Hoe beoordeel ik een bewering?
Je leest iets overtuigends. Onderzoek de redenering, zoek de oorspronkelijke bron en kijk welke context ontbreekt.
Verken deze vraag↗ De bronnen achter de vragen
Lees.
Twijfel.
Denk verder.
Waar komt een idee vandaan? Wat ondersteunt het, en wat spreekt het tegen? Hier vind je de bronnen bij onze opiniestukken, paradoxen en denkvragen.
Een kleine eerste stap
Begin bij één vraag.
Drie bronkaarten en een denkstap per route.
Neem ongeveer 10 minuten om te beginnen; de oorspronkelijke teksten vragen meer tijd.
Wanneer helpt AI mij leren?
Een goed antwoord met hulp en later zelfstandig iets kunnen zijn twee vragen. Deze route helpt je beide te onderzoeken.
Verken deze vraagHoe geef ik ervaring door?
Een ervaren collega merkt vaak iets op dat niet in de handleiding staat. Hoe maak je die kennis zichtbaar en bruikbaar voor een ander?
Verken deze vraagVind iets dat je aan het denken zet
De bronnencatalogus.
Bij elke bron staat een korte uitleg in het Nederlands.
De oorspronkelijke tekst kan in een andere taal zijn.
104 bronnen · pagina 2 van 6
Verwijder filters ×De aantallen per verzameling kunnen overlappen. Zoek op Nederlandse of oorspronkelijke titel, auteur, DOI of trefwoord.
AI & zelfstandig oordelen
Automatisering gebruiken, verkeerd gebruiken of vermijden
Parasuraman en Riley onderscheiden verschillende manieren waarop de omgang met automatisering kan mislopen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel dateert van vóór generatieve AI. Houd bij toepassing rekening met de verschillen tussen systemen.
Waarom deze bron?
Helpt om meer te zien dan alleen de keuze tussen wel of geen AI gebruiken.
Oorspronkelijke titel
Humans and Automation: Use, Misuse, Disuse, Abuse
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
SAGE Publications
DOI: 10.1518/001872097778543886
Argumenten, taal & waarheid
Banach–Tarski: een bol verdubbelen?
De oorspronkelijke wiskundige tekst over het opdelen en herschikken van verzamelingen punten.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het bewijs gaat over abstracte verzamelingen en gebruikt het keuzeaxioma. Je kunt er geen echte bol materie mee verdubbelen.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij een paradox die ons gewone beeld van ruimte en volume uitdaagt.
Oorspronkelijke titel
Sur la décomposition des ensembles de points en parties respectivement congruentes
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Institute of Mathematics, Polish Academy of Sciences
DOI: 10.4064/fm-6-1-244-277
Meten, prikkels & gevolgen
Beloningen en prikkels doordacht ontwerpen
Dit overzicht brengt inzichten uit economie, regeltechniek en machinelearning samen over manieren om gedrag te sturen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het effect van een prikkel moet in de concrete situatie worden onderzocht. De bekende cobra-anekdote dient hoogstens als illustratie.
Waarom deze bron?
Biedt achtergrond bij de vraag waarom een goedbedoelde beloning verkeerd kan uitpakken.
Oorspronkelijke titel
A Perspective on Incentive Design: Challenges and Opportunities
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Annual Reviews
DOI: 10.1146/annurev-control-053018-023634
Kans, bewijs & denkfouten
Berkeley: wat totaalcijfers over toelating verbergen
Een klassieke analyse van toelatingscijfers laat zien hoe de samenstelling van groepen de uitleg van verschillen kan veranderen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het gaat om één historische casus. De statistische analyse beantwoordt niet alle vragen over rechtvaardigheid.
Waarom deze bron?
Maakt de Simpson-paradox concreet aan de hand van toelating tot opleidingen.
Oorspronkelijke titel
Sex Bias in Graduate Admissions: Data from Berkeley
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
American Association for the Advancement of Science (AAAS)
DOI: 10.1126/science.187.4175.398
Kans, bewijs & denkfouten
Berkson: selectie kan een verband creëren
Berkson onderzoekt hoe ziekenhuisgegevens een vertekend beeld kunnen geven van verbanden in de hele bevolking.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De vertekening hangt af van de manier waarop mensen in de onderzochte groep terechtkomen.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij de vraag hoe de selectie van gegevens een uitkomst kan sturen.
Oorspronkelijke titel
Limitations of the Application of Fourfold Table Analysis to Hospital Data
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
JSTOR
DOI: 10.2307/3002000
Kans, bewijs & denkfouten
Bernoulli: hoeveel is een risico waard?
Bernoulli onderzoekt hoe we risico en nut afwegen, aan de hand van de Sint-Petersburgparadox.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Dit is een Engelse vertaling uit 1954 van werk uit 1738. Nut en geldbedrag betekenen in deze redenering niet hetzelfde.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij de vraag waarom een kansberekening niet onze hele keuze verklaart.
Oorspronkelijke titel
Exposition of a New Theory on the Measurement of Risk
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
JSTOR
DOI: 10.2307/1909829
Identiteit & bewustzijn
Block: een wereld met omgekeerde kleuren
Blocks gedachte-experiment onderzoekt de verhouding tussen onze omgeving, wat mentale toestanden doen en hoe ze aanvoelen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De verzonnen wereld dient om een filosofisch argument te onderzoeken. Ze beschrijft geen waargenomen situatie.
Waarom deze bron?
Biedt een vervolg op de vraag of dezelfde functies met andere ervaringen kunnen samengaan.
Oorspronkelijke titel
Inverted Earth
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
JSTOR
DOI: 10.2307/2214187
Meten, prikkels & gevolgen
Braess: een extra weg kan iedereen vertragen
Een geautoriseerde Engelse vertaling van de klassieke verkeersparadox over hoe individuele routekeuzes samen de reistijd beïnvloeden.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het wiskundige resultaat geldt voor bepaalde verkeersnetwerken en aannames. Het zegt niet dat extra infrastructuur altijd nadelig is.
Waarom deze bron?
Laat zien hoe een verbetering voor afzonderlijke gebruikers gezamenlijk verkeerd kan uitpakken.
Oorspronkelijke titel
On a Paradox of Traffic Planning
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Institute for Operations Research and the Management Sciences (INFORMS)
DOI: 10.1287/trsc.1050.0127
Samenwerken & samenleving
De anderen zullen het wel weten
Dit model onderzoekt hoe mensen eerdere keuzes van anderen volgen en daardoor minder op hun eigen informatie afgaan.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het model berust op aannames. Een gedeeld oordeel ontstaat niet altijd op deze manier.
Waarom deze bron?
Geeft achtergrond bij de vraag hoe een reeks individuele keuzes tot kuddegedrag kan leiden.
Oorspronkelijke titel
A Theory of Fads, Fashion, Custom, and Cultural Change as Informational Cascades
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
University of Chicago Press
DOI: 10.1086/261849
Ethiek, macht & menselijke maat
De Belgische Grondwet
De officiële Nederlandstalige grondwettekst, met onder meer artikel 149 over de motivering van vonnissen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Hoe een bepaling moet worden uitgelegd en toegepast, vraagt een afzonderlijke beoordeling.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke wettelijke bron bij vragen over de uitleg en verantwoording van rechterlijke beslissingen.
Catalogustitel
De Belgische Grondwet
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.senate.be
Argumenten, taal & waarheid
Definities met verborgen waarden
Macagno en Walton onderzoeken hoe waardeoordelen en onuitgesproken meningsverschillen in definities kunnen zitten.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Of een definitie een probleem vormt, hangt af van de context en haar rol in het argument.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag hoe ogenschijnlijk neutrale woorden onze beoordeling sturen.
Catalogustitel
Overtuigende definities en verborgen waarden
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
informallogic.ca
Kans, bewijs & denkfouten
De Linda-vraag: waarom een gedetailleerd verhaal overtuigt
Tversky en Kahneman onderzoeken waarom een combinatie van kenmerken waarschijnlijker kan lijken dan één van die kenmerken afzonderlijk.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Hoe mensen de vraag begrijpen, hangt ook af van de formulering en de onderzoeksopzet.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij de vraag waarom een passend verhaal onze kansinschatting kan misleiden.
Oorspronkelijke titel
Extensional versus intuitive reasoning: The conjunction fallacy in probability judgment.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
American Psychological Association (APA)
DOI: 10.1037/0033-295x.90.4.293
Kans, bewijs & denkfouten
Denkfouten over kansen bij juridisch bewijs
Dahlman ordent veelvoorkomende fouten bij het gebruiken van kansen om bewijs te beoordelen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel bespreekt manieren van redeneren. Het geeft geen advies over een afzonderlijke zaak.
Waarom deze bron?
Maakt duidelijk waarom een overtuigend klinkende kansberekening toch kan misleiden.
Oorspronkelijke titel
A systematic account of probabilistic fallacies in legal fact-finding
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
SAGE Publications
DOI: 10.1177/13657127231209019
Argumenten, taal & waarheid
De onverwachte toets als logische puzzel
Kaplan en Montague onderzoeken hoe een aangekondigde toets toch onverwacht kan zijn, en welke rol kennis en voorspelling daarbij spelen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het maakt veel uit hoe je “weten” en “onverwacht” precies omschrijft.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij de paradox van de onverwachte toets.
Oorspronkelijke titel
A paradox regained.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Duke University Press
DOI: 10.1305/ndjfl/1093956549
Argumenten, taal & waarheid
De paradox van het voorwoord
Makinson vraagt hoe je elke afzonderlijke bewering in een boek kunt geloven en tegelijk kunt verwachten dat er ergens een fout in staat.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De paradox gaat over de mogelijkheid dat we ons vergissen. Ze rechtvaardigt niet het zomaar aanvaarden van tegenstrijdigheden.
Waarom deze bron?
Helpt om zekerheid over afzonderlijke uitspraken te combineren met twijfel over het geheel.
Oorspronkelijke titel
The paradox of the preface
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Oxford University Press (OUP)
DOI: 10.1093/analys/25.6.205
Kans, bewijs & denkfouten
De verjaardagsparadox uitrekenen
Universitaire lesnotities leggen uit hoe je de kans berekent dat minstens twee mensen in een groep op dezelfde dag jarig zijn.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De standaardberekening gaat uit van onafhankelijke verjaardagen en 365 dagen die allemaal even waarschijnlijk zijn. Deze lesnotities zijn als extra uitleg toegevoegd.
Waarom deze bron?
Biedt een uitgewerkte berekening bij een kans die veel mensen onderschatten.
Catalogustitel
De verjaardagsparadox uitrekenen
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
vanderbei.princeton.edu
Kans, bewijs & denkfouten
Dunning–Kruger: het oorspronkelijke onderzoek
Kruger en Dunning onderzoeken hoe prestaties samenhangen met het inschatten van de eigen bekwaamheid.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Lees ook latere statistische kritiek. De populaire grafiek met een bergvorm en algemene uitspraken over “domme mensen” volgen niet uit deze studie.
Waarom deze bron?
Biedt een oorspronkelijke bron om populaire versies van het Dunning–Kruger-effect aan te toetsen.
Oorspronkelijke titel
Unskilled and unaware of it: How difficulties in recognizing one's own incompetence lead to inflated self-assessments.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
American Psychological Association (APA)
DOI: 10.1037/0022-3514.77.6.1121
Identiteit & bewustzijn
Een inleiding tot Nietzsche
Een overzicht van Nietzsches werk, zijn belangrijkste thema’s en de discussies over hoe je die kunt begrijpen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het overzicht bespreekt andere teksten. Raadpleeg Nietzsches eigen werk wanneer je een precieze passage wilt gebruiken.
Waarom deze bron?
Helpt om uitspraken van Nietzsche in een ruimer verband te plaatsen.
Catalogustitel
Friedrich Nietzsche
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
plato.stanford.edu
Over deze verzameling
We verzamelen hier bronnen die helpen om onze onderwerpen verder te onderzoeken. Dat we een tekst opnemen, betekent niet dat we het met elke conclusie eens zijn. Je vindt hier onderzoek, filosofische argumenten, klassieke teksten en naslagwerken. Lees ze elk vanuit hun eigen bedoeling.
De catalogus bevat bibliografische controles en gerichte redactionele correcties. Dat is geen volledige beoordeling van alle oorspronkelijke teksten. De bronkaarten zijn korte Nederlandse samenvattingen; het zijn geen volledige vertalingen. Bij elke bron vermelden we wat je in gedachten moet houden. Sommige teksten zijn alleen met een abonnement te lezen. Een preprint of working paper is een voorlopige onderzoeksversie die nog kan veranderen.
De leestijd op een kaart betreft alleen onze toelichting. Waar de toegang tot de oorspronkelijke tekst is gecontroleerd, staat de controledatum bij de kaart.
Zie je een fout of ken je een betere link? Laat het ons weten ↗