Hoe beoordeel ik een bewering?
Je leest iets overtuigends. Onderzoek de redenering, zoek de oorspronkelijke bron en kijk welke context ontbreekt.
Verken deze vraag↗ De bronnen achter de vragen
Lees.
Twijfel.
Denk verder.
Waar komt een idee vandaan? Wat ondersteunt het, en wat spreekt het tegen? Hier vind je de bronnen bij onze opiniestukken, paradoxen en denkvragen.
Een kleine eerste stap
Begin bij één vraag.
Drie bronkaarten en een denkstap per route.
Neem ongeveer 10 minuten om te beginnen; de oorspronkelijke teksten vragen meer tijd.
Wanneer helpt AI mij leren?
Een goed antwoord met hulp en later zelfstandig iets kunnen zijn twee vragen. Deze route helpt je beide te onderzoeken.
Verken deze vraagHoe geef ik ervaring door?
Een ervaren collega merkt vaak iets op dat niet in de handleiding staat. Hoe maak je die kennis zichtbaar en bruikbaar voor een ander?
Verken deze vraagVind iets dat je aan het denken zet
De bronnencatalogus.
Bij elke bron staat een korte uitleg in het Nederlands.
De oorspronkelijke tekst kan in een andere taal zijn.
38 bronnen · pagina 1 van 3
Verwijder filters ×De aantallen per verzameling kunnen overlappen. Zoek op Nederlandse of oorspronkelijke titel, auteur, DOI of trefwoord.
Kennis & wetenschap
AI als hulpmiddel voor kennis
Alvarado bespreekt AI vanuit de rol die de technologie speelt bij het verkrijgen, vormen en beoordelen van kennis.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel werkt begrippen uit. Hoe betrouwbaar AI is, moet per toepassing worden onderzocht.
Waarom deze bron?
Helpt om nauwkeuriger te benoemen welke rol AI in ons weten krijgt.
Oorspronkelijke titel
AI as an Epistemic Technology
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s11948-023-00451-3
Ethiek, macht & menselijke maat
AI behandelen alsof het een persoon is
Deze analyse onderzoekt de morele verwarring die ontstaat wanneer mensen systemen behandelen alsof die zelf handelen en verantwoordelijkheid dragen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel onderzoekt begrippen en waarden. Wie als mens of organisatie verantwoordelijk is, blijft een afzonderlijke vraag.
Waarom deze bron?
Helpt om zorgvuldig te spreken over wat een AI-systeem “wil”, “kiest” of “beslist”.
Oorspronkelijke titel
As-If Agents: Misrecognition and the Ethics of Non-Agentive AI
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s44206-026-00290-2
Kennis & wetenschap
AI en de plaats van de mens
Een filosofische beschouwing over AI als mogelijke verschuiving in het beeld dat mensen van hun eigen centrale plaats hebben.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De auteur maakt een historische en filosofische vergelijking. Het geschetste beeld is geen vaststaand toekomstscenario.
Waarom deze bron?
Nodigt uit om te onderzoeken welke verhalen we over AI en onszelf vertellen.
Oorspronkelijke titel
Artificial Intelligence as the Fourth Decentering Revolution: From Cosmic, Biological, and Psychological Displacement to Cognitive Decentering
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s12559-026-10569-8
Kennis & wetenschap
AI en wetenschappelijke creativiteit
Duede bespreekt hoe AI de rol van vakgebieden en menselijke creativiteit in onderzoek kan veranderen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het is een recente filosofische bijdrage. De versie en publicatiestatus kunnen nog veranderen.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag wat AI toevoegt aan het bedenken van nieuwe onderzoeksvragen en ideeën.
Oorspronkelijke titel
AI and the Decentering of Disciplinary Creativity
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Cambridge University Press (CUP)
DOI: 10.1017/psa.2026.10262
Leren & onderwijs
AI gebruiken en je eigen denkwerk kunnen uitleggen
Een kwalitatieve studie onderzoekt hoe promovendi denkwerk aan AI overlaten en hun eigen denken beoordelen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het onderzoek bouwt een verklaring op uit kwalitatieve gegevens. Het stelt geen oorzakelijk effect of algemeen percentage vast.
Waarom deze bron?
Helpt om te vragen wat iemand na AI-gebruik zelf nog kan reconstrueren en uitleggen.
Oorspronkelijke titel
Cognitive offloading and metacognitive calibration in generative AI-mediated doctoral learning: a grounded theory study of accountable reconstruction
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Frontiers Media SA
DOI: 10.3389/fpsyg.2026.1920947
Kans, bewijs & denkfouten
Allais over risico en keuzes
In zijn Nobelprijslezing blikt Allais terug op zijn onderzoek naar risico en keuzes.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Allais bespreekt hier zijn eigen werk. De lezing biedt geen eenvoudige oplossing voor alle keuzeproblemen.
Waarom deze bron?
Een ingang tot de ideeën achter de Allais-paradox, verteld door Allais zelf.
Catalogustitel
Allais over zijn economische bijdragen
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.nobelprize.org
Identiteit & bewustzijn
Anattalakkhaṇa Sutta: wat noemen we een zelf?
Een vroege boeddhistische tekst over het zelf en de verschillende onderdelen van onze ervaring.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het is een Engelse vertaling uit een religieuze en filosofische traditie. Lees de tekst vanuit die achtergrond.
Waarom deze bron?
Biedt een ander vertrekpunt voor de vraag wat we bedoelen wanneer we “ik” zeggen.
Catalogustitel
Anattalakkhaṇa Sutta: wat noemen we een zelf?
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.dhammatalks.org
Identiteit & bewustzijn
Boeddhisme: wat betekent “niet-zelf”?
Ṭhānissaro Bhikkhu legt uit waarom het boeddhistische begrip “niet-zelf” volgens hem geen eenvoudige ontkenning van elk zelf is.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De auteur verdedigt een bepaalde uitleg binnen de boeddhistische traditie.
Waarom deze bron?
Biedt nuance bij uitspraken over wat boeddhistische teksten over het zelf zeggen.
Catalogustitel
No-self or Not-self?
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.accesstoinsight.org
Kennis & wetenschap
Challenger: wanneer een organisatie kennis mist
Deze analyse gebruikt de ramp met de Challenger om na te denken over kennisfouten in organisaties en mogelijke parallellen met generatieve AI.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Een historische vergelijking kan vragen oproepen. Ze bewijst op zichzelf niet waardoor huidige AI-risico’s ontstaan.
Waarom deze bron?
Helpt om ook naar de organisatie rond een technisch systeem te kijken.
Oorspronkelijke titel
Historical failures and epistemic accidents: NASA’s Challenger disaster and the organizational risks of Generative AI
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Emerald
DOI: 10.1108/jmh-09-2025-0162
Leren & onderwijs
Denkwerk uitbesteden en zelf de regie houden
Een artikel onderscheidt manieren om denkwerk aan AI over te laten die de eigen regie ondersteunen of juist verzwakken.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Kijk goed hoe het artikel de verschillende vormen omschrijft en onderzoekt. Je kunt ze niet zonder meer op één hoop gooien.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag hoe je hulp kunt gebruiken zonder je eigen oordeel uit handen te geven.
Oorspronkelijke titel
Not all cognitive offloading is equal: distinguishing dependent and autonomous offloading to generative AI
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Frontiers Media SA
DOI: 10.3389/fpsyg.2026.1878629
Meten, prikkels & gevolgen
De regeneratieve beschaving
Sven Franken verkent hoe een samenleving haar draagkracht kan herstellen. De boekbeschrijving verbindt regeneratie, donuteconomie, democratie en AI. In zijn online uitleg legt hij de nadruk op langetermijnbestuur, passende prikkels en het zichtbaar maken van verborgen kosten.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De link opent Svens Engelstalige uitleg “Regenerative Thinking”, niet de volledige Nederlandse boektekst. Deze bronkaart steunt op de boekbeschrijving en die uitleg; het boek is nog niet integraal beoordeeld. ISBN 9789465440231.
Waarom deze bron?
Een aanknopingspunt voor KopKens vragen over samenwerken, maatschappelijke gevolgen en wat metingen zichtbaar of onzichtbaar maken. Welke keuzes versterken het vermogen van mensen en systemen om te blijven leren en herstellen?
Catalogustitel
De regeneratieve beschaving: Een blauwdruk voor draagkracht in onszelf en in onze systemen
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Boekscout
Identiteit & bewustzijn
ELIZA: een programma dat lijkt te praten
Weizenbaum beschrijft hoe zijn eenvoudige programma ELIZA de indruk van een gesprek kan wekken.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
ELIZA is historische software. Moderne taalmodellen werken technisch op een andere manier.
Waarom deze bron?
Helpt om te vragen waarom we begrip kunnen ervaren in een gesprek met een computer.
Oorspronkelijke titel
ELIZA—a computer program for the study of natural language communication between man and machine
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Association for Computing Machinery (ACM)
DOI: 10.1145/365153.365168
Kennis & wetenschap
Floridi over AI als gezelschap
Een filosofische beschouwing over kunstmatige gezellen en de manier waarop AI ons mensbeeld kan veranderen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De beschouwing verscheen in 2008. Ze beoordeelt geen huidige producten.
Waarom deze bron?
Biedt historische achtergrond bij de vraag hoe AI ons beeld van de mens beïnvloedt.
Oorspronkelijke titel
ARTIFICIAL INTELLIGENCE'S NEW FRONTIER: ARTIFICIAL COMPANIONS AND THE FOURTH REVOLUTION
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Wiley
DOI: 10.1111/j.1467-9973.2008.00573.x
Samenwerken & samenleving
Goodwill needs a Power Grid — goede wil verbinden
Sven Franken betoogt dat maatschappelijke initiatieven meer kunnen bereiken wanneer ze elkaar vinden, kennis delen en hun impactclaims aan controleerbare onderbouwing koppelen. Hij pleit voor gedeelde infrastructuur met behoud van zelfstandigheid.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Een essay en ontwerpvoorstel, geen evaluatie die aantoont dat de voorgestelde infrastructuur werkt. Lees de verwijzingen naar onderzoek afzonderlijk na.
Waarom deze bron?
Sluit aan bij KopKens aandacht voor kennis die tussen mensen leeft: ervaringen overdraagbaar maken, bestaande initiatieven versterken en samen leren.
Catalogustitel
Goodwill needs a Power Grid
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Sven Franken — persoonlijke website
Ethiek, macht & menselijke maat
Hoe bedrijven AI als mens voorstellen
Deze analyse onderzoekt hoe AI-bedrijven menselijke eigenschappen aan systemen toeschrijven en daarmee verwachtingen en machtsverhoudingen beïnvloeden.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel geeft een interpretatie van communicatie. Het test geen bewustzijn van AI-systemen.
Waarom deze bron?
Helpt om te zien hoe de manier waarop over AI wordt gesproken ons beeld ervan stuurt.
Oorspronkelijke titel
Constructing AI power: anthropomorphising imaginaries of generative AI by AI companies
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s00146-026-03367-1
Ethiek, macht & menselijke maat
Hoe de AI Act vertrouwen probeert te ondersteunen
Deze analyse onderzoekt hoe Europese AI-regels de verhoudingen rond kennis en vertrouwen proberen te regelen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het is een academische uitleg uit 2024. Raadpleeg de officiële wetgeving voor de regels die nu gelden.
Waarom deze bron?
Biedt achtergrond bij de verhouding tussen regelgeving, informatie en vertrouwen in AI.
Oorspronkelijke titel
How the EU AI Act Seeks to Establish an Epistemic Environment of Trust
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s41649-024-00304-6
Ethiek, macht & menselijke maat
Hoe onze verwachtingen van AI veranderen
Een filosofische benadering van hoe onze verwachtingen over verantwoord gedrag veranderen in de wisselwerking tussen mensen en AI.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel werkt ideeën uit. Het schrijft geen gedragscode voor die overal geldt.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag hoe mensen en AI-systemen elkaars gebruik en beoordeling beïnvloeden.
Oorspronkelijke titel
A coevolutionary account of normative human–AI interaction
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s44163-026-02130-1
AI & zelfstandig oordelen
Hoeveel vertrouwen verdient automatisering?
Lee en See onderzoeken hoe ons vertrouwen kan aansluiten bij wat een systeem werkelijk kan.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Hoeveel vertrouwen gepast is, hangt af van de situatie en kan veranderen.
Waarom deze bron?
Helpt om zowel blind vertrouwen als onnodig wantrouwen tegenover een systeem te onderzoeken.
Oorspronkelijke titel
Trust in Automation: Designing for Appropriate Reliance
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Oxford University Press (OUP)
DOI: 10.1518/hfes.46.1.50_30392
Over deze verzameling
We verzamelen hier bronnen die helpen om onze onderwerpen verder te onderzoeken. Dat we een tekst opnemen, betekent niet dat we het met elke conclusie eens zijn. Je vindt hier onderzoek, filosofische argumenten, klassieke teksten en naslagwerken. Lees ze elk vanuit hun eigen bedoeling.
De catalogus bevat bibliografische controles en gerichte redactionele correcties. Dat is geen volledige beoordeling van alle oorspronkelijke teksten. De bronkaarten zijn korte Nederlandse samenvattingen; het zijn geen volledige vertalingen. Bij elke bron vermelden we wat je in gedachten moet houden. Sommige teksten zijn alleen met een abonnement te lezen. Een preprint of working paper is een voorlopige onderzoeksversie die nog kan veranderen.
De leestijd op een kaart betreft alleen onze toelichting. Waar de toegang tot de oorspronkelijke tekst is gecontroleerd, staat de controledatum bij de kaart.
Zie je een fout of ken je een betere link? Laat het ons weten ↗