Hoe beoordeel ik een bewering?
Je leest iets overtuigends. Onderzoek de redenering, zoek de oorspronkelijke bron en kijk welke context ontbreekt.
Verken deze vraag↗ De bronnen achter de vragen
Lees.
Twijfel.
Denk verder.
Waar komt een idee vandaan? Wat ondersteunt het, en wat spreekt het tegen? Hier vind je de bronnen bij onze opiniestukken, paradoxen en denkvragen.
Een kleine eerste stap
Begin bij één vraag.
Drie bronkaarten en een denkstap per route.
Neem ongeveer 10 minuten om te beginnen; de oorspronkelijke teksten vragen meer tijd.
Wanneer helpt AI mij leren?
Een goed antwoord met hulp en later zelfstandig iets kunnen zijn twee vragen. Deze route helpt je beide te onderzoeken.
Verken deze vraagHoe geef ik ervaring door?
Een ervaren collega merkt vaak iets op dat niet in de handleiding staat. Hoe maak je die kennis zichtbaar en bruikbaar voor een ander?
Verken deze vraagVind iets dat je aan het denken zet
De bronnencatalogus.
Bij elke bron staat een korte uitleg in het Nederlands.
De oorspronkelijke tekst kan in een andere taal zijn.
75 bronnen · pagina 2 van 5
Verwijder filters ×De aantallen per verzameling kunnen overlappen. Zoek op Nederlandse of oorspronkelijke titel, auteur, DOI of trefwoord.
AI & zelfstandig oordelen
Automatisering gebruiken, verkeerd gebruiken of vermijden
Parasuraman en Riley onderscheiden verschillende manieren waarop de omgang met automatisering kan mislopen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel dateert van vóór generatieve AI. Houd bij toepassing rekening met de verschillen tussen systemen.
Waarom deze bron?
Helpt om meer te zien dan alleen de keuze tussen wel of geen AI gebruiken.
Oorspronkelijke titel
Humans and Automation: Use, Misuse, Disuse, Abuse
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
SAGE Publications
DOI: 10.1518/001872097778543886
Identiteit & bewustzijn
Bewustzijn in AI onderzoeken
Butlin en collega’s gebruiken wetenschappelijke theorieën over bewustzijn om mogelijke aanwijzingen voor bewustzijn in AI te onderzoeken.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het rapport stelt een onderzoeksaanpak voor. De genoemde aanwijzingen bewijzen op zichzelf geen bewustzijn.
Waarom deze bron?
Geeft houvast om de vraag naar AI-bewustzijn preciezer te stellen.
Catalogustitel
Consciousness in Artificial Intelligence: Insights from the Science of Consciousness
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
arxiv.org
Ethiek, macht & menselijke maat
COPE over auteurschap en AI
COPE legt uit wie verantwoordelijk blijft voor een publicatie wanneer er AI-hulpmiddelen aan hebben meegewerkt.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Dit is een richtlijn voor zorgvuldig publiceren. Uitgevers kunnen daarnaast eigen regels hanteren.
Waarom deze bron?
Ondersteunt de discussie over auteurschap en verantwoordelijkheid bij schrijven met AI.
Catalogustitel
COPE over auteurschap en AI
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
publicationethics.org
Leren & onderwijs
Correctie bij het onderzoek naar AI en wiskundeleren
Het officiële correctiebericht bij de studie van Bastani en collega’s over AI-hulp en zelfstandig leren.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Lees het bericht samen met de studie. Het is geen nieuw, onafhankelijk experiment.
Waarom deze bron?
Zorgt ervoor dat het onderzoek naar AI en leren met de gepubliceerde correctie wordt gelezen.
Oorspronkelijke titel
Correction for Bastani et al., Generative AI without guardrails can harm learning: Evidence from high school mathematics
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
National Academy of Sciences
DOI: 10.1073/pnas.2518204122
Kennis & wetenschap
CRediT: wie droeg wat bij?
CRediT biedt een indeling om zichtbaar te maken wie welke bijdrage aan onderzoek heeft geleverd.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het benoemen van bijdragen bepaalt op zichzelf nog niet wie als auteur moet worden vermeld.
Waarom deze bron?
Helpt om bijdragen aan gezamenlijk kenniswerk concreet te benoemen.
Catalogustitel
CRediT: wie droeg wat bij?
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
credit.niso.org
Kennis & wetenschap
Datasets van een bijsluiter voorzien
Een voorstel om vast te leggen waar een dataset vandaan komt, wat erin zit en waarvoor ze bedoeld is.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Een ingevulde beschrijving garandeert nog niet dat de gegevens representatief of geschikt zijn.
Waarom deze bron?
Laat zien welke vragen je over gegevens moet stellen voordat je ze gebruikt.
Oorspronkelijke titel
Datasheets for datasets
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Association for Computing Machinery (ACM)
DOI: 10.1145/3458723
Ethiek, macht & menselijke maat
De AVG en geautomatiseerde besluiten
De officiële Nederlandse tekst van de AVG, met artikel 22 over besluiten die uitsluitend geautomatiseerd worden genomen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Lees de voorwaarden en uitzonderingen samen. Eén los artikel vertelt niet altijd wat in een concrete situatie geldt.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke wettelijke bron bij vragen over geautomatiseerde beslissingen.
Catalogustitel
De AVG en geautomatiseerde besluiten
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
eur-lex.europa.eu
Ethiek, macht & menselijke maat
De Belgische Grondwet
De officiële Nederlandstalige grondwettekst, met onder meer artikel 149 over de motivering van vonnissen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Hoe een bepaling moet worden uitgelegd en toegepast, vraagt een afzonderlijke beoordeling.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke wettelijke bron bij vragen over de uitleg en verantwoording van rechterlijke beslissingen.
Catalogustitel
De Belgische Grondwet
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.senate.be
Ethiek, macht & menselijke maat
De Europese AI-verordening
De officiële publicatie van de Europese AI-verordening uit 2024.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De link gaat naar de oorspronkelijke publicatie. Bekijk ook latere wijzigingen en de bijgewerkte wettekst.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke wettelijke bron bij vragen over de Europese regels voor AI.
Catalogustitel
De Europese AI-verordening
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
eur-lex.europa.eu
Ethiek, macht & menselijke maat
De menselijke maat bij algoritmes
De Algemene Rekenkamer beschrijft hoe je bij het beoordelen van algoritmes aandacht houdt voor de mensen die ermee te maken krijgen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De vragen helpen bij de beoordeling. De werkelijke gevolgen voor mensen moeten daarnaast worden onderzocht.
Waarom deze bron?
Geeft houvast om achter een algoritmisch besluit ook de betrokken mensen te blijven zien.
Catalogustitel
De menselijke maat bij algoritmes
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.rekenkamer.nl
Kennis & wetenschap
Denken samen met mensen en hulpmiddelen
Hollan, Hutchins en Kirsh onderzoeken hoe denkwerk verdeeld kan zijn over mensen en de hulpmiddelen waarmee ze werken.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Deze manier van kijken vraagt steeds onderzoek naar wie wat weet en doet in de concrete situatie.
Waarom deze bron?
Helpt om kenniswerk als een gezamenlijke activiteit te bekijken.
Oorspronkelijke titel
Distributed cognition
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Association for Computing Machinery (ACM)
DOI: 10.1145/353485.353487
Kans, bewijs & denkfouten
Denkfouten over kansen bij juridisch bewijs
Dahlman ordent veelvoorkomende fouten bij het gebruiken van kansen om bewijs te beoordelen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel bespreekt manieren van redeneren. Het geeft geen advies over een afzonderlijke zaak.
Waarom deze bron?
Maakt duidelijk waarom een overtuigend klinkende kansberekening toch kan misleiden.
Oorspronkelijke titel
A systematic account of probabilistic fallacies in legal fact-finding
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
SAGE Publications
DOI: 10.1177/13657127231209019
Leren & onderwijs
Denkwerk aan hulpmiddelen overlaten
Risko en Gilbert bespreken hoe mensen een deel van hun denkwerk aan hulpmiddelen en hun omgeving overlaten.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Dat kan helpen of nadelen hebben. Het effect hangt af van de taak en het gebruik van het hulpmiddel.
Waarom deze bron?
Geeft achtergrond bij de vraag wat we uitbesteden en wat we zelf blijven doen.
Oorspronkelijke titel
Cognitive Offloading
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Elsevier BV
DOI: 10.1016/j.tics.2016.07.002
Kennis & wetenschap
De psychologie van informatieanalyse
Heuer beschrijft denkpatronen en beperkingen bij het beoordelen van onvolledige informatie.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het boek is geschreven voor inlichtingenanalyse. Bij gebruik in een andere omgeving moet je rekening houden met die achtergrond.
Waarom deze bron?
Geeft handvatten om eigen aannames bij het beoordelen van informatie te onderzoeken.
Catalogustitel
De psychologie van informatieanalyse
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.cia.gov
Meten, prikkels & gevolgen
De regeneratieve beschaving
Sven Franken verkent hoe een samenleving haar draagkracht kan herstellen. De boekbeschrijving verbindt regeneratie, donuteconomie, democratie en AI. In zijn online uitleg legt hij de nadruk op langetermijnbestuur, passende prikkels en het zichtbaar maken van verborgen kosten.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De link opent Svens Engelstalige uitleg “Regenerative Thinking”, niet de volledige Nederlandse boektekst. Deze bronkaart steunt op de boekbeschrijving en die uitleg; het boek is nog niet integraal beoordeeld. ISBN 9789465440231.
Waarom deze bron?
Een aanknopingspunt voor KopKens vragen over samenwerken, maatschappelijke gevolgen en wat metingen zichtbaar of onzichtbaar maken. Welke keuzes versterken het vermogen van mensen en systemen om te blijven leren en herstellen?
Catalogustitel
De regeneratieve beschaving: Een blauwdruk voor draagkracht in onszelf en in onze systemen
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Boekscout
Ethiek, macht & menselijke maat
Dewey over gewoonten en handelen
In Human Nature and Conduct onderzoekt Dewey gewoonten, handelen en de verhouding tussen middelen en doelen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het werk verscheen in 1922. Wie het op hedendaagse technologie toepast, maakt een eigen interpretatie.
Waarom deze bron?
Biedt filosofische achtergrond bij de vraag hoe onze gewoonten ons handelen sturen.
Catalogustitel
Dewey: Human Nature and Conduct
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.gutenberg.org
Ethiek, macht & menselijke maat
Ethische uitspraken over AI onderbouwen
Een aanpak om ethische principes te verbinden met concrete argumenten en bewijs over een AI-systeem.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Een goed opgebouwde redenering volstaat niet zonder passend bewijs over het systeem.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag wat nodig is om een uitspraak als “verantwoorde AI” te onderbouwen.
Oorspronkelijke titel
A principles-based ethics assurance argument pattern for AI and autonomous systems
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s43681-023-00297-2
Leren & onderwijs
Evalueren om verder te leren
Black en Wiliam ontwikkelen een theorie over feedback en evaluatie die leerlingen helpen om verder te leren.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het resultaat hangt ook af van hoe de aanpak in een concrete les wordt uitgevoerd.
Waarom deze bron?
Helpt om beoordeling als onderdeel van het leerproces te bekijken.
Oorspronkelijke titel
Developing the theory of formative assessment
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s11092-008-9068-5
Over deze verzameling
We verzamelen hier bronnen die helpen om onze onderwerpen verder te onderzoeken. Dat we een tekst opnemen, betekent niet dat we het met elke conclusie eens zijn. Je vindt hier onderzoek, filosofische argumenten, klassieke teksten en naslagwerken. Lees ze elk vanuit hun eigen bedoeling.
De catalogus bevat bibliografische controles en gerichte redactionele correcties. Dat is geen volledige beoordeling van alle oorspronkelijke teksten. De bronkaarten zijn korte Nederlandse samenvattingen; het zijn geen volledige vertalingen. Bij elke bron vermelden we wat je in gedachten moet houden. Sommige teksten zijn alleen met een abonnement te lezen. Een preprint of working paper is een voorlopige onderzoeksversie die nog kan veranderen.
De leestijd op een kaart betreft alleen onze toelichting. Waar de toegang tot de oorspronkelijke tekst is gecontroleerd, staat de controledatum bij de kaart.
Zie je een fout of ken je een betere link? Laat het ons weten ↗