Hoe beoordeel ik een bewering?
Je leest iets overtuigends. Onderzoek de redenering, zoek de oorspronkelijke bron en kijk welke context ontbreekt.
Verken deze vraag↗ De bronnen achter de vragen
Lees.
Twijfel.
Denk verder.
Waar komt een idee vandaan? Wat ondersteunt het, en wat spreekt het tegen? Hier vind je de bronnen bij onze opiniestukken, paradoxen en denkvragen.
Een kleine eerste stap
Begin bij één vraag.
Drie bronkaarten en een denkstap per route.
Neem ongeveer 10 minuten om te beginnen; de oorspronkelijke teksten vragen meer tijd.
Wanneer helpt AI mij leren?
Een goed antwoord met hulp en later zelfstandig iets kunnen zijn twee vragen. Deze route helpt je beide te onderzoeken.
Verken deze vraagHoe geef ik ervaring door?
Een ervaren collega merkt vaak iets op dat niet in de handleiding staat. Hoe maak je die kennis zichtbaar en bruikbaar voor een ander?
Verken deze vraagVind iets dat je aan het denken zet
De bronnencatalogus.
Bij elke bron staat een korte uitleg in het Nederlands.
De oorspronkelijke tekst kan in een andere taal zijn.
104 bronnen · pagina 3 van 6
Verwijder filters ×De aantallen per verzameling kunnen overlappen. Zoek op Nederlandse of oorspronkelijke titel, auteur, DOI of trefwoord.
Kennis & wetenschap
Een procedure is niet de routine zelf
Pentland en Feldman onderzoeken het verschil tussen hoe een werkwijze is beschreven en wat mensen dagelijks doen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Zowel de beschrijving als de dagelijkse praktijk kan fouten bevatten. Het artikel onderzoekt routines in organisaties.
Waarom deze bron?
Helpt om opgeschreven kennis te onderscheiden van kennis die mensen in hun werk gebruiken.
Oorspronkelijke titel
Organizational routines as a unit of analysis
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Oxford University Press (OUP)
DOI: 10.1093/icc/dth070
Kennis & wetenschap
Elkaar begrijpen in een gesprek met een taalmodel
Onderzoek naar hoe gesprekspartners nagaan of ze elkaar begrijpen en misverstanden herstellen wanneer een taalmodel deelneemt.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De studie beoordeelt bepaalde gesprekstaken. Een geslaagd gesprek bewijst op zichzelf geen menselijk begrip.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag waaraan je merkt dat een gesprekspartner werkelijk aansluit bij wat je bedoelt.
Oorspronkelijke titel
Evaluating the Effectiveness of Large Language Models in Establishing Conversational Grounding
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Association for Computational Linguistics
DOI: 10.18653/v1/2024.emnlp-main.545
Kans, bewijs & denkfouten
Ellsberg: bekende en onbekende kansen
Met zijn bekende urnvoorbeelden onderzoekt Ellsberg waarom we vaak liever kiezen wanneer de kansen bekend zijn.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De voorbeelden dagen aannames over beslissen uit. Ze geven geen algemene regel voor iedere verstandige keuze.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij het verschil tussen risico met bekende kansen en onzekere kansen.
Oorspronkelijke titel
Risk, Ambiguity, and the Savage Axioms
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Oxford University Press (OUP)
DOI: 10.2307/1884324
Argumenten, taal & waarheid
Fine over vaagheid en waarheid
Fine behandelt vage begrippen met formele logica, onder meer in verband met de sorites- of hoopparadox.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De tekst vraagt kennis van logica. Verschillende oplossingen beginnen bij verschillende aannames.
Waarom deze bron?
Biedt verdere verdieping bij de vraag hoe een uitspraak met een vage grens waar kan zijn.
Oorspronkelijke titel
Vagueness, truth and logic
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/bf00485047
Meten, prikkels & gevolgen
Geneeskunde en de McNamara-denkfout
O’Mahony bespreekt het risico dat we alleen nog belangrijk vinden wat we kunnen meten.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het is een kritisch essay met voorbeelden uit de zorg. De kritiek betekent niet dat meten op zichzelf verkeerd is.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag wat buiten beeld raakt wanneer cijfers de beoordeling bepalen.
Oorspronkelijke titel
Medicine and the Mcnamara Fallacy
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
SAGE Publications
DOI: 10.4997/jrcpe.2017.315
Kennis & wetenschap
Hanson: waar zijn de buitenaardse beschavingen?
Hanson legt de Great Filter uit: een mogelijke verklaring voor het uitblijven van zichtbare buitenaardse beschavingen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het is een speculatieve redenering die sterk op aannames steunt. Ze voorspelt niet met zekerheid de toekomst van de mensheid.
Waarom deze bron?
Helpt om onderscheid te maken tussen een mogelijke verklaring en een vastgestelde uitkomst.
Catalogustitel
Hanson: The Great Filter
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
hanson.gmu.edu
Samenwerken & samenleving
Hardin: als iedereen een gedeelde hulpbron gebruikt
Hardin beschrijft de spanning tussen individueel voordeel en het behoud van een hulpbron die mensen delen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Lees ook Ostrom. Vrij gebruik zonder beheer verschilt van gebruik dat een gemeenschap samen regelt.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij de vraag hoe individueel voordeel tot gezamenlijk verlies kan leiden.
Oorspronkelijke titel
The Tragedy of the Commons
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
American Association for the Advancement of Science (AAAS)
DOI: 10.1126/science.162.3859.1243
Argumenten, taal & waarheid
Hempel en de paradox van de raven
Hempel vraagt welke waarnemingen steun bieden voor een algemene uitspraak, zoals “alle raven zijn zwart”.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het gaat om een logische en filosofische analyse. Steun voor een uitspraak geeft nog geen zekerheid.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij de vraag wat als bevestiging van een overtuiging telt.
Oorspronkelijke titel
I.—STUDIES IN THE LOGIC OF CONFIRMATION (I.)
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Oxford University Press (OUP)
DOI: 10.1093/mind/liv.213.1
Samenwerken & samenleving
Het gevangenendilemma uitgelegd
Een overzicht van het gevangenendilemma: hoe individuele belangen kunnen botsen met het voordeel van samenwerken.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het model heeft uitdrukkelijke aannames. Het verklaart niet alle vormen van menselijke samenwerking.
Waarom deze bron?
Biedt een ingang tot een van de bekendste denkproblemen over eigenbelang en samenwerking.
Catalogustitel
Het prisoners’ dilemma uitgelegd
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
plato.stanford.edu
Identiteit & bewustzijn
Het omgekeerde spectrum
Shoemaker onderzoekt of twee mensen dezelfde kleurwoorden kunnen gebruiken terwijl ze kleuren anders ervaren.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Dit is een filosofisch gedachte-experiment. Het stelt niet vast dat mensen zulke verschillende kleurervaringen hebben.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij de vraag of jouw rood hetzelfde is als mijn rood.
Oorspronkelijke titel
The Inverted Spectrum
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Philosophy Documentation Center
DOI: 10.2307/2026213
Identiteit & bewustzijn
Het omgekeerde spectrum en de samenhang tussen kleuren
Clark onderzoekt of de onderlinge ordening van kleuren grenzen stelt aan het idee dat twee mensen omgekeerde kleurervaringen hebben.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel bespreekt een filosofisch gedachte-experiment. Het kijkt niet rechtstreeks in iemands innerlijke ervaring.
Waarom deze bron?
Helpt om het omgekeerde spectrum te toetsen aan meer dan één losse kleur.
Oorspronkelijke titel
SPECTRUM INVERSION AND THE COLOR SOLID
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Wiley
DOI: 10.1111/j.2041-6962.1985.tb00413.x
Samenwerken & samenleving
Het oorspronkelijke ultimatumexperiment
Güth, Schmittberger en Schwarze onderzoeken hoe mensen een verdeling voorstellen en hoe anderen die aanvaarden of afwijzen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De resultaten hangen af van de spelregels, wat er op het spel staat en de sociale omgeving.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij de vraag hoe eerlijkheid en eigenbelang meespelen in keuzes.
Oorspronkelijke titel
An experimental analysis of ultimatum bargaining
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Elsevier BV
DOI: 10.1016/0167-2681(82)90011-7
AI & zelfstandig oordelen
Het overzicht verliezen door automatisering
Endsley en Kiris onderzoeken welke problemen kunnen ontstaan wanneer mensen minder actief betrokken zijn bij geautomatiseerde processen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De conclusies gelden voor de onderzochte taken en niveaus van automatisering.
Waarom deze bron?
Helpt om te vragen of iemand nog kan ingrijpen wanneer een systeem onverwacht gedrag vertoont.
Oorspronkelijke titel
The Out-of-the-Loop Performance Problem and Level of Control in Automation
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
SAGE Publications
DOI: 10.1518/001872095779064555
Samenwerken & samenleving
Het vrijwilligersdilemma
Diekmann beschrijft een situatie waarin iedereen baat heeft bij een handeling, maar ieder hoopt dat iemand anders de moeite of kosten draagt.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het is een formeel spelmodel. Niet iedere vorm van afwachten heeft dezelfde oorzaak.
Waarom deze bron?
Helpt om te onderzoeken waarom een groep soms niets doet terwijl iedereen belang heeft bij actie.
Oorspronkelijke titel
Volunteer's Dilemma
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
SAGE Publications
DOI: 10.1177/0022002785029004003
Argumenten, taal & waarheid
Hetzelfde argument, een AI-label
Zhu en collega’s onderzoeken hoe het label “door AI gegenereerd” meespeelt in de beoordeling van een tekst.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het gaat om een specifieke onderzoeksopzet. De vermeende maker bepaalt niet automatisch of een argument klopt.
Waarom deze bron?
Helpt om de herkomst van een tekst te onderscheiden van de kwaliteit van de redenering.
Catalogustitel
Hetzelfde argument, een AI-label
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
aclanthology.org
Identiteit & bewustzijn
Hetzelfde blijven terwijl je verandert
Een overzicht van de vraag wanneer iets hetzelfde blijft, ook als eigenschappen of onderdelen veranderen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Verschillende filosofische theorieën geven verschillende antwoorden.
Waarom deze bron?
Biedt achtergrond bij het schip van Theseus en andere vragen over identiteit.
Catalogustitel
Identiteit doorheen de tijd
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
plato.stanford.edu
Argumenten, taal & waarheid
Hoe overtuigingen zich tegen kritiek beschermen
Boudry en Braeckman onderzoeken manieren waarop mensen hun overtuigingen ongevoelig maken voor tegenbewijs.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Je moet de concrete redenering beoordelen. Het verdedigen van een overtuiging is op zichzelf niet verkeerd.
Waarom deze bron?
Helpt om het verschil te zien tussen een argument verdedigen en kritiek onmogelijk maken.
Oorspronkelijke titel
Immunizing Strategies and Epistemic Defense Mechanisms
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s11406-010-9254-9
Kans, bewijs & denkfouten
Ik wist dat het zou gebeuren
Deze klassieke studie onderzoekt hoe mensen zich hun eerdere kansinschattingen herinneren nadat ze de afloop kennen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het gaat om een specifiek experiment. Je kunt er geen afzonderlijke persoon mee beoordelen.
Waarom deze bron?
Helpt om achterafzekerheid te onderzoeken zonder iemand meteen een denkfout toe te schrijven.
Oorspronkelijke titel
I knew it would happen
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Elsevier BV
DOI: 10.1016/0030-5073(75)90002-1
Over deze verzameling
We verzamelen hier bronnen die helpen om onze onderwerpen verder te onderzoeken. Dat we een tekst opnemen, betekent niet dat we het met elke conclusie eens zijn. Je vindt hier onderzoek, filosofische argumenten, klassieke teksten en naslagwerken. Lees ze elk vanuit hun eigen bedoeling.
De catalogus bevat bibliografische controles en gerichte redactionele correcties. Dat is geen volledige beoordeling van alle oorspronkelijke teksten. De bronkaarten zijn korte Nederlandse samenvattingen; het zijn geen volledige vertalingen. Bij elke bron vermelden we wat je in gedachten moet houden. Sommige teksten zijn alleen met een abonnement te lezen. Een preprint of working paper is een voorlopige onderzoeksversie die nog kan veranderen.
De leestijd op een kaart betreft alleen onze toelichting. Waar de toegang tot de oorspronkelijke tekst is gecontroleerd, staat de controledatum bij de kaart.
Zie je een fout of ken je een betere link? Laat het ons weten ↗