Hoe beoordeel ik een bewering?
Je leest iets overtuigends. Onderzoek de redenering, zoek de oorspronkelijke bron en kijk welke context ontbreekt.
Verken deze vraag↗ De bronnen achter de vragen
Lees.
Twijfel.
Denk verder.
Waar komt een idee vandaan? Wat ondersteunt het, en wat spreekt het tegen? Hier vind je de bronnen bij onze opiniestukken, paradoxen en denkvragen.
Een kleine eerste stap
Begin bij één vraag.
Drie bronkaarten en een denkstap per route.
Neem ongeveer 10 minuten om te beginnen; de oorspronkelijke teksten vragen meer tijd.
Wanneer helpt AI mij leren?
Een goed antwoord met hulp en later zelfstandig iets kunnen zijn twee vragen. Deze route helpt je beide te onderzoeken.
Verken deze vraagHoe geef ik ervaring door?
Een ervaren collega merkt vaak iets op dat niet in de handleiding staat. Hoe maak je die kennis zichtbaar en bruikbaar voor een ander?
Verken deze vraagVind iets dat je aan het denken zet
De bronnencatalogus.
Bij elke bron staat een korte uitleg in het Nederlands.
De oorspronkelijke tekst kan in een andere taal zijn.
210 bronnen · pagina 5 van 12
De aantallen per verzameling kunnen overlappen. Zoek op Nederlandse of oorspronkelijke titel, auteur, DOI of trefwoord.
Ethiek, macht & menselijke maat
Dewey over gewoonten en handelen
In Human Nature and Conduct onderzoekt Dewey gewoonten, handelen en de verhouding tussen middelen en doelen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het werk verscheen in 1922. Wie het op hedendaagse technologie toepast, maakt een eigen interpretatie.
Waarom deze bron?
Biedt filosofische achtergrond bij de vraag hoe onze gewoonten ons handelen sturen.
Catalogustitel
Dewey: Human Nature and Conduct
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.gutenberg.org
Kans, bewijs & denkfouten
Dunning–Kruger: het oorspronkelijke onderzoek
Kruger en Dunning onderzoeken hoe prestaties samenhangen met het inschatten van de eigen bekwaamheid.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Lees ook latere statistische kritiek. De populaire grafiek met een bergvorm en algemene uitspraken over “domme mensen” volgen niet uit deze studie.
Waarom deze bron?
Biedt een oorspronkelijke bron om populaire versies van het Dunning–Kruger-effect aan te toetsen.
Oorspronkelijke titel
Unskilled and unaware of it: How difficulties in recognizing one's own incompetence lead to inflated self-assessments.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
American Psychological Association (APA)
DOI: 10.1037/0022-3514.77.6.1121
Identiteit & bewustzijn
Een inleiding tot Nietzsche
Een overzicht van Nietzsches werk, zijn belangrijkste thema’s en de discussies over hoe je die kunt begrijpen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het overzicht bespreekt andere teksten. Raadpleeg Nietzsches eigen werk wanneer je een precieze passage wilt gebruiken.
Waarom deze bron?
Helpt om uitspraken van Nietzsche in een ruimer verband te plaatsen.
Catalogustitel
Friedrich Nietzsche
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
plato.stanford.edu
Kennis & wetenschap
Een procedure is niet de routine zelf
Pentland en Feldman onderzoeken het verschil tussen hoe een werkwijze is beschreven en wat mensen dagelijks doen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Zowel de beschrijving als de dagelijkse praktijk kan fouten bevatten. Het artikel onderzoekt routines in organisaties.
Waarom deze bron?
Helpt om opgeschreven kennis te onderscheiden van kennis die mensen in hun werk gebruiken.
Oorspronkelijke titel
Organizational routines as a unit of analysis
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Oxford University Press (OUP)
DOI: 10.1093/icc/dth070
Identiteit & bewustzijn
ELIZA: een programma dat lijkt te praten
Weizenbaum beschrijft hoe zijn eenvoudige programma ELIZA de indruk van een gesprek kan wekken.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
ELIZA is historische software. Moderne taalmodellen werken technisch op een andere manier.
Waarom deze bron?
Helpt om te vragen waarom we begrip kunnen ervaren in een gesprek met een computer.
Oorspronkelijke titel
ELIZA—a computer program for the study of natural language communication between man and machine
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Association for Computing Machinery (ACM)
DOI: 10.1145/365153.365168
Kennis & wetenschap
Elkaar begrijpen in een gesprek met een taalmodel
Onderzoek naar hoe gesprekspartners nagaan of ze elkaar begrijpen en misverstanden herstellen wanneer een taalmodel deelneemt.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De studie beoordeelt bepaalde gesprekstaken. Een geslaagd gesprek bewijst op zichzelf geen menselijk begrip.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag waaraan je merkt dat een gesprekspartner werkelijk aansluit bij wat je bedoelt.
Oorspronkelijke titel
Evaluating the Effectiveness of Large Language Models in Establishing Conversational Grounding
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Association for Computational Linguistics
DOI: 10.18653/v1/2024.emnlp-main.545
Kans, bewijs & denkfouten
Ellsberg: bekende en onbekende kansen
Met zijn bekende urnvoorbeelden onderzoekt Ellsberg waarom we vaak liever kiezen wanneer de kansen bekend zijn.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De voorbeelden dagen aannames over beslissen uit. Ze geven geen algemene regel voor iedere verstandige keuze.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij het verschil tussen risico met bekende kansen en onzekere kansen.
Oorspronkelijke titel
Risk, Ambiguity, and the Savage Axioms
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Oxford University Press (OUP)
DOI: 10.2307/1884324
Ethiek, macht & menselijke maat
Ethische uitspraken over AI onderbouwen
Een aanpak om ethische principes te verbinden met concrete argumenten en bewijs over een AI-systeem.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Een goed opgebouwde redenering volstaat niet zonder passend bewijs over het systeem.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag wat nodig is om een uitspraak als “verantwoorde AI” te onderbouwen.
Oorspronkelijke titel
A principles-based ethics assurance argument pattern for AI and autonomous systems
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s43681-023-00297-2
Leren & onderwijs
Evalueren om verder te leren
Black en Wiliam ontwikkelen een theorie over feedback en evaluatie die leerlingen helpen om verder te leren.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het resultaat hangt ook af van hoe de aanpak in een concrete les wordt uitgevoerd.
Waarom deze bron?
Helpt om beoordeling als onderdeel van het leerproces te bekijken.
Oorspronkelijke titel
Developing the theory of formative assessment
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s11092-008-9068-5
Argumenten, taal & waarheid
Fine over vaagheid en waarheid
Fine behandelt vage begrippen met formele logica, onder meer in verband met de sorites- of hoopparadox.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De tekst vraagt kennis van logica. Verschillende oplossingen beginnen bij verschillende aannames.
Waarom deze bron?
Biedt verdere verdieping bij de vraag hoe een uitspraak met een vage grens waar kan zijn.
Oorspronkelijke titel
Vagueness, truth and logic
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/bf00485047
Kennis & wetenschap
Floridi over AI als gezelschap
Een filosofische beschouwing over kunstmatige gezellen en de manier waarop AI ons mensbeeld kan veranderen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De beschouwing verscheen in 2008. Ze beoordeelt geen huidige producten.
Waarom deze bron?
Biedt historische achtergrond bij de vraag hoe AI ons beeld van de mens beïnvloedt.
Oorspronkelijke titel
ARTIFICIAL INTELLIGENCE'S NEW FRONTIER: ARTIFICIAL COMPANIONS AND THE FOURTH REVOLUTION
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Wiley
DOI: 10.1111/j.1467-9973.2008.00573.x
Kans, bewijs & denkfouten
Forensisch bewijs beoordelen
Richtlijnen van ENFSI voor het beoordelen van forensische bevindingen en het uitleggen daarvan in een rapport.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De kans op een bevinding onder verschillende verklaringen mag je niet verwarren met de kans dat iemand schuldig is.
Waarom deze bron?
Helpt om zorgvuldig te spreken over wat forensisch bewijs wel en niet aantoont.
Catalogustitel
Forensisch bewijs evalueren
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
enfsi.eu
Ethiek, macht & menselijke maat
Geautomatiseerde besluiten controleerbaar maken
Een aanpak om besluiten, de gevolgde stappen en de betrokken verantwoordelijkheden achteraf te kunnen onderzoeken en betwisten.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De aanpak beschrijft hoe je controle mogelijk kunt maken. Dat moet vervolgens ook praktisch worden geregeld.
Waarom deze bron?
Geeft achtergrond bij de vraag welke informatie nodig is om een besluit aan te vechten.
Oorspronkelijke titel
Reviewable Automated Decision-Making
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
ACM
DOI: 10.1145/3442188.3445921
Meten, prikkels & gevolgen
Geneeskunde en de McNamara-denkfout
O’Mahony bespreekt het risico dat we alleen nog belangrijk vinden wat we kunnen meten.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het is een kritisch essay met voorbeelden uit de zorg. De kritiek betekent niet dat meten op zichzelf verkeerd is.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag wat buiten beeld raakt wanneer cijfers de beoordeling bepalen.
Oorspronkelijke titel
Medicine and the Mcnamara Fallacy
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
SAGE Publications
DOI: 10.4997/jrcpe.2017.315
Leren & onderwijs
Generatieve AI op het werk
Een veldstudie onderzoekt AI-hulp bij de klantendienst en de verschillen in uitkomsten tussen medewerkers.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De studie gaat over één werkomgeving. Een hogere productiviteit toont op zichzelf niet dat iemand blijvende deskundigheid opbouwt.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag wie voordeel heeft bij AI-hulp en wat mensen er zelf van leren.
Oorspronkelijke titel
Generative AI at Work
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Oxford University Press (OUP)
DOI: 10.1093/qje/qjae044
Samenwerken & samenleving
Goodwill needs a Power Grid — goede wil verbinden
Sven Franken betoogt dat maatschappelijke initiatieven meer kunnen bereiken wanneer ze elkaar vinden, kennis delen en hun impactclaims aan controleerbare onderbouwing koppelen. Hij pleit voor gedeelde infrastructuur met behoud van zelfstandigheid.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Een essay en ontwerpvoorstel, geen evaluatie die aantoont dat de voorgestelde infrastructuur werkt. Lees de verwijzingen naar onderzoek afzonderlijk na.
Waarom deze bron?
Sluit aan bij KopKens aandacht voor kennis die tussen mensen leeft: ervaringen overdraagbaar maken, bestaande initiatieven versterken en samen leren.
Catalogustitel
Goodwill needs a Power Grid
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Sven Franken — persoonlijke website
Kennis & wetenschap
Hanson: waar zijn de buitenaardse beschavingen?
Hanson legt de Great Filter uit: een mogelijke verklaring voor het uitblijven van zichtbare buitenaardse beschavingen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het is een speculatieve redenering die sterk op aannames steunt. Ze voorspelt niet met zekerheid de toekomst van de mensheid.
Waarom deze bron?
Helpt om onderscheid te maken tussen een mogelijke verklaring en een vastgestelde uitkomst.
Catalogustitel
Hanson: The Great Filter
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
hanson.gmu.edu
Samenwerken & samenleving
Hardin: als iedereen een gedeelde hulpbron gebruikt
Hardin beschrijft de spanning tussen individueel voordeel en het behoud van een hulpbron die mensen delen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Lees ook Ostrom. Vrij gebruik zonder beheer verschilt van gebruik dat een gemeenschap samen regelt.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij de vraag hoe individueel voordeel tot gezamenlijk verlies kan leiden.
Oorspronkelijke titel
The Tragedy of the Commons
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
American Association for the Advancement of Science (AAAS)
DOI: 10.1126/science.162.3859.1243
Over deze verzameling
We verzamelen hier bronnen die helpen om onze onderwerpen verder te onderzoeken. Dat we een tekst opnemen, betekent niet dat we het met elke conclusie eens zijn. Je vindt hier onderzoek, filosofische argumenten, klassieke teksten en naslagwerken. Lees ze elk vanuit hun eigen bedoeling.
De catalogus bevat bibliografische controles en gerichte redactionele correcties. Dat is geen volledige beoordeling van alle oorspronkelijke teksten. De bronkaarten zijn korte Nederlandse samenvattingen; het zijn geen volledige vertalingen. Bij elke bron vermelden we wat je in gedachten moet houden. Sommige teksten zijn alleen met een abonnement te lezen. Een preprint of working paper is een voorlopige onderzoeksversie die nog kan veranderen.
De leestijd op een kaart betreft alleen onze toelichting. Waar de toegang tot de oorspronkelijke tekst is gecontroleerd, staat de controledatum bij de kaart.
Zie je een fout of ken je een betere link? Laat het ons weten ↗