Hoe beoordeel ik een bewering?
Je leest iets overtuigends. Onderzoek de redenering, zoek de oorspronkelijke bron en kijk welke context ontbreekt.
Verken deze vraag↗ De bronnen achter de vragen
Lees.
Twijfel.
Denk verder.
Waar komt een idee vandaan? Wat ondersteunt het, en wat spreekt het tegen? Hier vind je de bronnen bij onze opiniestukken, paradoxen en denkvragen.
Een kleine eerste stap
Begin bij één vraag.
Drie bronkaarten en een denkstap per route.
Neem ongeveer 10 minuten om te beginnen; de oorspronkelijke teksten vragen meer tijd.
Wanneer helpt AI mij leren?
Een goed antwoord met hulp en later zelfstandig iets kunnen zijn twee vragen. Deze route helpt je beide te onderzoeken.
Verken deze vraagHoe geef ik ervaring door?
Een ervaren collega merkt vaak iets op dat niet in de handleiding staat. Hoe maak je die kennis zichtbaar en bruikbaar voor een ander?
Verken deze vraagVind iets dat je aan het denken zet
De bronnencatalogus.
Bij elke bron staat een korte uitleg in het Nederlands.
De oorspronkelijke tekst kan in een andere taal zijn.
75 bronnen · pagina 3 van 5
Verwijder filters ×De aantallen per verzameling kunnen overlappen. Zoek op Nederlandse of oorspronkelijke titel, auteur, DOI of trefwoord.
Kans, bewijs & denkfouten
Forensisch bewijs beoordelen
Richtlijnen van ENFSI voor het beoordelen van forensische bevindingen en het uitleggen daarvan in een rapport.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De kans op een bevinding onder verschillende verklaringen mag je niet verwarren met de kans dat iemand schuldig is.
Waarom deze bron?
Helpt om zorgvuldig te spreken over wat forensisch bewijs wel en niet aantoont.
Catalogustitel
Forensisch bewijs evalueren
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
enfsi.eu
Ethiek, macht & menselijke maat
Geautomatiseerde besluiten controleerbaar maken
Een aanpak om besluiten, de gevolgde stappen en de betrokken verantwoordelijkheden achteraf te kunnen onderzoeken en betwisten.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De aanpak beschrijft hoe je controle mogelijk kunt maken. Dat moet vervolgens ook praktisch worden geregeld.
Waarom deze bron?
Geeft achtergrond bij de vraag welke informatie nodig is om een besluit aan te vechten.
Oorspronkelijke titel
Reviewable Automated Decision-Making
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
ACM
DOI: 10.1145/3442188.3445921
Leren & onderwijs
Generatieve AI op het werk
Een veldstudie onderzoekt AI-hulp bij de klantendienst en de verschillen in uitkomsten tussen medewerkers.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De studie gaat over één werkomgeving. Een hogere productiviteit toont op zichzelf niet dat iemand blijvende deskundigheid opbouwt.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag wie voordeel heeft bij AI-hulp en wat mensen er zelf van leren.
Oorspronkelijke titel
Generative AI at Work
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Oxford University Press (OUP)
DOI: 10.1093/qje/qjae044
Samenwerken & samenleving
Goodwill needs a Power Grid — goede wil verbinden
Sven Franken betoogt dat maatschappelijke initiatieven meer kunnen bereiken wanneer ze elkaar vinden, kennis delen en hun impactclaims aan controleerbare onderbouwing koppelen. Hij pleit voor gedeelde infrastructuur met behoud van zelfstandigheid.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Een essay en ontwerpvoorstel, geen evaluatie die aantoont dat de voorgestelde infrastructuur werkt. Lees de verwijzingen naar onderzoek afzonderlijk na.
Waarom deze bron?
Sluit aan bij KopKens aandacht voor kennis die tussen mensen leeft: ervaringen overdraagbaar maken, bestaande initiatieven versterken en samen leren.
Catalogustitel
Goodwill needs a Power Grid
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Sven Franken — persoonlijke website
Kennis & wetenschap
Hayek: niemand bezit alle kennis
Hayek onderzoekt hoe kennis over de samenleving verspreid is en hoe mensen hun handelen daarop kunnen afstemmen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het is een historisch economisch argument. Het bewijst niet dat één organisatievorm altijd de beste is.
Waarom deze bron?
Helpt om te vragen hoe je gebruikmaakt van kennis die bij verschillende mensen zit.
Catalogustitel
Hayek: kennis verspreid over de samenleving
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.laits.utexas.edu
AI & zelfstandig oordelen
Het overzicht verliezen door automatisering
Endsley en Kiris onderzoeken welke problemen kunnen ontstaan wanneer mensen minder actief betrokken zijn bij geautomatiseerde processen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De conclusies gelden voor de onderzochte taken en niveaus van automatisering.
Waarom deze bron?
Helpt om te vragen of iemand nog kan ingrijpen wanneer een systeem onverwacht gedrag vertoont.
Oorspronkelijke titel
The Out-of-the-Loop Performance Problem and Level of Control in Automation
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
SAGE Publications
DOI: 10.1518/001872095779064555
Kennis & wetenschap
Hoe wetenschap op andere mensen steunt
Een overzicht van de rol van samenwerking, vertrouwen en kritiek bij het vormen van wetenschappelijke kennis.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het overzicht behandelt verschillende standpunten. Die vormen samen geen enkele, gedeelde theorie.
Waarom deze bron?
Helpt om te begrijpen waarom ook wetenschappelijke kennis afhankelijk is van anderen.
Catalogustitel
The Social Dimensions of Scientific Knowledge
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
plato.stanford.edu
Leren & onderwijs
Hybride werken onderzocht bij Trip.com
Een studie met willekeurige toewijzing onderzoekt wat hybride werken betekent voor medewerkers en hun organisatie.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het onderzoek betreft één bedrijf en één vorm van hybride werken. De conclusies gelden niet automatisch voor elk beroep.
Waarom deze bron?
Brengt onderzoek in het gesprek over thuiswerk, samenwerking en leren van collega’s.
Catalogustitel
Hybrid working from home improves retention without damaging performance
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Nature Publishing Group
Kennis & wetenschap
Is afhankelijkheid van AI werkelijk nieuw?
Een filosofisch artikel betwist dat afhankelijkheid van AI in de wetenschap een geheel nieuw kennisprobleem vormt.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Lees dit argument naast onderzoek dat juist mogelijke nieuwe risico’s aanwijst.
Waarom deze bron?
Biedt tegenspraak bij de gedachte dat kennisafhankelijkheid pas met AI is ontstaan.
Oorspronkelijke titel
Of opaque oracles: epistemic dependence on AI in science poses no novel problems for social epistemology
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s11229-025-04930-x
Leren & onderwijs
Jürgen Ingels: maak mislukkingen leerzaam voor anderen
In dit interview pleit Ingels voor het documenteren en delen van oorzaken van faillissementen, zodat andere ondernemers ervan kunnen leren.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Praktijkvisie uit 2018, geen effectonderzoek. Achteraf aangewezen oorzaken vragen toetsing. De uitspraak over aangeboren ondernemerschap wordt niet onderbouwd. De geschreven interviewtekst is beoordeeld, niet de video.
Waarom deze bron?
Past bij KopKens kennisoverdracht: hoe maak je ervaring bruikbaar voor anderen?
Catalogustitel
Jurgen Ingels: “Ondernemerschap moet in je DNA zitten maar al de rest, van pitching tot sales, kan je leren”
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Bloovi
Kennis & wetenschap
Kan ons denken buiten ons hoofd liggen?
Clark en Chalmers vragen of hulpmiddelen buiten ons hoofd deel kunnen uitmaken van ons denken.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het is een filosofisch argument. Niet ieder hulpmiddel wordt volgens die redenering automatisch deel van de geest.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag waar het eigen denken ophoudt en het hulpmiddel begint.
Oorspronkelijke titel
The Extended Mind
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Oxford University Press (OUP)
DOI: 10.1093/analys/58.1.7
Kans, bewijs & denkfouten
Kansen begrijpen door gevallen te tellen
Hoffrage en collega’s leggen uit hoe aantallen gevallen ons kunnen helpen om met kansen te redeneren.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De uitleg werkt alleen als de aantallen over de juiste groepen gaan en de verhoudingen kloppen.
Waarom deze bron?
Biedt een manier om moeilijke kansvragen begrijpelijker te maken.
Oorspronkelijke titel
Representation facilitates reasoning: what natural frequencies are and what they are not
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Elsevier BV
DOI: 10.1016/s0010-0277(02)00050-1
AI & zelfstandig oordelen
Kunnen doorgaan wanneer systemen uitvallen
NIST-richtlijnen voor het voorbereiden van organisaties op de uitval van informatiesystemen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De richtlijn dateert uit 2010. De aanpak moet worden aangepast aan de systemen en risico’s van de eigen organisatie.
Waarom deze bron?
Maakt afhankelijkheid concreet: wat kun je nog doen wanneer een digitaal hulpmiddel wegvalt?
Oorspronkelijke titel
Contingency planning guide for federal information systems
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
National Institute of Standards and Technology
DOI: 10.6028/nist.sp.800-34r1
Ethiek, macht & menselijke maat
Machiavelli: over macht en bestuur
Een historische Engelse vertaling van Il Principe, met beschouwingen over macht, middelen en geloofwaardigheid.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Lees de passages in hun politieke en historische context. Machiavelli schrijft vanuit een bepaalde kijk op macht en bestuur.
Waarom deze bron?
Biedt een historische ingang tot vragen over macht, doelen en de middelen die iemand inzet.
Catalogustitel
Machiavelli: The Prince
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.gutenberg.org
Ethiek, macht & menselijke maat
Microsoft over gewenst AI-gedrag
Een voorbeeld van de principes waarmee een AI-aanbieder beschrijft hoe een systeem zich zou moeten gedragen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Microsoft beschrijft hier eigen beleid. Dat is geen onafhankelijke garantie dat systemen zich er ook naar gedragen.
Waarom deze bron?
Helpt om uitgesproken principes te vergelijken met gedrag dat je kunt waarnemen.
Catalogustitel
Een gedragscode voor AI van Microsoft
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
microsoft.ai
Kennis & wetenschap
Model Cards: een model van een bijsluiter voorzien
Een voorstel om vast te leggen waarvoor een machinelearningmodel bedoeld is, hoe het is getest en waar de beperkingen liggen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Een beschrijving van het model vervangt geen onafhankelijke beoordeling van de prestaties.
Waarom deze bron?
Laat zien welke informatie nodig is om een model voor een bepaalde taak te beoordelen.
Oorspronkelijke titel
Model Cards for Model Reporting
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
ACM
DOI: 10.1145/3287560.3287596
Kennis & wetenschap
Nagaan hoe een besluit tot stand kwam
Een aanpak om de gebruikte gegevens en hun onderlinge afhankelijkheden te volgen, zodat besluiten onderzocht kunnen worden.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Een besluit kunnen reconstrueren maakt het nog niet juist of rechtvaardig.
Waarom deze bron?
Helpt om concreet te maken welke sporen nodig zijn om een beslissing achteraf te begrijpen.
Oorspronkelijke titel
Decision Provenance: Harnessing Data Flow for Accountable Systems
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE)
DOI: 10.1109/access.2018.2887201
Ethiek, macht & menselijke maat
NIST: risico’s van AI beoordelen en beheren
Een openbaar raamwerk om de risico’s van AI in kaart te brengen, te beoordelen en te beheren.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het raamwerk is vrijwillig. Gebruik ervan is geen certificaat of garantie van veiligheid.
Waarom deze bron?
Biedt een gestructureerde manier om vragen over AI-risico’s te stellen.
Oorspronkelijke titel
Artificial Intelligence Risk Management Framework (AI RMF 1.0)
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
National Institute of Standards and Technology (U.S.)
DOI: 10.6028/nist.ai.100-1
Over deze verzameling
We verzamelen hier bronnen die helpen om onze onderwerpen verder te onderzoeken. Dat we een tekst opnemen, betekent niet dat we het met elke conclusie eens zijn. Je vindt hier onderzoek, filosofische argumenten, klassieke teksten en naslagwerken. Lees ze elk vanuit hun eigen bedoeling.
De catalogus bevat bibliografische controles en gerichte redactionele correcties. Dat is geen volledige beoordeling van alle oorspronkelijke teksten. De bronkaarten zijn korte Nederlandse samenvattingen; het zijn geen volledige vertalingen. Bij elke bron vermelden we wat je in gedachten moet houden. Sommige teksten zijn alleen met een abonnement te lezen. Een preprint of working paper is een voorlopige onderzoeksversie die nog kan veranderen.
De leestijd op een kaart betreft alleen onze toelichting. Waar de toegang tot de oorspronkelijke tekst is gecontroleerd, staat de controledatum bij de kaart.
Zie je een fout of ken je een betere link? Laat het ons weten ↗