Hoe beoordeel ik een bewering?
Je leest iets overtuigends. Onderzoek de redenering, zoek de oorspronkelijke bron en kijk welke context ontbreekt.
Verken deze vraag↗ De bronnen achter de vragen
Lees.
Twijfel.
Denk verder.
Waar komt een idee vandaan? Wat ondersteunt het, en wat spreekt het tegen? Hier vind je de bronnen bij onze opiniestukken, paradoxen en denkvragen.
Een kleine eerste stap
Begin bij één vraag.
Drie bronkaarten en een denkstap per route.
Neem ongeveer 10 minuten om te beginnen; de oorspronkelijke teksten vragen meer tijd.
Wanneer helpt AI mij leren?
Een goed antwoord met hulp en later zelfstandig iets kunnen zijn twee vragen. Deze route helpt je beide te onderzoeken.
Verken deze vraagHoe geef ik ervaring door?
Een ervaren collega merkt vaak iets op dat niet in de handleiding staat. Hoe maak je die kennis zichtbaar en bruikbaar voor een ander?
Verken deze vraagVind iets dat je aan het denken zet
De bronnencatalogus.
Bij elke bron staat een korte uitleg in het Nederlands.
De oorspronkelijke tekst kan in een andere taal zijn.
210 bronnen · pagina 12 van 12
De aantallen per verzameling kunnen overlappen. Zoek op Nederlandse of oorspronkelijke titel, auteur, DOI of trefwoord.
Samenwerken & samenleving
Wat studenten denken dat anderen normaal vinden
Prentice en Miller onderzoeken het verschil tussen wat studenten zelf van alcoholgebruik vinden en wat ze aan hun groep toeschrijven.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het onderzoek gaat over een specifieke campusomgeving. Je kunt er niet zonder meer een andere groep mee beschrijven.
Waarom deze bron?
Laat zien hoe mensen zich kunnen aanpassen aan een groepsnorm die ze verkeerd inschatten.
Oorspronkelijke titel
Pluralistic ignorance and alcohol use on campus: Some consequences of misperceiving the social norm.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
American Psychological Association (APA)
DOI: 10.1037/0022-3514.64.2.243
AI & zelfstandig oordelen
Wat taalmodellen weten — en wat wij ervan verwachten
Deze studie vergelijkt wat taalmodellen weten met wat mensen denken dat die modellen weten.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De beoordeling betreft bepaalde modellen en taken. Ze geeft geen ranglijst die voor ieder gebruik geldt.
Waarom deze bron?
Helpt om verwachtingen van AI naast de werkelijke mogelijkheden te leggen.
Catalogustitel
What large language models know and what people think they know
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Nature Publishing Group
Leren & onderwijs
Wat weten we over extra leerbegeleiding?
Dit overzicht bundelt experimenteel onderzoek naar tutoring: gerichte leerbegeleiding in het basis- en secundair onderwijs.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het gaat om leerbegeleiding, die verschilt van informeel mentorschap. De aanpak en doelgroep beïnvloeden het resultaat.
Waarom deze bron?
Helpt om verschillende vormen van begeleiding op hun eigen merites te beoordelen.
Oorspronkelijke titel
The Promise of Tutoring for PreK–12 Learning: A Systematic Review and Meta-Analysis of the Experimental Evidence
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
American Educational Research Association (AERA)
DOI: 10.3102/00028312231208687
Leren & onderwijs
Wat weten we over mentorschap?
Een toegankelijke samenvatting van onderwijsonderzoek naar begeleiding door een mentor.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Mentorschap verschilt van gerichte leerbegeleiding. De resultaten hangen af van de aanpak en de doelgroep.
Waarom deze bron?
Helpt om verwachtingen van een mentor op onderzoek te baseren.
Catalogustitel
Wat weten we over mentorschap?
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
educationendowmentfoundation.org.uk
Ethiek, macht & menselijke maat
Weerstand tegen AI en ruimte voor een eigen oordeel
Een voorstel voor democratisch en mensgericht AI-beleid dat kijkt naar de verhoudingen tussen mensen en systemen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De auteurs bepleiten een bepaalde aanpak. Of concrete maatregelen werken, moet afzonderlijk worden onderzocht.
Waarom deze bron?
Geeft achtergrond bij de vraag hoeveel ruimte mensen houden om AI tegen te spreken.
Oorspronkelijke titel
AI resistance and epistemic agency: toward a relational framework for democratic and human-centered AI governance
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s43681-026-01396-6
Kennis & wetenschap
Wetenschap met moeilijk te doorgronden modellen
Duede vraagt wat wetenschappers kunnen begrijpen wanneer de werking van een deeplearningmodel moeilijk te doorzien is.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel maakt een filosofische afweging. Goed kunnen voorspellen en goed begrijpen blijven verschillende vragen.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag wanneer een bruikbaar model ook inzicht oplevert.
Oorspronkelijke titel
Deep Learning Opacity in Scientific Discovery
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Cambridge University Press (CUP)
DOI: 10.1017/psa.2023.8
Ethiek, macht & menselijke maat
Wie controleert AI binnen een organisatie?
Een voorstel om algoritmische systemen binnen een organisatie te controleren, vanaf de ontwikkeling tot tijdens het gebruik.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Zulke controles vragen toegang tot informatie, deskundigheid en opvolging. Een beschreven aanpak alleen volstaat niet.
Waarom deze bron?
Helpt om verantwoordelijkheid voor AI te vertalen naar concrete controles.
Oorspronkelijke titel
Closing the AI accountability gap
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
ACM
DOI: 10.1145/3351095.3372873
Identiteit & bewustzijn
Wittgenstein over persoonlijke ervaring
Collegenotities over ervaring, taal en wat we over onze innerlijke gewaarwordingen kunnen zeggen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Houd rekening met de manier waarop deze historische notities zijn verzameld en uitgegeven.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag hoe we met woorden over persoonlijke ervaringen spreken.
Oorspronkelijke titel
II: Notes for Lectures on "Private Experience" and "Sense Data"
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
JSTOR
DOI: 10.2307/2183568
Kennis & wetenschap
Zichtbaarheid is nog geen inzicht
Ananny en Crawford onderzoeken of openheid over algoritmes voldoende is om er verantwoording over af te leggen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Hun kritiek richt zich op het idee dat transparantie volstaat. Ze wijzen openheid daarmee niet op zichzelf af.
Waarom deze bron?
Helpt om te vragen wat we met informatie over een systeem daadwerkelijk kunnen controleren.
Oorspronkelijke titel
Seeing without knowing: Limitations of the transparency ideal and its application to algorithmic accountability
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
SAGE Publications
DOI: 10.1177/1461444816676645
Identiteit & bewustzijn
Zien we dezelfde kleuren?
Palmer onderzoekt hoe de samenhang tussen kleuren zich verhoudt tot onze bewuste ervaring, in het debat over het omgekeerde spectrum.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel voert een theoretisch debat. Het toont niet aan dat we ervaringen van twee mensen rechtstreeks kunnen vergelijken.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag hoeveel we over elkaars kleurervaring kunnen weten.
Oorspronkelijke titel
Color, consciousness, and the isomorphism constraint
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Cambridge University Press (CUP)
DOI: 10.1017/s0140525x99002216
Kennis & wetenschap
Zoeken waar het licht schijnt
Onderzoek naar de invloed van beschikbare gegevens op wat onderzoekers en organisaties ontdekken.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Dit is een voorlopige onderzoeksversie. De conclusies kunnen bij een volgende versie veranderen.
Waarom deze bron?
Nodigt uit om te vragen wat we missen als we alleen onderzoeken wat gemakkelijk te meten is.
Oorspronkelijke titel
The Streetlight Effect in Data-Driven Exploration
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
National Bureau of Economic Research
DOI: 10.3386/w32401
Kennis & wetenschap
Zwarte dozen bij het afbeelden van zwarte gaten
Een filosofische studie van methoden waarvan de werking moeilijk te doorgronden is, gebruikt om zwarte gaten in beeld te brengen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De analyse gaat over één wetenschappelijke praktijk. Ze geeft geen algemeen oordeel over AI.
Waarom deze bron?
Helpt om te onderzoeken hoeveel inzicht in een methode nodig is om haar uitkomst te vertrouwen.
Oorspronkelijke titel
Black boxes in black hole imaging
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s11229-026-05751-2
Over deze verzameling
We verzamelen hier bronnen die helpen om onze onderwerpen verder te onderzoeken. Dat we een tekst opnemen, betekent niet dat we het met elke conclusie eens zijn. Je vindt hier onderzoek, filosofische argumenten, klassieke teksten en naslagwerken. Lees ze elk vanuit hun eigen bedoeling.
De catalogus bevat bibliografische controles en gerichte redactionele correcties. Dat is geen volledige beoordeling van alle oorspronkelijke teksten. De bronkaarten zijn korte Nederlandse samenvattingen; het zijn geen volledige vertalingen. Bij elke bron vermelden we wat je in gedachten moet houden. Sommige teksten zijn alleen met een abonnement te lezen. Een preprint of working paper is een voorlopige onderzoeksversie die nog kan veranderen.
De leestijd op een kaart betreft alleen onze toelichting. Waar de toegang tot de oorspronkelijke tekst is gecontroleerd, staat de controledatum bij de kaart.
Zie je een fout of ken je een betere link? Laat het ons weten ↗