Hoe beoordeel ik een bewering?
Je leest iets overtuigends. Onderzoek de redenering, zoek de oorspronkelijke bron en kijk welke context ontbreekt.
Verken deze vraag↗ De bronnen achter de vragen
Lees.
Twijfel.
Denk verder.
Waar komt een idee vandaan? Wat ondersteunt het, en wat spreekt het tegen? Hier vind je de bronnen bij onze opiniestukken, paradoxen en denkvragen.
Een kleine eerste stap
Begin bij één vraag.
Drie bronkaarten en een denkstap per route.
Neem ongeveer 10 minuten om te beginnen; de oorspronkelijke teksten vragen meer tijd.
Wanneer helpt AI mij leren?
Een goed antwoord met hulp en later zelfstandig iets kunnen zijn twee vragen. Deze route helpt je beide te onderzoeken.
Verken deze vraagHoe geef ik ervaring door?
Een ervaren collega merkt vaak iets op dat niet in de handleiding staat. Hoe maak je die kennis zichtbaar en bruikbaar voor een ander?
Verken deze vraagVind iets dat je aan het denken zet
De bronnencatalogus.
Bij elke bron staat een korte uitleg in het Nederlands.
De oorspronkelijke tekst kan in een andere taal zijn.
210 bronnen · pagina 10 van 12
De aantallen per verzameling kunnen overlappen. Zoek op Nederlandse of oorspronkelijke titel, auteur, DOI of trefwoord.
Kans, bewijs & denkfouten
Sleeping Beauty: welke kans ken je toe?
Elga onderzoekt hoe je kansen inschat wanneer je niet weet in welke situatie je je bevindt.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Filosofen verschillen hierover van mening. Lees ook het antwoord van Lewis.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij het kansprobleem van Sleeping Beauty.
Oorspronkelijke titel
Self-locating belief and the Sleeping Beauty problem
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Oxford University Press (OUP)
DOI: 10.1111/1467-8284.00215
Ethiek, macht & menselijke maat
Slimmer zijn geeft nog geen recht om te beslissen
Himma onderzoekt de verhouding tussen deskundigheid en het recht om gezag uit te oefenen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel behandelt een rechtsfilosofische vraag. Het bepaalt niet wie in een concrete zaak bevoegd is.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag waarom een beter antwoord nog geen beslissingsbevoegdheid geeft.
Oorspronkelijke titel
Just 'Cause You're Smarter than Me Doesn't Give You a Right to Tell Me What to Do: Legitimate Authority and the Normal Justification Thesis
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Oxford University Press (OUP)
DOI: 10.1093/ojls/gql013
Kans, bewijs & denkfouten
Statistiek en kansen in de rechtszaal
Een gids van de Royal Statistical Society over zorgvuldig redeneren met statistiek en kansen in de rechtszaal.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De gids is bedoeld om inzicht te geven. Voor een concrete zaak blijft deskundig advies nodig.
Waarom deze bron?
Helpt om veelvoorkomende verwarringen rond kansen en juridisch bewijs te herkennen.
Catalogustitel
Statistiek en kansen voor juridische argumenten
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.icca.ac.uk
Kans, bewijs & denkfouten
Statistische kritiek op Dunning–Kruger
Gignac en Zajenkowski onderzoeken hoeveel van het bekende patroon in zelfbeoordeling door statistische effecten kan worden verklaard.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel draagt bij aan een lopend debat. Lees ook de oorspronkelijke studie en reacties op deze kritiek.
Waarom deze bron?
Biedt een tegenwicht bij al te eenvoudige verklaringen van het Dunning–Kruger-effect.
Oorspronkelijke titel
The Dunning-Kruger effect is (mostly) a statistical artefact: Valid approaches to testing the hypothesis with individual differences data
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Elsevier BV
DOI: 10.1016/j.intell.2020.101449
Samenwerken & samenleving
Taalmodellen die meegaan met andere antwoorden
Deze studie onderzoekt in hoeverre taalmodellen hun antwoord aanpassen aan de antwoorden van anderen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Zulk gedrag in een test zegt niet dat een taalmodel menselijke groepsdruk ervaart.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag of meerdere AI-antwoorden ook werkelijk onafhankelijke tegenspraak bieden.
Oorspronkelijke titel
Conformity in Large Language Models
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Association for Computational Linguistics
DOI: 10.18653/v1/2025.acl-long.195
AI & zelfstandig oordelen
Te veel vertrouwen op automatisering
Dit overzicht brengt verklaringen samen voor verminderde waakzaamheid en denkfouten bij het gebruik van geautomatiseerde systemen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Fouten kunnen verschillende oorzaken hebben. Overmatig vertrouwen in automatisering is daar één van.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag wanneer een hulpmiddel ons oordeel gaat overheersen.
Oorspronkelijke titel
Complacency and Bias in Human Use of Automation: An Attentional Integration
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
SAGE Publications
DOI: 10.1177/0018720810376055
Ethiek, macht & menselijke maat
Thomson en het trolleyprobleem
Thomson onderzoekt morele verschillen tussen iemand doden en iemand laten sterven, aan de hand van het trolleyprobleem.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De denkexperimenten vereenvoudigen de situatie. Ze geven geen kant-en-klare beslisregels voor echte noodsituaties.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij de vraag waarom vergelijkbare keuzes toch anders kunnen aanvoelen.
Oorspronkelijke titel
Killing, Letting Die, and the Trolley Problem
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Oxford University Press (OUP)
DOI: 10.5840/monist197659224
Samenwerken & samenleving
Toegankelijke hulp in digitale tijden
Een praktijkartikel over bereikbaarheid, keuzevrijheid en verantwoordelijkheid wanneer hulpverlening digitaler wordt.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel gaat over een bepaalde hulpverleningscontext. Het beoordeelt niet alle huidige AI-systemen.
Waarom deze bron?
Helpt om digitale dienstverlening ook vanuit de hulpzoekende te bekijken.
Catalogustitel
Toegankelijke hulp in digitale tijden
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
sociaal.net
Identiteit & bewustzijn
Vajirā: een geheel en zijn onderdelen
Een boeddhistische tekst vergelijkt de naam die we aan een geheel geven met de onderdelen waaruit dat geheel bestaat.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De oorspronkelijke vergelijking gaat over een wagen. Een variant met een fiets is een moderne bewerking.
Waarom deze bron?
Biedt een historische ingang tot de vraag of een geheel meer is dan zijn onderdelen.
Catalogustitel
Vajirā en de vergelijking met een wagen
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.dhammatalks.org
Ethiek, macht & menselijke maat
Van delegeren naar verantwoordelijkheid afstaan
Mühlhoff onderscheidt manieren om taalmodellen te gebruiken op basis van wie het oordeel vormt en de kennis kan controleren.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De indeling vertrekt vanuit een opvatting over verantwoordelijkheid. Je moet ze telkens op een concrete situatie toepassen.
Waarom deze bron?
Helpt om te vragen of iemand alleen een taak uitbesteedt of ook het eigen oordeel opgeeft.
Oorspronkelijke titel
From delegation to moral abdication: classifying large language model uses by judgment and epistemic control
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s00146-026-03281-6
Kans, bewijs & denkfouten
Verandert nieuwe kennis je herinnering?
Hoffrage en collega’s onderzoeken of het bijwerken van onze kennis verklaart waarom we achteraf denken dat we iets al wisten.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De verklaring is onderzocht met bepaalde taken. Er bestaan ook andere verklaringen voor dit verschijnsel.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag hoe we eerdere oordelen herinneren nadat we de afloop kennen.
Oorspronkelijke titel
Hindsight bias: A by-product of knowledge updating?
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
American Psychological Association (APA)
DOI: 10.1037/0278-7393.26.3.566
Ethiek, macht & menselijke maat
Verantwoordelijkheid zonder verwijtbare fout?
Een filosofische analyse van verantwoordelijkheid wanneer AI schade veroorzaakt zonder dat één persoon duidelijk een fout heeft gemaakt.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel geeft geen juridisch advies en beschrijft niet de aansprakelijkheidsregels van een bepaald land.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag wie verantwoordelijkheid kan dragen wanneer niemand afzonderlijk schuld lijkt te hebben.
Oorspronkelijke titel
Blameless responsibility for faultless AI harm
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s11098-026-02600-3
Ethiek, macht & menselijke maat
Verantwoord onderzoek naar AI-bewustzijn
Butlin en Lappas stellen principes voor om mogelijk bewustzijn in AI zorgvuldig te onderzoeken.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het voorstel gaat over hoe je onderzoek kunt doen. Het toont niet aan dat een bestaand systeem bewust is.
Waarom deze bron?
Biedt uitgangspunten om een moeilijke vraag zonder voorbarige conclusies te onderzoeken.
Catalogustitel
Principles for Responsible AI Consciousness Research
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
arxiv.org
Kennis & wetenschap
Vorm, betekenis en taalmodellen
Bender en Koller maken onderscheid tussen de vorm van taal en haar betekenis in discussies over taalbegrip door modellen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel verdedigt een redenering over taaltechnologie. Latere systemen moeten steeds afzonderlijk worden beoordeeld.
Waarom deze bron?
Helpt om preciezer te vragen wat we bedoelen wanneer we zeggen dat AI taal “begrijpt”.
Oorspronkelijke titel
Climbing towards NLU: On Meaning, Form, and Understanding in the Age of Data
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Association for Computational Linguistics
DOI: 10.18653/v1/2020.acl-main.463
AI & zelfstandig oordelen
Vrijwillige afhankelijkheid als speltheoretisch probleem
Een model onderzoekt hoe afzonderlijke keuzes samen de afhankelijkheid van AI kunnen versterken.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het model berust op aannames. Het meet niet hoe mensen zich op dit moment werkelijk gedragen.
Waarom deze bron?
Helpt om de stap van een individuele keuze naar een gezamenlijk gevolg te onderzoeken.
Oorspronkelijke titel
The Tragedy of Voluntary Servitude: a game-theoretic model of cognitive dependency in the age of artificial intelligence
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s00146-026-03309-x
AI & zelfstandig oordelen
Vrijwillig je oordeel uit handen geven
Een filosofische analyse van kennis, afhankelijkheid en de ruimte die mensen vrijwillig afstaan om zelf te oordelen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De auteur ontwikkelt een argument. Dat bewijst niet dat iedere AI-gebruiker de eigen regie verliest.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag waarom gemak ons afhankelijk kan maken van een systeem.
Oorspronkelijke titel
On the epistemic structure of voluntary servitude in the infosphere
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s00146-026-03342-w
Argumenten, taal & waarheid
Waar houdt een kleur op?
Een experiment onderzoekt hoe vage kleurgrenzen en de volgorde van waarnemingen onze kleurnamen beïnvloeden.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het gaat om een specifieke waarnemingstaak. Daarmee is de sorites-paradox nog niet opgelost.
Waarom deze bron?
Verbindt een filosofische vraag over vage grenzen met onderzoek naar kleurwaarneming.
Oorspronkelijke titel
Vagueness and Order Effects in Color Categorization
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s10849-013-9183-7
Identiteit & bewustzijn
Waarom de vraag naar het zelf soms onbeantwoord blijft
De Ānanda Sutta bevat vragen over het zelf en legt uit waarom een antwoord uitblijft.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Lees de passage in haar eigen context. Zwijgen betekent niet vanzelf bevestiging of ontkenning.
Waarom deze bron?
Nodigt uit om ook de veronderstellingen achter een vraag te onderzoeken.
Catalogustitel
Waarom de vraag naar het zelf soms onbeantwoord blijft
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.dhammatalks.org
Over deze verzameling
We verzamelen hier bronnen die helpen om onze onderwerpen verder te onderzoeken. Dat we een tekst opnemen, betekent niet dat we het met elke conclusie eens zijn. Je vindt hier onderzoek, filosofische argumenten, klassieke teksten en naslagwerken. Lees ze elk vanuit hun eigen bedoeling.
De catalogus bevat bibliografische controles en gerichte redactionele correcties. Dat is geen volledige beoordeling van alle oorspronkelijke teksten. De bronkaarten zijn korte Nederlandse samenvattingen; het zijn geen volledige vertalingen. Bij elke bron vermelden we wat je in gedachten moet houden. Sommige teksten zijn alleen met een abonnement te lezen. Een preprint of working paper is een voorlopige onderzoeksversie die nog kan veranderen.
De leestijd op een kaart betreft alleen onze toelichting. Waar de toegang tot de oorspronkelijke tekst is gecontroleerd, staat de controledatum bij de kaart.
Zie je een fout of ken je een betere link? Laat het ons weten ↗