Hoe beoordeel ik een bewering?
Je leest iets overtuigends. Onderzoek de redenering, zoek de oorspronkelijke bron en kijk welke context ontbreekt.
Verken deze vraag↗ De bronnen achter de vragen
Lees.
Twijfel.
Denk verder.
Waar komt een idee vandaan? Wat ondersteunt het, en wat spreekt het tegen? Hier vind je de bronnen bij onze opiniestukken, paradoxen en denkvragen.
Een kleine eerste stap
Begin bij één vraag.
Drie bronkaarten en een denkstap per route.
Neem ongeveer 10 minuten om te beginnen; de oorspronkelijke teksten vragen meer tijd.
Wanneer helpt AI mij leren?
Een goed antwoord met hulp en later zelfstandig iets kunnen zijn twee vragen. Deze route helpt je beide te onderzoeken.
Verken deze vraagHoe geef ik ervaring door?
Een ervaren collega merkt vaak iets op dat niet in de handleiding staat. Hoe maak je die kennis zichtbaar en bruikbaar voor een ander?
Verken deze vraagVind iets dat je aan het denken zet
De bronnencatalogus.
Bij elke bron staat een korte uitleg in het Nederlands.
De oorspronkelijke tekst kan in een andere taal zijn.
210 bronnen · pagina 6 van 12
De aantallen per verzameling kunnen overlappen. Zoek op Nederlandse of oorspronkelijke titel, auteur, DOI of trefwoord.
Kennis & wetenschap
Hayek: niemand bezit alle kennis
Hayek onderzoekt hoe kennis over de samenleving verspreid is en hoe mensen hun handelen daarop kunnen afstemmen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het is een historisch economisch argument. Het bewijst niet dat één organisatievorm altijd de beste is.
Waarom deze bron?
Helpt om te vragen hoe je gebruikmaakt van kennis die bij verschillende mensen zit.
Catalogustitel
Hayek: kennis verspreid over de samenleving
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.laits.utexas.edu
Argumenten, taal & waarheid
Hempel en de paradox van de raven
Hempel vraagt welke waarnemingen steun bieden voor een algemene uitspraak, zoals “alle raven zijn zwart”.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het gaat om een logische en filosofische analyse. Steun voor een uitspraak geeft nog geen zekerheid.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij de vraag wat als bevestiging van een overtuiging telt.
Oorspronkelijke titel
I.—STUDIES IN THE LOGIC OF CONFIRMATION (I.)
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Oxford University Press (OUP)
DOI: 10.1093/mind/liv.213.1
Samenwerken & samenleving
Het gevangenendilemma uitgelegd
Een overzicht van het gevangenendilemma: hoe individuele belangen kunnen botsen met het voordeel van samenwerken.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het model heeft uitdrukkelijke aannames. Het verklaart niet alle vormen van menselijke samenwerking.
Waarom deze bron?
Biedt een ingang tot een van de bekendste denkproblemen over eigenbelang en samenwerking.
Catalogustitel
Het prisoners’ dilemma uitgelegd
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
plato.stanford.edu
Identiteit & bewustzijn
Het omgekeerde spectrum
Shoemaker onderzoekt of twee mensen dezelfde kleurwoorden kunnen gebruiken terwijl ze kleuren anders ervaren.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Dit is een filosofisch gedachte-experiment. Het stelt niet vast dat mensen zulke verschillende kleurervaringen hebben.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij de vraag of jouw rood hetzelfde is als mijn rood.
Oorspronkelijke titel
The Inverted Spectrum
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Philosophy Documentation Center
DOI: 10.2307/2026213
Identiteit & bewustzijn
Het omgekeerde spectrum en de samenhang tussen kleuren
Clark onderzoekt of de onderlinge ordening van kleuren grenzen stelt aan het idee dat twee mensen omgekeerde kleurervaringen hebben.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel bespreekt een filosofisch gedachte-experiment. Het kijkt niet rechtstreeks in iemands innerlijke ervaring.
Waarom deze bron?
Helpt om het omgekeerde spectrum te toetsen aan meer dan één losse kleur.
Oorspronkelijke titel
SPECTRUM INVERSION AND THE COLOR SOLID
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Wiley
DOI: 10.1111/j.2041-6962.1985.tb00413.x
Samenwerken & samenleving
Het oorspronkelijke ultimatumexperiment
Güth, Schmittberger en Schwarze onderzoeken hoe mensen een verdeling voorstellen en hoe anderen die aanvaarden of afwijzen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De resultaten hangen af van de spelregels, wat er op het spel staat en de sociale omgeving.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij de vraag hoe eerlijkheid en eigenbelang meespelen in keuzes.
Oorspronkelijke titel
An experimental analysis of ultimatum bargaining
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Elsevier BV
DOI: 10.1016/0167-2681(82)90011-7
AI & zelfstandig oordelen
Het overzicht verliezen door automatisering
Endsley en Kiris onderzoeken welke problemen kunnen ontstaan wanneer mensen minder actief betrokken zijn bij geautomatiseerde processen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De conclusies gelden voor de onderzochte taken en niveaus van automatisering.
Waarom deze bron?
Helpt om te vragen of iemand nog kan ingrijpen wanneer een systeem onverwacht gedrag vertoont.
Oorspronkelijke titel
The Out-of-the-Loop Performance Problem and Level of Control in Automation
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
SAGE Publications
DOI: 10.1518/001872095779064555
Samenwerken & samenleving
Het vrijwilligersdilemma
Diekmann beschrijft een situatie waarin iedereen baat heeft bij een handeling, maar ieder hoopt dat iemand anders de moeite of kosten draagt.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het is een formeel spelmodel. Niet iedere vorm van afwachten heeft dezelfde oorzaak.
Waarom deze bron?
Helpt om te onderzoeken waarom een groep soms niets doet terwijl iedereen belang heeft bij actie.
Oorspronkelijke titel
Volunteer's Dilemma
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
SAGE Publications
DOI: 10.1177/0022002785029004003
Argumenten, taal & waarheid
Hetzelfde argument, een AI-label
Zhu en collega’s onderzoeken hoe het label “door AI gegenereerd” meespeelt in de beoordeling van een tekst.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het gaat om een specifieke onderzoeksopzet. De vermeende maker bepaalt niet automatisch of een argument klopt.
Waarom deze bron?
Helpt om de herkomst van een tekst te onderscheiden van de kwaliteit van de redenering.
Catalogustitel
Hetzelfde argument, een AI-label
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
aclanthology.org
Identiteit & bewustzijn
Hetzelfde blijven terwijl je verandert
Een overzicht van de vraag wanneer iets hetzelfde blijft, ook als eigenschappen of onderdelen veranderen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Verschillende filosofische theorieën geven verschillende antwoorden.
Waarom deze bron?
Biedt achtergrond bij het schip van Theseus en andere vragen over identiteit.
Catalogustitel
Identiteit doorheen de tijd
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
plato.stanford.edu
Ethiek, macht & menselijke maat
Hoe bedrijven AI als mens voorstellen
Deze analyse onderzoekt hoe AI-bedrijven menselijke eigenschappen aan systemen toeschrijven en daarmee verwachtingen en machtsverhoudingen beïnvloeden.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel geeft een interpretatie van communicatie. Het test geen bewustzijn van AI-systemen.
Waarom deze bron?
Helpt om te zien hoe de manier waarop over AI wordt gesproken ons beeld ervan stuurt.
Oorspronkelijke titel
Constructing AI power: anthropomorphising imaginaries of generative AI by AI companies
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s00146-026-03367-1
Ethiek, macht & menselijke maat
Hoe de AI Act vertrouwen probeert te ondersteunen
Deze analyse onderzoekt hoe Europese AI-regels de verhoudingen rond kennis en vertrouwen proberen te regelen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het is een academische uitleg uit 2024. Raadpleeg de officiële wetgeving voor de regels die nu gelden.
Waarom deze bron?
Biedt achtergrond bij de verhouding tussen regelgeving, informatie en vertrouwen in AI.
Oorspronkelijke titel
How the EU AI Act Seeks to Establish an Epistemic Environment of Trust
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s41649-024-00304-6
Ethiek, macht & menselijke maat
Hoe onze verwachtingen van AI veranderen
Een filosofische benadering van hoe onze verwachtingen over verantwoord gedrag veranderen in de wisselwerking tussen mensen en AI.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het artikel werkt ideeën uit. Het schrijft geen gedragscode voor die overal geldt.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag hoe mensen en AI-systemen elkaars gebruik en beoordeling beïnvloeden.
Oorspronkelijke titel
A coevolutionary account of normative human–AI interaction
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s44163-026-02130-1
Argumenten, taal & waarheid
Hoe overtuigingen zich tegen kritiek beschermen
Boudry en Braeckman onderzoeken manieren waarop mensen hun overtuigingen ongevoelig maken voor tegenbewijs.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Je moet de concrete redenering beoordelen. Het verdedigen van een overtuiging is op zichzelf niet verkeerd.
Waarom deze bron?
Helpt om het verschil te zien tussen een argument verdedigen en kritiek onmogelijk maken.
Oorspronkelijke titel
Immunizing Strategies and Epistemic Defense Mechanisms
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1007/s11406-010-9254-9
AI & zelfstandig oordelen
Hoeveel vertrouwen verdient automatisering?
Lee en See onderzoeken hoe ons vertrouwen kan aansluiten bij wat een systeem werkelijk kan.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Hoeveel vertrouwen gepast is, hangt af van de situatie en kan veranderen.
Waarom deze bron?
Helpt om zowel blind vertrouwen als onnodig wantrouwen tegenover een systeem te onderzoeken.
Oorspronkelijke titel
Trust in Automation: Designing for Appropriate Reliance
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Oxford University Press (OUP)
DOI: 10.1518/hfes.46.1.50_30392
Kennis & wetenschap
Hoe wetenschap op andere mensen steunt
Een overzicht van de rol van samenwerking, vertrouwen en kritiek bij het vormen van wetenschappelijke kennis.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het overzicht behandelt verschillende standpunten. Die vormen samen geen enkele, gedeelde theorie.
Waarom deze bron?
Helpt om te begrijpen waarom ook wetenschappelijke kennis afhankelijk is van anderen.
Catalogustitel
The Social Dimensions of Scientific Knowledge
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
plato.stanford.edu
AI & zelfstandig oordelen
Hoe zorgprofessionals AI-informatie beoordelen
Een studie onderzoekt hoe professionals in de gehoorzorg omgaan met informatie die door AI is gegenereerd.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De bevindingen komen uit één beroepscontext. Of ze ook elders gelden, moet apart worden bekeken.
Waarom deze bron?
Laat zien hoe deskundigen hun eigen oordeel kunnen gebruiken in het werken met AI.
Oorspronkelijke titel
Keeping AI in check: how clinicians govern AI-generated knowledge in hearing care
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Emerald
DOI: 10.1108/jkm-03-2026-0590
Identiteit & bewustzijn
Hume over persoonlijke identiteit
De passage uit A Treatise of Human Nature waarin Hume persoonlijke identiteit, ervaring en herinnering onderzoekt.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Humes idee dat het zelf als een bundel ervaringen kan worden begrepen, is een filosofisch standpunt waarover discussie bestaat.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij de vraag wat ons doorheen de tijd dezelfde persoon maakt.
Catalogustitel
Hume over persoonlijke identiteit
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
davidhume.org
Over deze verzameling
We verzamelen hier bronnen die helpen om onze onderwerpen verder te onderzoeken. Dat we een tekst opnemen, betekent niet dat we het met elke conclusie eens zijn. Je vindt hier onderzoek, filosofische argumenten, klassieke teksten en naslagwerken. Lees ze elk vanuit hun eigen bedoeling.
De catalogus bevat bibliografische controles en gerichte redactionele correcties. Dat is geen volledige beoordeling van alle oorspronkelijke teksten. De bronkaarten zijn korte Nederlandse samenvattingen; het zijn geen volledige vertalingen. Bij elke bron vermelden we wat je in gedachten moet houden. Sommige teksten zijn alleen met een abonnement te lezen. Een preprint of working paper is een voorlopige onderzoeksversie die nog kan veranderen.
De leestijd op een kaart betreft alleen onze toelichting. Waar de toegang tot de oorspronkelijke tekst is gecontroleerd, staat de controledatum bij de kaart.
Zie je een fout of ken je een betere link? Laat het ons weten ↗