbeleid.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag wat je wilt toetsen als leerlingen toegang tot AI hebben.
Oorspronkelijke titel
Künstliche Intelligenz im Kontext von Kompetenzen, Prüfungen und Lehr-Lern-Methoden
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
OAPublishing Collective
DOI: 10.21240/mpaed/58/2024.03.24.x
Ethiek, macht & menselijke maat
AI-welzijn serieus nemen?
Een betoog om te onderzoeken of toekomstige AI-systemen belangen zouden kunnen hebben waarmee we moreel rekening moeten houden.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Dit is een omstreden standpunt in een preprint. Lees ook kritiek die menselijke belangen centraal stelt.
Waarom deze bron?
Biedt een standpunt om te toetsen in het debat over mogelijk AI-bewustzijn en welzijn.
Catalogustitel
AI-welzijn serieus nemen?
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
arxiv.org
Argumenten, taal & waarheid
AI als hulpmiddel voor factcheckers
Full Fact beschrijft hoe technologie journalisten helpt om controleerbare beweringen te vinden en te volgen.
Bronkaart: ±1 minVrije webpagina
Wat moet je hierbij weten?
Full Fact beschrijft hier de eigen werkwijze. Dat toont niet aan dat AI zelfstandig alle feiten kan controleren.
Waarom deze bron?
Laat een concrete toepassing zien van AI als ondersteuning bij feitencontrole.
Oorspronkelijke titel
Full Fact AI
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
Beschrijving van de factcheckorganisatie en haar hulpmiddelen. De website beschrijft de eigen praktijk; dit is geen onafhankelijke effectmeting.
Toegang bekeken op 2026-09-23.
Uitgever of website
Full Fact
AI & zelfstandig oordelen
AI als vaste voorziening
Naser bespreekt wat er verandert wanneer organisaties en samenlevingen blijvend op AI gaan steunen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De analyse gaat over bestuur en beleid. Hoe afhankelijk mensen worden, verschilt per toepassing.
Waarom deze bron?
Helpt om verder te kijken dan het gebruik van één afzonderlijk AI-hulpmiddel.
Oorspronkelijke titel
Governing AI as infrastructure
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s43681-026-01260-7
AI & zelfstandig oordelen
AI en kritisch denken op het werk
Een enquête vraagt kenniswerkers hoeveel denkwerk ze naar eigen zeggen doen bij het gebruik van generatieve AI en hoeveel vertrouwen ze daarbij hebben.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De antwoorden beschrijven de eigen ervaring van deelnemers. Ze tonen geen oorzakelijk of blijvend verlies van denkvermogen aan.
Waarom deze bron?
Helpt om uitspraken over AI en kritisch denken te onderscheiden van wat het onderzoek daadwerkelijk meet.
Oorspronkelijke titel
The Impact of Generative AI on Critical Thinking: Self-Reported Reductions in Cognitive Effort and Confidence Effects From a Survey of Knowledge Workers
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
ACM
DOI: 10.1145/3706598.3713778
Samenwerken & samenleving
Algoritmes als leidinggevende
Een OESO-rapport beschrijft wat werkgevers melden over het gebruik van algoritmes om werk te organiseren en aan te sturen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De enquête geeft het perspectief van werkgevers. Ze vertegenwoordigt niet alle werknemers en stelt geen oorzakelijke effecten vast.
Waarom deze bron?
Helpt om de invloed van algoritmes op dagelijkse werkrelaties te bespreken.
Catalogustitel
Algoritmisch management op het werk
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.oecd.org
Ethiek, macht & menselijke maat
Aristoteles: praktische wijsheid
In boek VI van de Ethica Nicomachea maakt Aristoteles onderscheid tussen onder meer kennis, vaardigheid en praktische wijsheid.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het is een historische tekst in Engelse vertaling. Let op het onderscheid tussen doeltreffende middelen en goede doelen.
Waarom deze bron?
Biedt achtergrond bij de vraag wat verstandig handelen meer vraagt dan technische vaardigheid.
Catalogustitel
Aristoteles: praktische wijsheid
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
classics.mit.edu
Over deze verzameling
We verzamelen hier bronnen die helpen om onze onderwerpen verder te onderzoeken. Dat we een tekst opnemen, betekent niet dat we het met elke conclusie eens zijn. Je vindt hier onderzoek, filosofische argumenten, klassieke teksten en naslagwerken. Lees ze elk vanuit hun eigen bedoeling.
De catalogus bevat bibliografische controles en gerichte redactionele correcties. Dat is geen volledige beoordeling van alle oorspronkelijke teksten. De bronkaarten zijn korte Nederlandse samenvattingen; het zijn geen volledige vertalingen. Bij elke bron vermelden we wat je in gedachten moet houden. Sommige teksten zijn alleen met een abonnement te lezen. Een preprint of working paper is een voorlopige onderzoeksversie die nog kan veranderen.
De leestijd op een kaart betreft alleen onze toelichting. Waar de toegang tot de oorspronkelijke tekst is gecontroleerd, staat de controledatum bij de kaart.
Zie je een fout of ken je een betere link? Laat het ons weten ↗