Hoe beoordeel ik een bewering?
Je leest iets overtuigends. Onderzoek de redenering, zoek de oorspronkelijke bron en kijk welke context ontbreekt.
Verken deze vraag↗ De bronnen achter de vragen
Lees.
Twijfel.
Denk verder.
Waar komt een idee vandaan? Wat ondersteunt het, en wat spreekt het tegen? Hier vind je de bronnen bij onze opiniestukken, paradoxen en denkvragen.
Een kleine eerste stap
Begin bij één vraag.
Drie bronkaarten en een denkstap per route.
Neem ongeveer 10 minuten om te beginnen; de oorspronkelijke teksten vragen meer tijd.
Wanneer helpt AI mij leren?
Een goed antwoord met hulp en later zelfstandig iets kunnen zijn twee vragen. Deze route helpt je beide te onderzoeken.
Verken deze vraagHoe geef ik ervaring door?
Een ervaren collega merkt vaak iets op dat niet in de handleiding staat. Hoe maak je die kennis zichtbaar en bruikbaar voor een ander?
Verken deze vraagVind iets dat je aan het denken zet
De bronnencatalogus.
Bij elke bron staat een korte uitleg in het Nederlands.
De oorspronkelijke tekst kan in een andere taal zijn.
210 bronnen · pagina 8 van 12
De aantallen per verzameling kunnen overlappen. Zoek op Nederlandse of oorspronkelijke titel, auteur, DOI of trefwoord.
Kennis & wetenschapVan KopKen zelf
KopKen — Open Manifest
Versie 1.3 · Publicatieversie · grondtekst
De uitgangspunten van KopKen: vragen stellen, beweringen toetsen, ervaringen delen en ideeën in de praktijk brengen.
Bronkaart: ±1 minVrij te lezen
Wat moet je hierbij weten?
Dit manifest verwoordt uitgangspunten en ambities. Het is geen onderzoek naar de werking van KopKen-activiteiten.
Waarom deze bron?
Maakt zichtbaar vanuit welke uitgangspunten KopKen bronnen selecteert en activiteiten ontwikkelt.
Oorspronkelijke titel
KopKen — Open Manifest
Openbare KopKen-publicatie met herkenbare versie en status.
Toegang bekeken op 2026-09-23.
Lees erbij
Uitgever of website
KopKen vzw
Argumenten, taal & waarheid
Kripke over waarheid en zelfverwijzing
Kripke ontwikkelt een formele theorie over waarheid en uitspraken die naar zichzelf verwijzen, zoals in de leugenaarsparadox.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De tekst vraagt kennis van logica. De oplossing hoort bij deze benadering en is geen algemeen aanvaard eindantwoord.
Waarom deze bron?
Biedt verdere verdieping bij de vraag wat er gebeurt als een uitspraak iets over zichzelf zegt.
Catalogustitel
Kripke: een theorie van waarheid
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.impan.pl
AI & zelfstandig oordelen
Kunnen doorgaan wanneer systemen uitvallen
NIST-richtlijnen voor het voorbereiden van organisaties op de uitval van informatiesystemen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De richtlijn dateert uit 2010. De aanpak moet worden aangepast aan de systemen en risico’s van de eigen organisatie.
Waarom deze bron?
Maakt afhankelijkheid concreet: wat kun je nog doen wanneer een digitaal hulpmiddel wegvalt?
Oorspronkelijke titel
Contingency planning guide for federal information systems
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
National Institute of Standards and Technology
DOI: 10.6028/nist.sp.800-34r1
Leren & onderwijs
Leren met generatieve AI
Een bijdrage aan het debat over onderwijs, denkprocessen en het gebruik van generatieve AI.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Kijk bij de conclusies goed naar wat de publicatie onderzoekt en hoe ze haar uitspraken onderbouwt.
Waarom deze bron?
Biedt een ingang tot de vraag welke plaats generatieve AI in het leren kan krijgen.
Oorspronkelijke titel
Educating minds with generative AI
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1038/s44271-026-00522-8
Ethiek, macht & menselijke maat
Machiavelli: over macht en bestuur
Een historische Engelse vertaling van Il Principe, met beschouwingen over macht, middelen en geloofwaardigheid.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Lees de passages in hun politieke en historische context. Machiavelli schrijft vanuit een bepaalde kijk op macht en bestuur.
Waarom deze bron?
Biedt een historische ingang tot vragen over macht, doelen en de middelen die iemand inzet.
Catalogustitel
Machiavelli: The Prince
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.gutenberg.org
Samenwerken & samenleving
Meegaan met de groep in teams met AI
Onderzoek naar de neiging om met anderen mee te gaan wanneer mensen samen met AI beslissingen nemen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De uitkomsten hangen af van de samenstelling van het team, de taak en het gebruikte AI-systeem.
Waarom deze bron?
Verdiept de vraag hoe onafhankelijk ons oordeel blijft wanneer AI mee aan tafel zit.
Oorspronkelijke titel
Drivers and influence of social conformity on decision making in human-AI teams
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1038/s41598-026-43042-5
Ethiek, macht & menselijke maat
Microsoft over gewenst AI-gedrag
Een voorbeeld van de principes waarmee een AI-aanbieder beschrijft hoe een systeem zich zou moeten gedragen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Microsoft beschrijft hier eigen beleid. Dat is geen onafhankelijke garantie dat systemen zich er ook naar gedragen.
Waarom deze bron?
Helpt om uitgesproken principes te vergelijken met gedrag dat je kunt waarnemen.
Catalogustitel
Een gedragscode voor AI van Microsoft
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
microsoft.ai
Kennis & wetenschap
Model Cards: een model van een bijsluiter voorzien
Een voorstel om vast te leggen waarvoor een machinelearningmodel bedoeld is, hoe het is getest en waar de beperkingen liggen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Een beschrijving van het model vervangt geen onafhankelijke beoordeling van de prestaties.
Waarom deze bron?
Laat zien welke informatie nodig is om een model voor een bepaalde taak te beoordelen.
Oorspronkelijke titel
Model Cards for Model Reporting
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
ACM
DOI: 10.1145/3287560.3287596
Ethiek, macht & menselijke maat
Mogelijk misbruik van AI
Brundage en collega’s beschrijven hoe AI kwaadwillig gebruikt zou kunnen worden en welke maatregelen daartegen denkbaar zijn.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het rapport dateert uit 2018. De beschreven scenario’s zijn mogelijkheden, geen bewijs dat ze allemaal werkelijkheid worden.
Waarom deze bron?
Helpt om over menselijk misbruik van AI te spreken aan de hand van concrete scenario’s.
Catalogustitel
The Malicious Use of Artificial Intelligence: Forecasting, Prevention, and Mitigation
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
arxiv.org
Ethiek, macht & menselijke maat
Moral Machine: welke keuzes vinden mensen aanvaardbaar?
Een grootschalig experiment onderzoekt morele keuzes rond zelfrijdende voertuigen en verschillen tussen groepen deelnemers.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De voorkeuren van deelnemers schrijven niet voor wat moreel juist is. Ook de gekozen scenario’s en de samenstelling van de deelnemersgroep beperken de conclusies.
Waarom deze bron?
Helpt om onderscheid te maken tussen wat mensen aanvaardbaar vinden en wat we moreel kunnen verantwoorden.
Oorspronkelijke titel
The Moral Machine experiment
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Science and Business Media LLC
DOI: 10.1038/s41586-018-0637-6
Argumenten, taal & waarheid
Motte-and-bailey: terugvallen op een zwakkere uitspraak
Shackel legt uit hoe iemand een omstreden standpunt kan verdedigen door tijdelijk een beperktere, makkelijker te verdedigen uitspraak in te nemen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Dit is een essay van de auteur. De term noemen vervangt niet het onderzoeken van de concrete redenering.
Waarom deze bron?
Helpt om verschuivingen in een standpunt tijdens een discussie te herkennen.
Catalogustitel
Motte-and-bailey nader uitgelegd
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
blog.practicalethics.ox.ac.uk
Argumenten, taal & waarheid
Motte-and-bailey: van standpunt wisselen bij kritiek
Shackel beschrijft hoe een vergaande uitspraak kan worden verdedigd door bij kritiek terug te vallen op een veel bescheidener standpunt.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het is een kritisch filosofisch essay. Gebruik het begrip om een redenering te onderzoeken, niet om iemand een etiket op te plakken.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij het herkennen van een verschuivende verdedigingspositie.
Oorspronkelijke titel
THE VACUITY OF POSTMODERNIST METHODOLOGY
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Wiley
DOI: 10.1111/j.1467-9973.2005.00370.x
Kennis & wetenschap
Nagaan hoe een besluit tot stand kwam
Een aanpak om de gebruikte gegevens en hun onderlinge afhankelijkheden te volgen, zodat besluiten onderzocht kunnen worden.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Een besluit kunnen reconstrueren maakt het nog niet juist of rechtvaardig.
Waarom deze bron?
Helpt om concreet te maken welke sporen nodig zijn om een beslissing achteraf te begrijpen.
Oorspronkelijke titel
Decision Provenance: Harnessing Data Flow for Accountable Systems
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE)
DOI: 10.1109/access.2018.2887201
Samenwerken & samenleving
Nagel: raden wat anderen zullen kiezen
Een experiment onderzoekt hoe mensen stap voor stap proberen te voorspellen welke keuzes andere deelnemers maken.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De uitkomsten hangen af van de spelregels, de ervaring van de deelnemers en de samenstelling van de groep.
Waarom deze bron?
Maakt het denken over andermans verwachtingen onderzoekbaar in een spel.
Catalogustitel
Nagels beauty-contest-experiment
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.cs.princeton.edu
Kans, bewijs & denkfouten
Newcomb: kiezen als iemand je keuze heeft voorspeld
Nozick bespreekt een keuze waarbij redeneren vanuit een voorspelling tot een ander advies kan leiden dan redeneren vanuit je invloed op de uitkomst.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Hoe de voorspeller werkt en hoe betrouwbaar die is, maakt deel uit van de aannames van het probleem.
Waarom deze bron?
Een oorspronkelijke bron bij Newcombs botsing tussen twee manieren van rationeel kiezen.
Oorspronkelijke titel
Newcomb’s Problem and Two Principles of Choice
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
Springer Netherlands
DOI: 10.1007/978-94-017-1466-2_7
Identiteit & bewustzijn
Nietzsche: Aldus sprak Zarathoestra
Een historische Engelse vertaling van Nietzsches werk, met passages over eeuwige wederkeer en het beamen van het leven.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het werk gebruikt poëtische en filosofische taal en wordt op verschillende manieren uitgelegd.
Waarom deze bron?
Biedt oorspronkelijke passages bij de gedachte dat je leven zich eindeloos zou herhalen.
Catalogustitel
Nietzsche: Thus Spake Zarathustra
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.gutenberg.org
Identiteit & bewustzijn
Nietzsche: De vrolijke wetenschap
Een historische Engelse vertaling van Die fröhliche Wissenschaft, met passages over levenshouding en herhaling.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
De vertaling en editie kunnen verschillen van hedendaagse uitgaven.
Waarom deze bron?
Biedt oorspronkelijke passages bij Nietzsches vragen over hoe je wilt leven.
Catalogustitel
Nietzsche: The Joyful Wisdom
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.gutenberg.org
Identiteit & bewustzijn
Nietzsche: Ecce Homo
Nietzsche blikt terug op zijn werk en levenshouding, met aanknopingspunten voor zijn idee van amor fati: het eigen lot beamen.
Bronkaart: ±1 minToegang: bekijk de uitgever
Wat moet je hierbij weten?
Het is een literair en filosofisch werk. Lees het niet als een getoetste therapeutische aanpak.
Waarom deze bron?
Biedt achtergrond bij de vraag hoe je je tot je eigen leven en verleden verhoudt.
Catalogustitel
Nietzsche: Ecce Homo
Publicatiejaar: niet vermeld in deze bronkaart.
De toegang tot de oorspronkelijke tekst is niet afzonderlijk vastgesteld. De uitgever kan een samenvatting, open tekst of betaalde toegang aanbieden.
Uitgever of website
www.gutenberg.org
Over deze verzameling
We verzamelen hier bronnen die helpen om onze onderwerpen verder te onderzoeken. Dat we een tekst opnemen, betekent niet dat we het met elke conclusie eens zijn. Je vindt hier onderzoek, filosofische argumenten, klassieke teksten en naslagwerken. Lees ze elk vanuit hun eigen bedoeling.
De catalogus bevat bibliografische controles en gerichte redactionele correcties. Dat is geen volledige beoordeling van alle oorspronkelijke teksten. De bronkaarten zijn korte Nederlandse samenvattingen; het zijn geen volledige vertalingen. Bij elke bron vermelden we wat je in gedachten moet houden. Sommige teksten zijn alleen met een abonnement te lezen. Een preprint of working paper is een voorlopige onderzoeksversie die nog kan veranderen.
De leestijd op een kaart betreft alleen onze toelichting. Waar de toegang tot de oorspronkelijke tekst is gecontroleerd, staat de controledatum bij de kaart.
Zie je een fout of ken je een betere link? Laat het ons weten ↗