Hoe beoordeel ik een bewering?
Je leest iets overtuigends. Onderzoek de redenering, zoek de oorspronkelijke bron en kijk welke context ontbreekt.
Verken deze vraag↗ De bronnen achter de vragen
Lees.
Twijfel.
Denk verder.
Waar komt een idee vandaan? Wat ondersteunt het, en wat spreekt het tegen? Hier vind je de bronnen bij onze opiniestukken, paradoxen en denkvragen.
Een kleine eerste stap
Begin bij één vraag.
Drie bronkaarten en een denkstap per route.
Neem ongeveer 10 minuten om te beginnen; de oorspronkelijke teksten vragen meer tijd.
Wanneer helpt AI mij leren?
Een goed antwoord met hulp en later zelfstandig iets kunnen zijn twee vragen. Deze route helpt je beide te onderzoeken.
Verken deze vraagHoe geef ik ervaring door?
Een ervaren collega merkt vaak iets op dat niet in de handleiding staat. Hoe maak je die kennis zichtbaar en bruikbaar voor een ander?
Verken deze vraagVind iets dat je aan het denken zet
De bronnencatalogus.
Bij elke bron staat een korte uitleg in het Nederlands.
De oorspronkelijke tekst kan in een andere taal zijn.
104 bronnen · pagina 5 van 6
Verwijder filters ×De aantallen per verzameling kunnen overlappen. Zoek op Nederlandse of oorspronkelijke titel, auteur, DOI of trefwoord.
Identiteit & bewustzijn
Nietzsche: De vrolijke wetenschap
Een historische Engelse vertaling van Die fröhliche Wissenschaft, met passages over levenshouding en herhaling.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De vertaling en editie kunnen verschillen van hedendaagse uitgaven.
Waarom deze bron?
Biedt oorspronkelijke passages bij Nietzsches vragen over hoe je wilt leven.
Catalogustitel
Nietzsche: The Joyful Wisdom
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.gutenberg.org
Identiteit & bewustzijn
Nietzsche: Ecce Homo
Nietzsche blikt terug op zijn werk en levenshouding, met aanknopingspunten voor zijn idee van amor fati: het eigen lot beamen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het is een literair en filosofisch werk. Lees het niet als een getoetste therapeutische aanpak.
Waarom deze bron?
Biedt achtergrond bij de vraag hoe je je tot je eigen leven en verleden verhoudt.
Catalogustitel
Nietzsche: Ecce Homo
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.gutenberg.org
Identiteit & bewustzijn
Nietzsche over het beamen van je lot
Huddleston onderzoekt Nietzsches amor fati: het beamen van je eigen leven en lot.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Dit is een filosofische interpretatie. Amor fati hoeft niet te betekenen dat je schadelijke omstandigheden zonder kritiek aanvaardt.
Waarom deze bron?
Biedt verdieping bij de vraag hoe je met je verleden en omstandigheden kunt omgaan.
Oorspronkelijke titel
Nietzsche on Amor Fati
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Walter de Gruyter GmbH
DOI: 10.1515/agph-2024-0040
Meten, prikkels & gevolgen
Onbedoelde gevolgen van prestaties meten
Een literatuuroverzicht onderzoekt hoe en waarom systemen voor prestatiemeting onbedoeld gedrag kunnen uitlokken.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het overzicht helpt patronen herkennen. Het voorspelt niet wat er in iedere organisatie zal gebeuren.
Waarom deze bron?
Geeft achtergrond bij de vraag wat mensen gaan doen zodra je hun werk in cijfers beoordeelt.
Oorspronkelijke titel
Reviewing and Theorizing the Unintended Consequences of Performance Management Systems
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Wiley
DOI: 10.1111/ijmr.12183
Identiteit & bewustzijn
Putnam: hersenen in een vat
Putnam gebruikt het gedachte-experiment van hersenen in een vat om vragen over betekenis, verwijzing en twijfel te onderzoeken.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het scenario dient om een filosofisch argument te onderzoeken. Putnam beweert daarmee niet dat wij werkelijk in zo’n situatie zitten.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij de vraag hoe we weten dat onze ervaring naar een buitenwereld verwijst.
Oorspronkelijke titel
Reason, Truth and History
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Cambridge University Press
DOI: 10.1017/cbo9780511625398
Samenwerken & samenleving
Samenwerken als het spel een keer stopt
Kreps en collega’s onderzoeken hoe samenwerking mogelijk kan zijn in een eindige reeks rondes van het gevangenendilemma.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De uitkomst hangt af van wat spelers weten en van de aannames over hun gedrag.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag wat herhaling en verwachtingen veranderen aan samenwerking.
Oorspronkelijke titel
Rational cooperation in the finitely repeated prisoners' dilemma
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Elsevier BV
DOI: 10.1016/0022-0531(82)90029-1
Samenwerken & samenleving
Schijnbare overeenstemming in een groep
Onderzoek naar schijnbare overeenstemming wanneer groepen bepalen aan welke eisen een informatiesysteem moet voldoen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De studie betreft een specifieke vorm van samenwerking. Hetzelfde patroon hoeft niet bij ieder groepsbesluit op te treden.
Waarom deze bron?
Helpt om door te vragen wanneer iedereen het ogenschijnlijk eens is.
Oorspronkelijke titel
Investigating illusions of agreement in group requirements determination
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Elsevier BV
DOI: 10.1016/j.im.2018.05.013
Kans, bewijs & denkfouten
Simpson: een vergelijking die omslaat
Blyth onderzoekt hoe een vergelijking binnen groepen kan omkeren wanneer je die groepen samenvoegt.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Uit zo’n statistisch patroon volgt niet vanzelf een oorzaak. Daarvoor zijn extra aannames nodig.
Waarom deze bron?
Biedt verdere uitleg bij de spanning tussen groepscijfers en een totaalbeeld.
Oorspronkelijke titel
On Simpson's Paradox and the Sure-Thing Principle
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Informa UK Limited
DOI: 10.1080/01621459.1972.10482387
Kans, bewijs & denkfouten
Simpson begrijpen door naar oorzaken te vragen
Pearl legt uit waarom je bij samengevoegde cijfers ook moet nadenken over mogelijke oorzaken en hun onderlinge verbanden.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Hoe je cijfers moet corrigeren, hangt af van je onderzoeksvraag en je aannames over de oorzaken.
Waarom deze bron?
Verdiept de stap van een verrassend statistisch patroon naar een verklaring.
Oorspronkelijke titel
Comment: Understanding Simpson’s Paradox
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Informa UK Limited
DOI: 10.1080/00031305.2014.876829
Kans, bewijs & denkfouten
Simpson bij aanbevelingssystemen
Onderzoek naar hoe samengevoegde beoordelingscijfers een misleidend beeld kunnen geven van aanbevelingssystemen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Welke groepen je moet onderscheiden, hangt af van de vraag die je wilt beantwoorden.
Waarom deze bron?
Laat een technische toepassing zien van de Simpson-paradox.
Oorspronkelijke titel
The Simpson’s Paradox in the Offline Evaluation of Recommendation Systems
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Association for Computing Machinery (ACM)
DOI: 10.1145/3458509
Kans, bewijs & denkfouten
Simpson en leeftijdsverschillen in sterftecijfers
Deze studie onderzoekt hoe leeftijd meespeelt bij het vergelijken van sterfte onder vastgestelde COVID-19-gevallen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De analyse gebruikt gegevens uit een bepaalde periode en berust op aannames. Ze geeft geen actuele medische informatie.
Waarom deze bron?
Laat zien waarom je bij een vergelijking ook naar de samenstelling van groepen moet kijken.
Oorspronkelijke titel
Simpson's Paradox in COVID-19 Case Fatality Rates: A Mediation Analysis of Age-Related Causal Effects
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE)
DOI: 10.1109/tai.2021.3073088
Kans, bewijs & denkfouten
Sleeping Beauty: het tegenargument
Lewis reageert op Elga over de kansen die je moet toekennen wanneer je niet weet op welk moment je ontwaakt.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het antwoord hangt af van de informatie en aannames die je kiest. Lees de twee standpunten naast elkaar.
Waarom deze bron?
Biedt een tegenstem bij Elga’s behandeling van het Sleeping Beauty-probleem.
Oorspronkelijke titel
Sleeping Beauty: reply to Elga
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Oxford University Press (OUP)
DOI: 10.1111/1467-8284.00291
Kans, bewijs & denkfouten
Sleeping Beauty: welke kans ken je toe?
Elga onderzoekt hoe je kansen inschat wanneer je niet weet in welke situatie je je bevindt.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Filosofen verschillen hierover van mening. Lees ook het antwoord van Lewis.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij het kansprobleem van Sleeping Beauty.
Oorspronkelijke titel
Self-locating belief and the Sleeping Beauty problem
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Oxford University Press (OUP)
DOI: 10.1111/1467-8284.00215
Kans, bewijs & denkfouten
Statistische kritiek op Dunning–Kruger
Gignac en Zajenkowski onderzoeken hoeveel van het bekende patroon in zelfbeoordeling door statistische effecten kan worden verklaard.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel draagt bij aan een lopend debat. Lees ook de oorspronkelijke studie en reacties op deze kritiek.
Waarom deze bron?
Biedt een tegenwicht bij al te eenvoudige verklaringen van het Dunning–Kruger-effect.
Oorspronkelijke titel
The Dunning-Kruger effect is (mostly) a statistical artefact: Valid approaches to testing the hypothesis with individual differences data
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Elsevier BV
DOI: 10.1016/j.intell.2020.101449
Samenwerken & samenleving
Taalmodellen die meegaan met andere antwoorden
Deze studie onderzoekt in hoeverre taalmodellen hun antwoord aanpassen aan de antwoorden van anderen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Zulk gedrag in een test zegt niet dat een taalmodel menselijke groepsdruk ervaart.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag of meerdere AI-antwoorden ook werkelijk onafhankelijke tegenspraak bieden.
Oorspronkelijke titel
Conformity in Large Language Models
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Association for Computational Linguistics
DOI: 10.18653/v1/2025.acl-long.195
Ethiek, macht & menselijke maat
Thomson en het trolleyprobleem
Thomson onderzoekt morele verschillen tussen iemand doden en iemand laten sterven, aan de hand van het trolleyprobleem.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De denkexperimenten vereenvoudigen de situatie. Ze geven geen kant-en-klare beslisregels voor echte noodsituaties.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij de vraag waarom vergelijkbare keuzes toch anders kunnen aanvoelen.
Oorspronkelijke titel
Killing, Letting Die, and the Trolley Problem
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Oxford University Press (OUP)
DOI: 10.5840/monist197659224
Kans, bewijs & denkfouten
Verandert nieuwe kennis je herinnering?
Hoffrage en collega’s onderzoeken of het bijwerken van onze kennis verklaart waarom we achteraf denken dat we iets al wisten.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De verklaring is onderzocht met bepaalde taken. Er bestaan ook andere verklaringen voor dit verschijnsel.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag hoe we eerdere oordelen herinneren nadat we de afloop kennen.
Oorspronkelijke titel
Hindsight bias: A by-product of knowledge updating?
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
American Psychological Association (APA)
DOI: 10.1037/0278-7393.26.3.566
Kennis & wetenschap
Vorm, betekenis en taalmodellen
Bender en Koller maken onderscheid tussen de vorm van taal en haar betekenis in discussies over taalbegrip door modellen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel verdedigt een redenering over taaltechnologie. Latere systemen moeten steeds afzonderlijk worden beoordeeld.
Waarom deze bron?
Helpt om preciezer te vragen wat we bedoelen wanneer we zeggen dat AI taal “begrijpt”.
Oorspronkelijke titel
Climbing towards NLU: On Meaning, Form, and Understanding in the Age of Data
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Association for Computational Linguistics
DOI: 10.18653/v1/2020.acl-main.463
Over deze verzameling
We verzamelen hier bronnen die helpen om onze onderwerpen verder te onderzoeken. Dat we een tekst opnemen, betekent niet dat we het met elke conclusie eens zijn. Je vindt hier onderzoek, filosofische argumenten, klassieke teksten en naslagwerken. Lees ze elk vanuit hun eigen bedoeling.
De catalogus bevat bibliografische controles en gerichte redactionele correcties. Dat is geen volledige beoordeling van alle oorspronkelijke teksten. De bronkaarten zijn korte Nederlandse samenvattingen; het zijn geen volledige vertalingen. Bij elke bron vermelden we wat je in gedachten moet houden. Sommige teksten zijn alleen met een abonnement te lezen. Een preprint of working paper is een voorlopige onderzoeksversie die nog kan veranderen.
De leestijd op een kaart betreft alleen onze toelichting. Waar de toegang tot de oorspronkelijke tekst is gecontroleerd, staat de controledatum bij de kaart.
Zie je een fout of ken je een betere link? Laat het ons weten ↗