Hoe beoordeel ik een bewering?
Je leest iets overtuigends. Onderzoek de redenering, zoek de oorspronkelijke bron en kijk welke context ontbreekt.
Verken deze vraag↗ De bronnen achter de vragen
Lees.
Twijfel.
Denk verder.
Waar komt een idee vandaan? Wat ondersteunt het, en wat spreekt het tegen? Hier vind je de bronnen bij onze opiniestukken, paradoxen en denkvragen.
Een kleine eerste stap
Begin bij één vraag.
Drie bronkaarten en een denkstap per route.
Neem ongeveer 10 minuten om te beginnen; de oorspronkelijke teksten vragen meer tijd.
Wanneer helpt AI mij leren?
Een goed antwoord met hulp en later zelfstandig iets kunnen zijn twee vragen. Deze route helpt je beide te onderzoeken.
Verken deze vraagHoe geef ik ervaring door?
Een ervaren collega merkt vaak iets op dat niet in de handleiding staat. Hoe maak je die kennis zichtbaar en bruikbaar voor een ander?
Verken deze vraagVind iets dat je aan het denken zet
De bronnencatalogus.
Bij elke bron staat een korte uitleg in het Nederlands.
De oorspronkelijke tekst kan in een andere taal zijn.
210 bronnen · pagina 2 van 12
De aantallen per verzameling kunnen overlappen. Zoek op Nederlandse of oorspronkelijke titel, auteur, DOI of trefwoord.
Kennis & wetenschap
Voor kennis op anderen vertrouwen
Hardwig onderzoekt waarom we voor veel van onze kennis moeten vertrouwen op wat anderen onderzoeken en beoordelen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel werkt een filosofisch argument uit. Afhankelijk zijn van anderen betekent niet dat je hen blind moet vertrouwen.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag hoe we iets kunnen weten zonder alles zelf te controleren.
Oorspronkelijke titel
Epistemic Dependence
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Philosophy Documentation Center
DOI: 10.2307/2026523
Meten, prikkels & gevolgen
Wanneer de score het doel wordt
Bevan en Hood onderzoeken hoe doelstellingen en metingen in de Engelse gezondheidszorg gedrag kunnen sturen richting betere cijfers.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het gaat om een specifieke organisatiecontext. Niet iedere prestatiemeting heeft dezelfde gevolgen.
Waarom deze bron?
Helpt om te vragen of een betere score ook een betere werkelijkheid betekent.
Oorspronkelijke titel
WHAT’S MEASURED IS WHAT MATTERS: TARGETS AND GAMING IN THE ENGLISH PUBLIC HEALTH CARE SYSTEM
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Wiley
DOI: 10.1111/j.1467-9299.2006.00600.x
Kans, bewijs & denkfouten
Achteraf denken dat je het al wist: speelt leeftijd mee?
Deze meta-analyse bundelt onderzoek naar leeftijdsverschillen in de neiging om achteraf te denken dat je een uitkomst al zag aankomen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Gemiddelde verschillen tussen leeftijdsgroepen zeggen niet hoe één persoon redeneert.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag hoe kennis van de afloop ons geheugen kan kleuren.
Oorspronkelijke titel
Age differences in hindsight bias: A meta-analysis.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
American Psychological Association (APA)
DOI: 10.1037/pag0000329
Kans, bewijs & denkfouten
Achteraf weten: wat zegt het onderzoek?
Een overzicht bundelt onderzoek naar hoe kennis van de afloop onze herinnering aan eerdere inschattingen kleurt.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het overzicht verscheen in 1991. Lees daarnaast ook recenter onderzoek en herhalingen van eerdere studies.
Waarom deze bron?
Biedt een bredere achtergrond bij de neiging om achteraf te denken dat je het al wist.
Oorspronkelijke titel
The hindsight bias: A meta-analysis
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Elsevier BV
DOI: 10.1016/0749-5978(91)90010-q
Kans, bewijs & denkfouten
Achteraf weten opnieuw onderzocht
Deze studie onderzoekt opnieuw de verklaring dat nieuwe kennis onze herinnering aan eerdere oordelen verandert.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De onderzoekers toetsen een specifieke verklaring met een aangepaste onderzoeksopzet. Andere verklaringen blijven mogelijk.
Waarom deze bron?
Laat zien hoe een verklaring voor achterafzekerheid opnieuw kan worden onderzocht.
Oorspronkelijke titel
Hindsight Bias Through Knowledge Updating: A Conceptual Replication of Groß et al. (2023)
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
University of California Press
DOI: 10.1525/collabra.147499
Leren & onderwijs
Afhankelijkheid van AI bij het leren
Du en Yuan onderzoeken wat het betekent om bij het leren voor je kennis op AI te steunen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel werkt een filosofische redenering uit. Het meet niet hoe groot de effecten op leren zijn.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag wat een leerling zelf moet kunnen beoordelen wanneer AI meedenkt.
Oorspronkelijke titel
Epistemic dependence in AI-mediated learning
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s00146-026-03294-1
AI & zelfstandig oordelen
Afhankelijk worden van AI voor kennis
Deze analyse bespreekt de risico’s wanneer informatieprofessionals voor hun kennis steeds meer op AI vertrouwen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De auteur werkt een gedachtegang uit. Het artikel meet niet hoeveel kennis mensen door AI-gebruik verliezen.
Waarom deze bron?
Geeft achtergrond bij de vraag hoeveel van ons oordeel we aan AI overlaten.
Oorspronkelijke titel
Beyond data governance: Epistemic dependency risk and the emerging mandate for information professionals in the age of AI-mediated knowledge
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
SAGE Publications
DOI: 10.1177/02663821261475976
Leren & onderwijs
AI, leerdoelen en toetsing
Klar en Schleiss bespreken hoe leerdoelen, onderwijsvormen en examens op elkaar aansluiten wanneer studenten AI gebruiken.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De Duitstalige bijdrage werkt ideeën uit. Een school moet die nog vertalen naar haar eigen toetsbeleid.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag wat je wilt toetsen als leerlingen toegang tot AI hebben.
Oorspronkelijke titel
Künstliche Intelligenz im Kontext von Kompetenzen, Prüfungen und Lehr-Lern-Methoden
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
OAPublishing Collective
DOI: 10.21240/mpaed/58/2024.03.24.x
Ethiek, macht & menselijke maat
AI-welzijn serieus nemen?
Een betoog om te onderzoeken of toekomstige AI-systemen belangen zouden kunnen hebben waarmee we moreel rekening moeten houden.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Dit is een omstreden standpunt in een preprint. Lees ook kritiek die menselijke belangen centraal stelt.
Waarom deze bron?
Biedt een standpunt om te toetsen in het debat over mogelijk AI-bewustzijn en welzijn.
Catalogustitel
AI-welzijn serieus nemen?
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
arxiv.org
Argumenten, taal & waarheid
AI als hulpmiddel voor factcheckers
Full Fact beschrijft hoe technologie journalisten helpt om controleerbare beweringen te vinden en te volgen.
Bronkaart: ±1 minVrije webpagina
Wat moet je hierbij weten?
Full Fact beschrijft hier de eigen werkwijze. Dat toont niet aan dat AI zelfstandig alle feiten kan controleren.
Waarom deze bron?
Laat een concrete toepassing zien van AI als ondersteuning bij feitencontrole.
Oorspronkelijke titel
Full Fact AI
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
Beschrijving van de factcheckorganisatie en haar hulpmiddelen. De website beschrijft de eigen praktijk; dit is geen onafhankelijke effectmeting.
Toegang bekeken op 2026-09-23.
Uitgever of website
Full Fact
Kennis & wetenschap
AI als hulpmiddel voor kennis
Alvarado bespreekt AI vanuit de rol die de technologie speelt bij het verkrijgen, vormen en beoordelen van kennis.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel werkt begrippen uit. Hoe betrouwbaar AI is, moet per toepassing worden onderzocht.
Waarom deze bron?
Helpt om nauwkeuriger te benoemen welke rol AI in ons weten krijgt.
Oorspronkelijke titel
AI as an Epistemic Technology
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s11948-023-00451-3
AI & zelfstandig oordelen
AI als vaste voorziening
Naser bespreekt wat er verandert wanneer organisaties en samenlevingen blijvend op AI gaan steunen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De analyse gaat over bestuur en beleid. Hoe afhankelijk mensen worden, verschilt per toepassing.
Waarom deze bron?
Helpt om verder te kijken dan het gebruik van één afzonderlijk AI-hulpmiddel.
Oorspronkelijke titel
Governing AI as infrastructure
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s43681-026-01260-7
Ethiek, macht & menselijke maat
AI behandelen alsof het een persoon is
Deze analyse onderzoekt de morele verwarring die ontstaat wanneer mensen systemen behandelen alsof die zelf handelen en verantwoordelijkheid dragen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel onderzoekt begrippen en waarden. Wie als mens of organisatie verantwoordelijk is, blijft een afzonderlijke vraag.
Waarom deze bron?
Helpt om zorgvuldig te spreken over wat een AI-systeem “wil”, “kiest” of “beslist”.
Oorspronkelijke titel
As-If Agents: Misrecognition and the Ethics of Non-Agentive AI
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s44206-026-00290-2
Kennis & wetenschap
AI en de plaats van de mens
Een filosofische beschouwing over AI als mogelijke verschuiving in het beeld dat mensen van hun eigen centrale plaats hebben.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De auteur maakt een historische en filosofische vergelijking. Het geschetste beeld is geen vaststaand toekomstscenario.
Waarom deze bron?
Nodigt uit om te onderzoeken welke verhalen we over AI en onszelf vertellen.
Oorspronkelijke titel
Artificial Intelligence as the Fourth Decentering Revolution: From Cosmic, Biological, and Psychological Displacement to Cognitive Decentering
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s12559-026-10569-8
AI & zelfstandig oordelen
AI en kritisch denken op het werk
Een enquête vraagt kenniswerkers hoeveel denkwerk ze naar eigen zeggen doen bij het gebruik van generatieve AI en hoeveel vertrouwen ze daarbij hebben.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De antwoorden beschrijven de eigen ervaring van deelnemers. Ze tonen geen oorzakelijk of blijvend verlies van denkvermogen aan.
Waarom deze bron?
Helpt om uitspraken over AI en kritisch denken te onderscheiden van wat het onderzoek daadwerkelijk meet.
Oorspronkelijke titel
The Impact of Generative AI on Critical Thinking: Self-Reported Reductions in Cognitive Effort and Confidence Effects From a Survey of Knowledge Workers
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
ACM
DOI: 10.1145/3706598.3713778
Kennis & wetenschap
AI en wetenschappelijke creativiteit
Duede bespreekt hoe AI de rol van vakgebieden en menselijke creativiteit in onderzoek kan veranderen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het is een recente filosofische bijdrage. De versie en publicatiestatus kunnen nog veranderen.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag wat AI toevoegt aan het bedenken van nieuwe onderzoeksvragen en ideeën.
Oorspronkelijke titel
AI and the Decentering of Disciplinary Creativity
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Cambridge University Press (CUP)
DOI: 10.1017/psa.2026.10262
Leren & onderwijs
AI gebruiken en je eigen denkwerk kunnen uitleggen
Een kwalitatieve studie onderzoekt hoe promovendi denkwerk aan AI overlaten en hun eigen denken beoordelen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het onderzoek bouwt een verklaring op uit kwalitatieve gegevens. Het stelt geen oorzakelijk effect of algemeen percentage vast.
Waarom deze bron?
Helpt om te vragen wat iemand na AI-gebruik zelf nog kan reconstrueren en uitleggen.
Oorspronkelijke titel
Cognitive offloading and metacognitive calibration in generative AI-mediated doctoral learning: a grounded theory study of accountable reconstruction
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Frontiers Media SA
DOI: 10.3389/fpsyg.2026.1920947
Samenwerken & samenleving
Algoritmes als leidinggevende
Een OESO-rapport beschrijft wat werkgevers melden over het gebruik van algoritmes om werk te organiseren en aan te sturen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De enquête geeft het perspectief van werkgevers. Ze vertegenwoordigt niet alle werknemers en stelt geen oorzakelijke effecten vast.
Waarom deze bron?
Helpt om de invloed van algoritmes op dagelijkse werkrelaties te bespreken.
Catalogustitel
Algoritmisch management op het werk
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.oecd.org
Over deze verzameling
We verzamelen hier bronnen die helpen om onze onderwerpen verder te onderzoeken. Dat we een tekst opnemen, betekent niet dat we het met elke conclusie eens zijn. Je vindt hier onderzoek, filosofische argumenten, klassieke teksten en naslagwerken. Lees ze elk vanuit hun eigen bedoeling.
De catalogus bevat bibliografische controles en gerichte redactionele correcties. Dat is geen volledige beoordeling van alle oorspronkelijke teksten. De bronkaarten zijn korte Nederlandse samenvattingen; het zijn geen volledige vertalingen. Bij elke bron vermelden we wat je in gedachten moet houden. Sommige teksten zijn alleen met een abonnement te lezen. Een preprint of working paper is een voorlopige onderzoeksversie die nog kan veranderen.
De leestijd op een kaart betreft alleen onze toelichting. Waar de toegang tot de oorspronkelijke tekst is gecontroleerd, staat de controledatum bij de kaart.
Zie je een fout of ken je een betere link? Laat het ons weten ↗