Hoe beoordeel ik een bewering?
Je leest iets overtuigends. Onderzoek de redenering, zoek de oorspronkelijke bron en kijk welke context ontbreekt.
Verken deze vraag↗ De bronnen achter de vragen
Lees.
Twijfel.
Denk verder.
Waar komt een idee vandaan? Wat ondersteunt het, en wat spreekt het tegen? Hier vind je de bronnen bij onze opiniestukken, paradoxen en denkvragen.
Een kleine eerste stap
Begin bij één vraag.
Drie bronkaarten en een denkstap per route.
Neem ongeveer 10 minuten om te beginnen; de oorspronkelijke teksten vragen meer tijd.
Wanneer helpt AI mij leren?
Een goed antwoord met hulp en later zelfstandig iets kunnen zijn twee vragen. Deze route helpt je beide te onderzoeken.
Verken deze vraagHoe geef ik ervaring door?
Een ervaren collega merkt vaak iets op dat niet in de handleiding staat. Hoe maak je die kennis zichtbaar en bruikbaar voor een ander?
Verken deze vraagVind iets dat je aan het denken zet
De bronnencatalogus.
Bij elke bron staat een korte uitleg in het Nederlands.
De oorspronkelijke tekst kan in een andere taal zijn.
210 bronnen · pagina 4 van 12
De aantallen per verzameling kunnen overlappen. Zoek op Nederlandse of oorspronkelijke titel, auteur, DOI of trefwoord.
Kennis & wetenschap
CRediT: wie droeg wat bij?
CRediT biedt een indeling om zichtbaar te maken wie welke bijdrage aan onderzoek heeft geleverd.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het benoemen van bijdragen bepaalt op zichzelf nog niet wie als auteur moet worden vermeld.
Waarom deze bron?
Helpt om bijdragen aan gezamenlijk kenniswerk concreet te benoemen.
Catalogustitel
CRediT: wie droeg wat bij?
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
credit.niso.org
Kennis & wetenschap
Datasets van een bijsluiter voorzien
Een voorstel om vast te leggen waar een dataset vandaan komt, wat erin zit en waarvoor ze bedoeld is.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Een ingevulde beschrijving garandeert nog niet dat de gegevens representatief of geschikt zijn.
Waarom deze bron?
Laat zien welke vragen je over gegevens moet stellen voordat je ze gebruikt.
Oorspronkelijke titel
Datasheets for datasets
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Association for Computing Machinery (ACM)
DOI: 10.1145/3458723
Samenwerken & samenleving
De anderen zullen het wel weten
Dit model onderzoekt hoe mensen eerdere keuzes van anderen volgen en daardoor minder op hun eigen informatie afgaan.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het model berust op aannames. Een gedeeld oordeel ontstaat niet altijd op deze manier.
Waarom deze bron?
Geeft achtergrond bij de vraag hoe een reeks individuele keuzes tot kuddegedrag kan leiden.
Oorspronkelijke titel
A Theory of Fads, Fashion, Custom, and Cultural Change as Informational Cascades
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
University of Chicago Press
DOI: 10.1086/261849
Ethiek, macht & menselijke maat
De AVG en geautomatiseerde besluiten
De officiële Nederlandse tekst van de AVG, met artikel 22 over besluiten die uitsluitend geautomatiseerd worden genomen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Lees de voorwaarden en uitzonderingen samen. Eén los artikel vertelt niet altijd wat in een concrete situatie geldt.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke wettelijke bron bij vragen over geautomatiseerde beslissingen.
Catalogustitel
De AVG en geautomatiseerde besluiten
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
eur-lex.europa.eu
Ethiek, macht & menselijke maat
De Belgische Grondwet
De officiële Nederlandstalige grondwettekst, met onder meer artikel 149 over de motivering van vonnissen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Hoe een bepaling moet worden uitgelegd en toegepast, vraagt een afzonderlijke beoordeling.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke wettelijke bron bij vragen over de uitleg en verantwoording van rechterlijke beslissingen.
Catalogustitel
De Belgische Grondwet
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.senate.be
Ethiek, macht & menselijke maat
De Europese AI-verordening
De officiële publicatie van de Europese AI-verordening uit 2024.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De link gaat naar de oorspronkelijke publicatie. Bekijk ook latere wijzigingen en de bijgewerkte wettekst.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke wettelijke bron bij vragen over de Europese regels voor AI.
Catalogustitel
De Europese AI-verordening
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
eur-lex.europa.eu
Argumenten, taal & waarheid
Definities met verborgen waarden
Macagno en Walton onderzoeken hoe waardeoordelen en onuitgesproken meningsverschillen in definities kunnen zitten.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Of een definitie een probleem vormt, hangt af van de context en haar rol in het argument.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag hoe ogenschijnlijk neutrale woorden onze beoordeling sturen.
Catalogustitel
Overtuigende definities en verborgen waarden
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
informallogic.ca
Kans, bewijs & denkfouten
De Linda-vraag: waarom een gedetailleerd verhaal overtuigt
Tversky en Kahneman onderzoeken waarom een combinatie van kenmerken waarschijnlijker kan lijken dan één van die kenmerken afzonderlijk.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Hoe mensen de vraag begrijpen, hangt ook af van de formulering en de onderzoeksopzet.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij de vraag waarom een passend verhaal onze kansinschatting kan misleiden.
Oorspronkelijke titel
Extensional versus intuitive reasoning: The conjunction fallacy in probability judgment.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
American Psychological Association (APA)
DOI: 10.1037/0033-295x.90.4.293
Ethiek, macht & menselijke maat
De menselijke maat bij algoritmes
De Algemene Rekenkamer beschrijft hoe je bij het beoordelen van algoritmes aandacht houdt voor de mensen die ermee te maken krijgen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De vragen helpen bij de beoordeling. De werkelijke gevolgen voor mensen moeten daarnaast worden onderzocht.
Waarom deze bron?
Geeft houvast om achter een algoritmisch besluit ook de betrokken mensen te blijven zien.
Catalogustitel
De menselijke maat bij algoritmes
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.rekenkamer.nl
Kennis & wetenschap
Denken samen met mensen en hulpmiddelen
Hollan, Hutchins en Kirsh onderzoeken hoe denkwerk verdeeld kan zijn over mensen en de hulpmiddelen waarmee ze werken.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Deze manier van kijken vraagt steeds onderzoek naar wie wat weet en doet in de concrete situatie.
Waarom deze bron?
Helpt om kenniswerk als een gezamenlijke activiteit te bekijken.
Oorspronkelijke titel
Distributed cognition
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Association for Computing Machinery (ACM)
DOI: 10.1145/353485.353487
Kans, bewijs & denkfouten
Denkfouten over kansen bij juridisch bewijs
Dahlman ordent veelvoorkomende fouten bij het gebruiken van kansen om bewijs te beoordelen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel bespreekt manieren van redeneren. Het geeft geen advies over een afzonderlijke zaak.
Waarom deze bron?
Maakt duidelijk waarom een overtuigend klinkende kansberekening toch kan misleiden.
Oorspronkelijke titel
A systematic account of probabilistic fallacies in legal fact-finding
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
SAGE Publications
DOI: 10.1177/13657127231209019
Leren & onderwijs
Denkwerk aan hulpmiddelen overlaten
Risko en Gilbert bespreken hoe mensen een deel van hun denkwerk aan hulpmiddelen en hun omgeving overlaten.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Dat kan helpen of nadelen hebben. Het effect hangt af van de taak en het gebruik van het hulpmiddel.
Waarom deze bron?
Geeft achtergrond bij de vraag wat we uitbesteden en wat we zelf blijven doen.
Oorspronkelijke titel
Cognitive Offloading
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Elsevier BV
DOI: 10.1016/j.tics.2016.07.002
Leren & onderwijs
Denkwerk uitbesteden en zelf de regie houden
Een artikel onderscheidt manieren om denkwerk aan AI over te laten die de eigen regie ondersteunen of juist verzwakken.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Kijk goed hoe het artikel de verschillende vormen omschrijft en onderzoekt. Je kunt ze niet zonder meer op één hoop gooien.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag hoe je hulp kunt gebruiken zonder je eigen oordeel uit handen te geven.
Oorspronkelijke titel
Not all cognitive offloading is equal: distinguishing dependent and autonomous offloading to generative AI
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Frontiers Media SA
DOI: 10.3389/fpsyg.2026.1878629
Argumenten, taal & waarheid
De onverwachte toets als logische puzzel
Kaplan en Montague onderzoeken hoe een aangekondigde toets toch onverwacht kan zijn, en welke rol kennis en voorspelling daarbij spelen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het maakt veel uit hoe je “weten” en “onverwacht” precies omschrijft.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij de paradox van de onverwachte toets.
Oorspronkelijke titel
A paradox regained.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Duke University Press
DOI: 10.1305/ndjfl/1093956549
Argumenten, taal & waarheid
De paradox van het voorwoord
Makinson vraagt hoe je elke afzonderlijke bewering in een boek kunt geloven en tegelijk kunt verwachten dat er ergens een fout in staat.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De paradox gaat over de mogelijkheid dat we ons vergissen. Ze rechtvaardigt niet het zomaar aanvaarden van tegenstrijdigheden.
Waarom deze bron?
Helpt om zekerheid over afzonderlijke uitspraken te combineren met twijfel over het geheel.
Oorspronkelijke titel
The paradox of the preface
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Oxford University Press (OUP)
DOI: 10.1093/analys/25.6.205
Kennis & wetenschap
De psychologie van informatieanalyse
Heuer beschrijft denkpatronen en beperkingen bij het beoordelen van onvolledige informatie.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het boek is geschreven voor inlichtingenanalyse. Bij gebruik in een andere omgeving moet je rekening houden met die achtergrond.
Waarom deze bron?
Geeft handvatten om eigen aannames bij het beoordelen van informatie te onderzoeken.
Catalogustitel
De psychologie van informatieanalyse
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.cia.gov
Meten, prikkels & gevolgen
De regeneratieve beschaving
Sven Franken verkent hoe een samenleving haar draagkracht kan herstellen. De boekbeschrijving verbindt regeneratie, donuteconomie, democratie en AI. In zijn online uitleg legt hij de nadruk op langetermijnbestuur, passende prikkels en het zichtbaar maken van verborgen kosten.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De link opent Svens Engelstalige uitleg “Regenerative Thinking”, niet de volledige Nederlandse boektekst. Deze bronkaart steunt op de boekbeschrijving en die uitleg; het boek is nog niet integraal beoordeeld. ISBN 9789465440231.
Waarom deze bron?
Een aanknopingspunt voor KopKens vragen over samenwerken, maatschappelijke gevolgen en wat metingen zichtbaar of onzichtbaar maken. Welke keuzes versterken het vermogen van mensen en systemen om te blijven leren en herstellen?
Catalogustitel
De regeneratieve beschaving: Een blauwdruk voor draagkracht in onszelf en in onze systemen
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Boekscout
Kans, bewijs & denkfouten
De verjaardagsparadox uitrekenen
Universitaire lesnotities leggen uit hoe je de kans berekent dat minstens twee mensen in een groep op dezelfde dag jarig zijn.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De standaardberekening gaat uit van onafhankelijke verjaardagen en 365 dagen die allemaal even waarschijnlijk zijn. Deze lesnotities zijn als extra uitleg toegevoegd.
Waarom deze bron?
Biedt een uitgewerkte berekening bij een kans die veel mensen onderschatten.
Catalogustitel
De verjaardagsparadox uitrekenen
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
vanderbei.princeton.edu
Over deze verzameling
We verzamelen hier bronnen die helpen om onze onderwerpen verder te onderzoeken. Dat we een tekst opnemen, betekent niet dat we het met elke conclusie eens zijn. Je vindt hier onderzoek, filosofische argumenten, klassieke teksten en naslagwerken. Lees ze elk vanuit hun eigen bedoeling.
De catalogus bevat bibliografische controles en gerichte redactionele correcties. Dat is geen volledige beoordeling van alle oorspronkelijke teksten. De bronkaarten zijn korte Nederlandse samenvattingen; het zijn geen volledige vertalingen. Bij elke bron vermelden we wat je in gedachten moet houden. Sommige teksten zijn alleen met een abonnement te lezen. Een preprint of working paper is een voorlopige onderzoeksversie die nog kan veranderen.
De leestijd op een kaart betreft alleen onze toelichting. Waar de toegang tot de oorspronkelijke tekst is gecontroleerd, staat de controledatum bij de kaart.
Zie je een fout of ken je een betere link? Laat het ons weten ↗