Hoe beoordeel ik een bewering?
Je leest iets overtuigends. Onderzoek de redenering, zoek de oorspronkelijke bron en kijk welke context ontbreekt.
Verken deze vraag↗ De bronnen achter de vragen
Lees.
Twijfel.
Denk verder.
Waar komt een idee vandaan? Wat ondersteunt het, en wat spreekt het tegen? Hier vind je de bronnen bij onze opiniestukken, paradoxen en denkvragen.
Een kleine eerste stap
Begin bij één vraag.
Drie bronkaarten en een denkstap per route.
Neem ongeveer 10 minuten om te beginnen; de oorspronkelijke teksten vragen meer tijd.
Wanneer helpt AI mij leren?
Een goed antwoord met hulp en later zelfstandig iets kunnen zijn twee vragen. Deze route helpt je beide te onderzoeken.
Verken deze vraagHoe geef ik ervaring door?
Een ervaren collega merkt vaak iets op dat niet in de handleiding staat. Hoe maak je die kennis zichtbaar en bruikbaar voor een ander?
Verken deze vraagVind iets dat je aan het denken zet
De bronnencatalogus.
Bij elke bron staat een korte uitleg in het Nederlands.
De oorspronkelijke tekst kan in een andere taal zijn.
38 bronnen · pagina 2 van 3
Verwijder filters ×De aantallen per verzameling kunnen overlappen. Zoek op Nederlandse of oorspronkelijke titel, auteur, DOI of trefwoord.
AI & zelfstandig oordelen
Hoe zorgprofessionals AI-informatie beoordelen
Een studie onderzoekt hoe professionals in de gehoorzorg omgaan met informatie die door AI is gegenereerd.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De bevindingen komen uit één beroepscontext. Of ze ook elders gelden, moet apart worden bekeken.
Waarom deze bron?
Laat zien hoe deskundigen hun eigen oordeel kunnen gebruiken in het werken met AI.
Oorspronkelijke titel
Keeping AI in check: how clinicians govern AI-generated knowledge in hearing care
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Emerald
DOI: 10.1108/jkm-03-2026-0590
Identiteit & bewustzijn
Hume over persoonlijke identiteit
De passage uit A Treatise of Human Nature waarin Hume persoonlijke identiteit, ervaring en herinnering onderzoekt.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Humes idee dat het zelf als een bundel ervaringen kan worden begrepen, is een filosofisch standpunt waarover discussie bestaat.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij de vraag wat ons doorheen de tijd dezelfde persoon maakt.
Catalogustitel
Hume over persoonlijke identiteit
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
davidhume.org
Leren & onderwijs
Jürgen Ingels: maak mislukkingen leerzaam voor anderen
In dit interview pleit Ingels voor het documenteren en delen van oorzaken van faillissementen, zodat andere ondernemers ervan kunnen leren.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Praktijkvisie uit 2018, geen effectonderzoek. Achteraf aangewezen oorzaken vragen toetsing. De uitspraak over aangeboren ondernemerschap wordt niet onderbouwd. De geschreven interviewtekst is beoordeeld, niet de video.
Waarom deze bron?
Past bij KopKens kennisoverdracht: hoe maak je ervaring bruikbaar voor anderen?
Catalogustitel
Jurgen Ingels: “Ondernemerschap moet in je DNA zitten maar al de rest, van pitching tot sales, kan je leren”
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Bloovi
Kennis & wetenschap
Kan AI een gezaghebbende kennisbron zijn?
Hauswald onderzoekt wat het betekent om een kunstmatig systeem als gezaghebbend op het gebied van kennis te behandelen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel maakt een filosofische afweging. Gezag hebben en juiste antwoorden geven zijn niet hetzelfde.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag waarom we het antwoord van een systeem zouden moeten aannemen.
Oorspronkelijke titel
Artificial Epistemic Authorities
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Informa UK Limited
DOI: 10.1080/02691728.2025.2449602
Kennis & wetenschap
Kan AI onze blik vernauwen?
Deze analyse onderzoekt of herhaalde gesprekken met taalmodellen de perspectieven beperken die we te zien krijgen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Hoe groot dat risico is, moet voor verschillende manieren van AI-gebruik nog worden onderzocht.
Waarom deze bron?
Nodigt uit om te vragen welke ideeën buiten beeld blijven in een AI-gesprek.
Oorspronkelijke titel
Interaction-induced knowledge narrowing risk in LLM systems
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s44163-026-02101-6
Leren & onderwijs
Leren met generatieve AI
Een bijdrage aan het debat over onderwijs, denkprocessen en het gebruik van generatieve AI.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Kijk bij de conclusies goed naar wat de publicatie onderzoekt en hoe ze haar uitspraken onderbouwt.
Waarom deze bron?
Biedt een ingang tot de vraag welke plaats generatieve AI in het leren kan krijgen.
Oorspronkelijke titel
Educating minds with generative AI
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1038/s44271-026-00522-8
AI & zelfstandig oordelen
Te veel vertrouwen op automatisering
Dit overzicht brengt verklaringen samen voor verminderde waakzaamheid en denkfouten bij het gebruik van geautomatiseerde systemen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Fouten kunnen verschillende oorzaken hebben. Overmatig vertrouwen in automatisering is daar één van.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag wanneer een hulpmiddel ons oordeel gaat overheersen.
Oorspronkelijke titel
Complacency and Bias in Human Use of Automation: An Attentional Integration
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
SAGE Publications
DOI: 10.1177/0018720810376055
Identiteit & bewustzijn
Vajirā: een geheel en zijn onderdelen
Een boeddhistische tekst vergelijkt de naam die we aan een geheel geven met de onderdelen waaruit dat geheel bestaat.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De oorspronkelijke vergelijking gaat over een wagen. Een variant met een fiets is een moderne bewerking.
Waarom deze bron?
Biedt een historische ingang tot de vraag of een geheel meer is dan zijn onderdelen.
Catalogustitel
Vajirā en de vergelijking met een wagen
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.dhammatalks.org
Ethiek, macht & menselijke maat
Van delegeren naar verantwoordelijkheid afstaan
Mühlhoff onderscheidt manieren om taalmodellen te gebruiken op basis van wie het oordeel vormt en de kennis kan controleren.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De indeling vertrekt vanuit een opvatting over verantwoordelijkheid. Je moet ze telkens op een concrete situatie toepassen.
Waarom deze bron?
Helpt om te vragen of iemand alleen een taak uitbesteedt of ook het eigen oordeel opgeeft.
Oorspronkelijke titel
From delegation to moral abdication: classifying large language model uses by judgment and epistemic control
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s00146-026-03281-6
Ethiek, macht & menselijke maat
Verantwoordelijkheid zonder verwijtbare fout?
Een filosofische analyse van verantwoordelijkheid wanneer AI schade veroorzaakt zonder dat één persoon duidelijk een fout heeft gemaakt.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel geeft geen juridisch advies en beschrijft niet de aansprakelijkheidsregels van een bepaald land.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag wie verantwoordelijkheid kan dragen wanneer niemand afzonderlijk schuld lijkt te hebben.
Oorspronkelijke titel
Blameless responsibility for faultless AI harm
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s11098-026-02600-3
AI & zelfstandig oordelen
Vrijwillige afhankelijkheid als speltheoretisch probleem
Een model onderzoekt hoe afzonderlijke keuzes samen de afhankelijkheid van AI kunnen versterken.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het model berust op aannames. Het meet niet hoe mensen zich op dit moment werkelijk gedragen.
Waarom deze bron?
Helpt om de stap van een individuele keuze naar een gezamenlijk gevolg te onderzoeken.
Oorspronkelijke titel
The Tragedy of Voluntary Servitude: a game-theoretic model of cognitive dependency in the age of artificial intelligence
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s00146-026-03309-x
AI & zelfstandig oordelen
Vrijwillig je oordeel uit handen geven
Een filosofische analyse van kennis, afhankelijkheid en de ruimte die mensen vrijwillig afstaan om zelf te oordelen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De auteur ontwikkelt een argument. Dat bewijst niet dat iedere AI-gebruiker de eigen regie verliest.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag waarom gemak ons afhankelijk kan maken van een systeem.
Oorspronkelijke titel
On the epistemic structure of voluntary servitude in the infosphere
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s00146-026-03342-w
Identiteit & bewustzijn
Waarom de vraag naar het zelf soms onbeantwoord blijft
De Ānanda Sutta bevat vragen over het zelf en legt uit waarom een antwoord uitblijft.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Lees de passage in haar eigen context. Zwijgen betekent niet vanzelf bevestiging of ontkenning.
Waarom deze bron?
Nodigt uit om ook de veronderstellingen achter een vraag te onderzoeken.
Catalogustitel
Waarom de vraag naar het zelf soms onbeantwoord blijft
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.dhammatalks.org
Kennis & wetenschap
Waarom menselijke onderzoekers niet zomaar verdwijnen
Dit filosofische hoofdstuk onderzoekt welke rol mensen blijven spelen wanneer wetenschappers machinelearning gebruiken.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het argument gaat over een bepaalde onderzoekspraktijk. Het voorspelt niet de toekomst van alle beroepen.
Waarom deze bron?
Biedt tegenspraak bij het idee dat AI menselijke kenniswerkers eenvoudigweg vervangt.
Oorspronkelijke titel
Why Are Human Epistemic Agents Not Displaced in Machine Learning Scientific Inquiries? A Practice Perspective on ML in Science
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Nature Switzerland
DOI: 10.1007/978-3-032-03083-2_15
AI & zelfstandig oordelen
Wanneer kan AI vertrouwen verdienen?
Een filosofisch artikel onderzoekt kritisch de gebruikelijke redenen om vertrouwen in AI af te wijzen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De auteur verdedigt een standpunt in een debat. De betrouwbaarheid van een concreet systeem moet apart worden beoordeeld.
Waarom deze bron?
Biedt tegenspraak bij de gedachte dat vertrouwen in AI altijd misplaatst is.
Oorspronkelijke titel
A dilemma for skeptics of trustworthy AI
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s43681-026-01388-6
Ethiek, macht & menselijke maat
Wanneer kun je iemand verantwoordelijk houden?
Deze filosofische analyse vraagt onder welke voorwaarden je iemand moreel verantwoordelijk kunt houden als algoritmes een rol spelen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel onderzoekt begrippen en voorwaarden. Het stelt geen schuld vast in een concrete zaak.
Waarom deze bron?
Helpt om verantwoordelijkheid te onderzoeken voordat we die aan iemand toeschrijven.
Oorspronkelijke titel
When responsibility cannot arise: algorithmic mediation and the preconditions of moral imputability
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s43681-026-01359-x
AI & zelfstandig oordelen
Wat doet “ik weet het niet zeker” met ons vertrouwen?
Deze studie onderzoekt hoe mensen reageren wanneer een taalmodel onzekerheid uitdrukt in zijn antwoord.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Voorzichtige woorden betekenen niet vanzelf dat het systeem zijn eigen betrouwbaarheid goed inschat.
Waarom deze bron?
Helpt om voorzichtig klinkende AI-antwoorden op hun inhoud te blijven beoordelen.
Catalogustitel
“I’m Not Sure, But…”: Examining the Impact of Large Language Models’ Uncertainty Expression on User Reliance and Trust
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.microsoft.com
AI & zelfstandig oordelen
Wat taalmodellen weten — en wat wij ervan verwachten
Deze studie vergelijkt wat taalmodellen weten met wat mensen denken dat die modellen weten.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De beoordeling betreft bepaalde modellen en taken. Ze geeft geen ranglijst die voor ieder gebruik geldt.
Waarom deze bron?
Helpt om verwachtingen van AI naast de werkelijke mogelijkheden te leggen.
Catalogustitel
What large language models know and what people think they know
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Nature Publishing Group
Over deze verzameling
We verzamelen hier bronnen die helpen om onze onderwerpen verder te onderzoeken. Dat we een tekst opnemen, betekent niet dat we het met elke conclusie eens zijn. Je vindt hier onderzoek, filosofische argumenten, klassieke teksten en naslagwerken. Lees ze elk vanuit hun eigen bedoeling.
De catalogus bevat bibliografische controles en gerichte redactionele correcties. Dat is geen volledige beoordeling van alle oorspronkelijke teksten. De bronkaarten zijn korte Nederlandse samenvattingen; het zijn geen volledige vertalingen. Bij elke bron vermelden we wat je in gedachten moet houden. Sommige teksten zijn alleen met een abonnement te lezen. Een preprint of working paper is een voorlopige onderzoeksversie die nog kan veranderen.
De leestijd op een kaart betreft alleen onze toelichting. Waar de toegang tot de oorspronkelijke tekst is gecontroleerd, staat de controledatum bij de kaart.
Zie je een fout of ken je een betere link? Laat het ons weten ↗